{"id":690,"date":"2011-01-27T09:35:10","date_gmt":"2011-01-27T08:35:10","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=690"},"modified":"2014-02-17T15:26:04","modified_gmt":"2014-02-17T14:26:04","slug":"dzien-mokradel-rok-lasow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/01\/27\/dzien-mokradel-rok-lasow\/","title":{"rendered":"Dzie\u0144 mokrade\u0142, rok las\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

2 lutego mija 40. rocznica podpisania konwencji ramsarskiej o ochronie obszar\u00f3w wodno-b\u0142otnych (obecnie coraz wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 zdobywa okre\u015blania ich po prostu mokrad\u0142ami, cho\u0107 to z kolei mo\u017ce kojarzy\u0107 si\u0119 zbyt w\u0105sko wobec rzeczywistej dziedziny tej konwencji). Jednocze\u015bnie ONZ ten rok og\u0142osi\u0142a rokiem las\u00f3w. Biuro konwencji ramsarskiej postanowi\u0142o po\u0142\u0105czy\u0107 te dwie okazje i zaproponowa\u0142o, aby w obchodach tegorocznego \u015awiatowego Dnia Mokrade\u0142 (obchodzonego od kilkunastu lat w\u0142a\u015bnie 2 lutego) skupi\u0107 si\u0119 na lasach mokrad\u0142owych.<\/p>\n

<\/p>\n

Dla wi\u0119kszo\u015bci las i mokrad\u0142o to odr\u0119bne \u015brodowiska. Le\u015bnicy zwykle maj\u0105 niewielk\u0105 wiedz\u0119 na temat mokrade\u0142 traktowanych jako nieu\u017cytki albo domena rybak\u00f3w (mokrad\u0142a w znaczeniu ramsarskim to r\u00f3wnie\u017c wszelkie wody \u015br\u00f3dl\u0105dowe), a hydrobiolog\u00f3w nie zajmuje tematyka le\u015bna. Tymczasem o ile istnieje ca\u0142a masa las\u00f3w porastaj\u0105cych suche siedliska i olbrzymia ilo\u015b\u0107 bezdrzewnych obszar\u00f3w wodno-b\u0142otnych, o tyle ich cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3lna cho\u0107 niewielka, ma olbrzymie znaczenie ekologiczne. Tak jak olbrzymie znaczenie ekologiczne ma ka\u017cda strefa przej\u015bciowa – wystarczy wspomnie\u0107 o strefie przybrze\u017cnej m\u00f3rz i jezior, gdzie skupia si\u0119 niemal ca\u0142a ich produkcja biologiczna, czy o granicy las\u00f3w i teren\u00f3w otwartych, gdzie na bogactwo gatunkowe sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 i gatunki typowe dla las\u00f3w, i dla p\u00f3l, i wreszcie charakterystyczne dla samej strefy granicznej. Tak samo lasy porastaj\u0105ce mokrad\u0142a \u0142\u0105cz\u0105 w sobie cechy las\u00f3w i cechy mokrade\u0142 – to w nich b\u0119d\u0105 zar\u00f3wno gatunki le\u015bne, jak rysie czy wilki, jak i mokrad\u0142owe, jak bieliki czy rybo\u0142owy i wreszcie gatunki typowe dla las\u00f3w bagiennych – jak \u0142osie.<\/p>\n

Wbrew naszej \u015brodkowoeuropejskiej perspektywie, lasy bagienne to nie tylko jaki\u015b margines – stanowi\u0105 one do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 puszcz r\u00f3wnikowych, zwrotnikowych i tajgi. Kiedy\u015b w Europie \u015arodkowej i Zachodniej te\u017c mia\u0142y niema\u0142y udzia\u0142, ale setki lat melioracji zrobi\u0142y swoje. Obecnie ols\u00f3w i bor\u00f3w bagiennych w Polsce jest niewiele.<\/p>\n

Wartym odnotowania typem las\u00f3w mokrad\u0142owych s\u0105 lasy namorzynowe. (Mokrad\u0142a w znaczeniu ramsarskim to r\u00f3wnie\u017c przybrze\u017cne wody morskie do g\u0142\u0119boko\u015bci 6 m w czasie odp\u0142ywu.) Ju\u017c lasy bagienne wymagaj\u0105 od drzew specjalnych przystosowa\u0144 do przesyconego wod\u0105 pod\u0142o\u017ca (a wi\u0119c o natlenieniu nawet kilkaset razy mniejszym ni\u017c sucha gleba) o cz\u0119sto specyficznych warunkach kwasowo\u015bci, potencja\u0142u redukcyjno-utleniaj\u0105cego i in., na dodatek do\u015b\u0107 niestabilnego (bagienne \u015bwierczyny to najlepsze miejsce do ogl\u0105dania wykrot\u00f3w), ale ro\u015bni\u0119cie w morzu, cho\u0107by p\u0142ytkim, jest wyzwaniem nie lada. Nie tylko trzeba sobie radzi\u0107 z zasoleniem (z tym borykaj\u0105 si\u0119 i niekt\u00f3re drzewa l\u0105dowe), ale te\u017c z falowaniem i pokryw\u0105 wodn\u0105 zatrzymuj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a. Jednocze\u015bnie pozostaje si\u0119 drzewem, a wi\u0119c nie mo\u017cna sobie pozwoli\u0107 na tak\u0105 przebudow\u0119 fizjologii, jak\u0105 wybra\u0142y typowe ro\u015bliny wodne. Dlatego nasiona niekt\u00f3rych namorzyn\u00f3w kie\u0142kuj\u0105 jeszcze zanim odpadn\u0105 od ro\u015bliny macierzystej i zakorzeniaj\u0105 si\u0119 ju\u017c jako ca\u0142kiem wyro\u015bni\u0119te siewki, kt\u00f3re mog\u0105 szybko wypu\u015bci\u0107 nadwodne organy.<\/p>\n

Lasy mokrad\u0142owe maj\u0105 niebagateln\u0105 rol\u0119 w kr\u0105\u017ceniu wody. Lasy namorzynowe dzia\u0142aj\u0105 jak falochrony w czasie sztorm\u00f3w i tsunami. Lasy bagienne – tak jak wszystkie mokrad\u0142a – maj\u0105 du\u017c\u0105 zdolno\u015b\u0107 retencyjn\u0105, nierzadko wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c zbiorniki wodne – naturalne czy sztuczne (warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce w przypadku zbiornik\u00f3w potencja\u0142 retencyjny to nie obj\u0119to\u015b\u0107 misy, tylko r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy stanem przeci\u0119tnym a maksymalnym, st\u0105d rola zbiornik\u00f3w retencyjnych jest zdecydowanie przereklamowana i wcale nie musi zale\u017ce\u0107 bezpo\u015brednio od ich wielko\u015bci). Poza tym drzewa mocno wyci\u0105gaj\u0105 wod\u0119 z pod\u0142o\u017ca (jest to zwi\u0105zane z transportem w ich tkankach) – Mussolini osusza\u0142 bagna sadz\u0105c eukaliptusy, a po wyci\u0119ciu las\u00f3w nieraz da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 podniesienie poziomu w\u00f3d gruntowych. Tak wi\u0119c „oczyszczanie” mi\u0119dzywali wcale nie musi poprawia\u0107 sytuacji powodziowej. Lasy bagienne maj\u0105 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w stabilizacji pod\u0142o\u017ca, tak\u017ce w stabilizacji jego zdolno\u015bci produkcyjnych. Znany jest powszechnie fakt, \u017ce gleby w strefie r\u00f3wnikowej s\u0105 w wielu miejscach utrzymywane wy\u0142\u0105cznie jako element ekosystemu le\u015bnego, a wylesienie powoduje siln\u0105 erozj\u0119 mechaniczn\u0105 struktury i wyp\u0142ukiwanie substancji chemicznych powoduj\u0105c degradacj\u0119 gleby do ja\u0142owego laterytu. Co gorsza, ponowne zadrzewienie takiego obszaru jest spraw\u0105 beznadziejn\u0105.<\/p>\n

Tutaj pojawia si\u0119 kolejny aspekt – kr\u0105\u017cenie substancji i p\u0119tle ekosystemu. Wylesienie prowadzi do sp\u0142ywu substancji biogennych do w\u00f3d, czyli wzmacnia ich eutrofizacj\u0119. W\u015br\u00f3d substancji tych jest te\u017c w\u0119giel. Funkcjonuje slogan o lasach jako p\u0142ucach Ziemi. Jest on o tyle prawdziwy, o ile p\u0142uca s\u0142u\u017c\u0105 do przemieszczania gaz\u00f3w, ale przecie\u017c nie p\u0142uca wytwarzaj\u0105 tlen i dwutlenek w\u0119gla. Podobnie las i wi\u0119kszo\u015b\u0107 ekosystem\u00f3w le\u015bnych w okresie dojrza\u0142o\u015bci ma mniej wi\u0119cej zerowy bilans – fotosynteza poch\u0142ania CO2 i wydziela tlen, ale oddychanie (tak\u017ce to w czasie gnicia martwych drzew) robi dok\u0142adnie odwrotnie. Zwykle jednak las ma wi\u0119cej biomasy ni\u017c pole czy \u0142\u0105ka (nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o obszarze zabudowanym), wi\u0119c wi\u0105\u017ce wi\u0119cej w\u0119gla ni\u017c one. Dlatego zalesienie pola mo\u017ce obni\u017cy\u0107 ilo\u015b\u0107 dwutlenku w\u0119gla w obiegu, a wyci\u0119cie lasu – zwi\u0119kszy\u0107. Kiedy jednak system jest ju\u017c stabilny, stabilny jest te\u017c bilans tlenu i CO2. Lasy mokrad\u0142owe s\u0105 tu jednak wyj\u0105tkiem, gdy\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 ekosystem\u00f3w wodnych nie jest pod tym wzgl\u0119dem stabilna, lecz odk\u0142ada osady. Kiedy d\u0105b zwi\u0105\u017ce dwutlenek w\u0119gla w li\u015bciu, ten li\u015b\u0107 opadnie, pole\u017cy par\u0119 lat w \u015bci\u00f3\u0142ce i w wi\u0119kszo\u015bci odda dwutlenek w\u0119gla z powrotem do atmosfery, a w pr\u00f3chnicy pozostanie malutka ilo\u015b\u0107 tego w\u0119gla. Kiedy rz\u0119sa zwi\u0105\u017ce dwutlenek w\u0119gla, opadnie na dno i cz\u0119\u015bciowo mo\u017ce zgnije oddaj\u0105c go, ale niema\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 wpadnie do strefy beztlenowej i zamieni si\u0119 w gyti\u0119 albo torf. Taki osad mo\u017ce le\u017ce\u0107 tysi\u0105ce lat nie uwalniaj\u0105c w\u0119gla, a nast\u0119pnie torf zamieni si\u0119 w w\u0119giel brunatny, po kolejnych milionach lat w kamienny (a trafiaj\u0105c na intruzj\u0119 magmow\u0105 np. w diament) i dop\u00f3ki kto\u015b go nie wydob\u0119dzie na powierzchni\u0119 i nie spali, ten w\u0119giel b\u0119dzie wy\u0142\u0105czony z obiegu. Torf odk\u0142ada si\u0119 nie tylko w jeziorach i na bagnach, ale r\u00f3wnie\u017c w lasach bagiennych (w \u017cyznych olsach nawet szybciej ni\u017c na ubogich torfowiskach kopu\u0142owych) i to jest ten przypadek, kiedy las wi\u0105\u017ce dwutlenek w\u0119gla, kt\u00f3ry nie wraca wkr\u00f3tce do cyklu.<\/p>\n

Chyba \u017ce kto\u015b uzna, \u017ce taki las jest nieu\u017cytkiem i zacznie go wycina\u0107. Wtedy torf zaczyna mursze\u0107 i uwalnia\u0107 co najmniej dwa gazy cieplarniane: dwutlenek w\u0119gla i podtlenek azotu. W roku 2008 Indonezja wyemitowa\u0142a tak 500 megaton CO2, w czym niema\u0142y udzia\u0142 mia\u0142o wylesienie jej bagiennych las\u00f3w r\u00f3wnikowych na potrzeby produkcji biopaliw, dzi\u0119ki kt\u00f3rej Europa mo\u017ce wykaza\u0107 si\u0119 zmniejszeniem emisji tego\u017c. W ten spos\u00f3b dobre samopoczucie europejskich rz\u0105d\u00f3w jest zapewnione przez niewiedz\u0119 na temat roli las\u00f3w i mokrade\u0142, a zw\u0142aszcza ich po\u0142\u0105czenia.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Fot.\u00a0Olsza czarna w wodzie Jeziora Bobi\u0119ci\u0144skiego Wielkiego, Poj. Bytowskie, Piotr Panek (Creative Commons<\/a> Attribution 3.0 Unported<\/a>)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

2 lutego mija 40. rocznica podpisania konwencji ramsarskiej o ochronie obszar\u00f3w wodno-b\u0142otnych (obecnie coraz wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 zdobywa okre\u015blania ich po prostu mokrad\u0142ami, cho\u0107 to z kolei mo\u017ce kojarzy\u0107 si\u0119 zbyt w\u0105sko wobec rzeczywistej dziedziny tej konwencji). Jednocze\u015bnie ONZ ten rok og\u0142osi\u0142a rokiem las\u00f3w. Biuro konwencji ramsarskiej postanowi\u0142o po\u0142\u0105czy\u0107 te dwie okazje i zaproponowa\u0142o, aby w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,6,1],"tags":[75,78],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/690"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=690"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/690\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3513,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/690\/revisions\/3513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=690"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=690"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=690"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}