{"id":6909,"date":"2019-10-22T10:51:44","date_gmt":"2019-10-22T08:51:44","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6909"},"modified":"2019-10-22T20:52:03","modified_gmt":"2019-10-22T18:52:03","slug":"konkurs-zdjec-naukowych-wikimedia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2019\/10\/22\/konkurs-zdjec-naukowych-wikimedia\/","title":{"rendered":"Konkurs zdj\u0119\u0107 naukowych Wikimedia"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Odk\u0105d w Wikipedii zacz\u0119to umieszcza\u0107 artyku\u0142y, pojawi\u0142a si\u0119 potrzeba ich ilustrowania. Jest z tym problem, bo o ile przepisa\u0107 w\u0142asnymi s\u0142owami co\u015b ju\u017c opublikowanego gdzie\u015b indziej (taka jest istota Wikipedii<\/a>) prawie ka\u017cdy lepiej lub gorzej umie, o tyle zilustrowa\u0107 – umie raczej gorzej. Ilustracje s\u0105 za\u015b zwykle \u015bci\u015blej chronione prawami. Wikipedia musia\u0142a wypracowa\u0107 w\u0142asny system przechowywania ilustracji.
\n
\nOczywi\u015bcie, w pionierskich czasach internetu w\u015br\u00f3d wielu u\u017cytkownik\u00f3w panowa\u0142o prze\u015bwiadczenie, \u017ce dowolny obrazek mo\u017cna pobra\u0107 i wrzuci\u0107 np. na blog. Jednak Wikimedia, czyli fundacja stoj\u0105ca za Wikipedi\u0105, nie mog\u0142a sobie pozwoli\u0107 na tak\u0105 nonszalancj\u0119 prawn\u0105. Przeci\u0119tnego blogera mo\u017ce nikt nie b\u0119dzie \u015bciga\u0142 za naruszenie praw autorskich, ale encyklopedi\u0119 jak najbardziej by m\u00f3g\u0142. Ciekaw\u0105 sytuacj\u0119 ze zdj\u0119ciem wykonanym przez ma\u0142p\u0119 ju\u017c tu opisywa\u0142em<\/a>.<\/p>\n

Poza tym polityk\u0105 Wikipedii jest otwarta licencja. Ka\u017cdy tekst ma oczywi\u015bcie autor\u00f3w i da si\u0119 sprawdzi\u0107, kto wstawi\u0142 przecinek, a kto zamieni\u0142 jeden obrazek na drugi. Da si\u0119 te\u017c sprawdzi\u0107, kto w ha\u015ble „Ameba” (biologia) dopisa\u0142, \u017ce to jego kolega ze szko\u0142y, i kto ten dopisek usun\u0105\u0142.<\/p>\n

W przypadku tego has\u0142a dzieje si\u0119 to kilka razy w roku. (Wyj\u0105tkiem s\u0105 sytuacje, gdy kto\u015b wrzuci co\u015b wyj\u0105tkowo wulgarnego i to mo\u017ce zosta\u0107 wykasowane bez \u015bladu). Niezbywalne prawa osobiste autor\u00f3w (cho\u0107by wyst\u0119puj\u0105cych pod pseudonimami albo jako ca\u0142kiem anonimowi, identyfikowani tylko przez IP komputera) to jedno, a prawa maj\u0105tkowe to co innego. Zasadniczo ka\u017cdy tekst z Wikipedii mo\u017cna skopiowa\u0107 i wykorzysta\u0107, nawet komercyjnie, pod warunkiem podania \u017ar\u00f3d\u0142a. Podobnie jest z innymi elementami publikowanymi w Wikipedii – obrazkami czy plikami d\u017awi\u0119kowymi. Zatem je\u017celi kto\u015b gdzie\u015b opublikowa\u0142 zdj\u0119cie albo nagranie ze znaczkiem Copyright, nie mo\u017ce by\u0107 ono u\u017cyte w Wikipedii.<\/p>\n

W zwi\u0105zku z tym Wikipedia musia\u0142a umo\u017cliwi\u0107 wgrywanie plik\u00f3w graficznych, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 udost\u0119pniane na takiej samej licencji jak teksty – wolnej. Pocz\u0105tkowo by\u0142a to licencja GNU, obecnie s\u0105 to kolejne wersje licencji Creative Commons (CC), czyli takie, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 niuansami (np. dotycz\u0105cymi mo\u017cliwo\u015bci dalszego przetwarzania do kola\u017cu itp.), ale w zasadzie sprowadzaj\u0105 si\u0119 do tego, \u017ce mo\u017cna ich u\u017cywa\u0107 dowolnie pod warunkiem podania autora. Oczywi\u015bcie, mo\u017cna te\u017c wgra\u0107 plik nieobj\u0119ty licencjami, np. z domeny publicznej lub oznaczony jako Copyleft. Wtedy podanie autora jest tylko dobrym zwyczajem, a nie wymogiem prawnym.<\/p>\n

Z czasem uznano, \u017ce skoro powstaj\u0105 kolejne wersje j\u0119zykowe Wikipedii, bez sensu jest wgrywanie tego samego obrazka na wszystkie po kolei i stworzono wsp\u00f3lne repozytorium. Repozytorium to nazywa si\u0119 Wikimedia Commons (czasem okre\u015blane jako Commonswiki). Obrazek raz wgrany na Commons, mo\u017ce by\u0107 u\u017cyty przez wszystkie (obecnie ok. 300) wersje j\u0119zykowe Wikipedii bezpo\u015brednio.<\/p>\n

Sam mechanizm wgrywania plik\u00f3w do poszczeg\u00f3lnych Wikipedii pozosta\u0142, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnice prawne. Najistotniejsza to prawo dozwolonego u\u017cytku. Przyk\u0142adowo w polskim prawie dozwolony u\u017cytek pozwala np. na skserowanie ok\u0142adki p\u0142yty, przegranie jej zawarto\u015bci i podarowanie jej znajomemu. Technicznie nie r\u00f3\u017cni si\u0119 to od piractwa i mo\u017ce si\u0119 przyczyni\u0107 do przys\u0142owiowej straty Kazika, ale jest legalne i dop\u00f3ki dotyczy to rzeczywistych znajomych, u wielu os\u00f3b raczej nie budzi opor\u00f3w moralnych.<\/p>\n

W prawie ameryka\u0144skim prawo dozwolonego u\u017cytku pozwala na publikowanie ok\u0142adek p\u0142yt tak\u017ce w internecie, natomiast w polskim ju\u017c nie. Serwery polskoj\u0119zycznej Wikipedii znajduj\u0105 si\u0119 w USA, wi\u0119c w zasadzie mog\u0142oby obowi\u0105zywa\u0107 j\u0105 ameryka\u0144skie prawo, ale Wikimedia Polska woli unika\u0107 nadgorliwych polskich prokurator\u00f3w i na wszelki wypadek woli utrzymywa\u0107 stan, w kt\u00f3rym tre\u015bci w niej zawarte nie \u0142ami\u0105 ani prawa ameryka\u0144skiego, ani polskiego. St\u0105d te\u017c na Commons nie mo\u017cna wgrywa\u0107 skan\u00f3w czy zdj\u0119\u0107 ok\u0142adek p\u0142yt, ale tak\u017ce zdj\u0119\u0107 nie do\u015b\u0107 starych budynk\u00f3w czy sztuki ulicznej z kraj\u00f3w, w kt\u00f3rych nie ma wolno\u015bci panoramy. Ostatecznie w angloj\u0119zycznej Wikipedii znajduj\u0105 si\u0119 zdj\u0119cia p\u0142yt wgrane tylko na ni\u0105 z oznaczeniem Fair Use, a nie na Commons, a w polskoj\u0119zycznej czy niemieckoj\u0119zycznej – nie.<\/p>\n

W niekt\u00f3rych krajach zdj\u0119cia wykonane przez pracownik\u00f3w agencji rz\u0105dowych w ramach obowi\u0105zk\u00f3w s\u0142u\u017cbowych s\u0105 z automatu w domenie publicznej (ewentualnie r\u00f3wnowa\u017cnej). Dotyczy to cho\u0107by zdj\u0119\u0107 NASA czy\u00a0National Park Service. St\u0105d w Wikipedii mog\u0105 si\u0119 pojawia\u0107 takie zdj\u0119cia bez wi\u0119kszych ogranicze\u0144.<\/p>\n

Niemniej zdj\u0119\u0107 ilustruj\u0105cych zagadnienia naukowe wci\u0105\u017c jest za ma\u0142o, bo o ile brakuj\u0105ce zdj\u0119cie zabytku do\u015b\u0107 \u0142atwo zrobi\u0107 przeci\u0119tnemu wikipedy\u015bcie, o tyle zdj\u0119cie wypra\u017cania pr\u00f3bek w st\u0119\u017conym kwasie siarkowym, jak powy\u017csze, ju\u017c niekoniecznie. Dlatego Wikimedia co jaki\u015b czas organizuje konkursy maj\u0105ce zach\u0119ci\u0107 do wrzucania kolejnych zdj\u0119\u0107. Par\u0119 lat temu pisa\u0142em<\/a>\u00a0m.in. o konkursie Wikiwakacje, a edycje na zdj\u0119cia zabytk\u00f3w s\u0105 powtarzane corocznie i skutkuj\u0105 nap\u0142ywem tysi\u0119cy zdj\u0119\u0107.<\/p>\n

Ostatni og\u00f3lno\u015bwiatowy konkurs zdj\u0119\u0107 naukowych Wikimedia zorganizowa\u0142a dwa lata temu, a nast\u0119pny \u2013\u00a0Wiki Science Competition 2019 \u2013 zaraz si\u0119 zacznie i potrwa od 4 listopada do 15 grudnia 2019 r. Czy co\u015b wrzuc\u0119? Pewnie tak, cho\u0107 na wygran\u0105 nie licz\u0119.<\/p>\n

Pierwotna funkcja Commons jako repozytorium dla Wikipedii ju\u017c od lat nie jest podstawowa. W 15 wersjach j\u0119zykowych liczba hase\u0142 przekroczy\u0142a milion (kto wie, mo\u017ce zanim to opublikuj\u0119, t\u0119 liczb\u0119 osi\u0105gn\u0105 te\u017c wersje arabskoj\u0119zyczna i ukrai\u0144skoj\u0119zyczna), ale liczba byt\u00f3w nieencyklopedycznych jest wi\u0119ksza ni\u017c encyklopedycznych.<\/p>\n

Nie ka\u017cdy budynek czy aktor zas\u0142uguje na artyku\u0142 w Wikipedii, ale na Commons mog\u0105 si\u0119 znale\u017a\u0107 jego zdj\u0119cia i nikt ich nie wyrzuci. Poza tym w artykule zwykle wystarczy jedno, g\u00f3ra kilka uj\u0119\u0107, a na Commons mo\u017ce by\u0107 ich w ka\u017cdym przypadku znacznie wi\u0119cej i te\u017c raczej nikt ich nie usunie, dop\u00f3ki to nie jest duplikat.<\/p>\n

Niedawno np. by\u0142a akcja wrzucania zdj\u0119\u0107 i rysunk\u00f3w z warszawskich czasopism z ko\u0144ca XIX w., kt\u00f3re z racji wieku ju\u017c s\u0105 w domenie publicznej. W\u015br\u00f3d nich by\u0142y dwa skany tego samego zdj\u0119cia, tyle \u017ce opublikowanego w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych numerach pisma, a wi\u0119c z minimalnie odmiennym podpisem – propozycja usuni\u0119cia jednego z nich jako duplikatu zosta\u0142a odrzucona.\u00a0(Trzeba przyzna\u0107, \u017ce liczba zdj\u0119\u0107 ludzkich narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych czy do\u015b\u0107 przypadkowych zdj\u0119\u0107 w stylu „ja_na_wakacjach.jpg” ju\u017c osi\u0105gn\u0119\u0142a taki poziom, \u017ce kolejne s\u0105 do\u015b\u0107 regularnie usuwane).<\/p>\n

Akcje konkursowe zreszt\u0105 pot\u0119guj\u0105 ten stan. W nast\u0119pnych edycjach mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107 kolejnego uj\u0119cia gda\u0144skiej fontanny Neptuna czy warszawskiego Zamku Kr\u00f3lewskiego niespecjalnie r\u00f3\u017cni\u0105cego si\u0119 od kilkudziesi\u0119ciu wgranych we wcze\u015bniejszych latach. Wgrano te\u017c zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105ce owoc cukinii rosn\u0105cej w warszawskim ogrodzie botanicznym, bo jest zabytkiem. (W\u0142a\u015bciwie nic w tym z\u0142ego \u2013 obecnie w kategorii Plants in Warsaw University Botanical Garden\u200e znajduje si\u0119 571 zdj\u0119\u0107 i pewnie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119cej, ale mo\u017ce niekoniecznie powinny one by\u0107 wgrywane w konkursie w zasadzie architektonicznym).<\/p>\n

Dodatkowo kolejne masowe dodawanie zdj\u0119\u0107 ma miejsce podczas zasysania ilustracji na wolnych licencjach z innych repozytori\u00f3w, jak Flickr czy Panoramio.<\/p>\n

St\u0105d te\u017c konkursy na zdj\u0119cia do Commons ju\u017c dawno maj\u0105 na celu nie tyle uzupe\u0142nienie luk w artyku\u0142ach Wikipedii, ile propagowanie idei wolnych licencji czy samej promocji Commons jako repozytorium ilustracji (i nagra\u0144) udost\u0119pnianych na wolnych licencjach. W konkursach, jak to w konkursach fotograficznych, liczy si\u0119 nie tylko tre\u015b\u0107, ale i forma. Je\u017celi chce si\u0119 konkurowa\u0107 z komercyjnymi repozytoriami, trzeba mie\u0107 zdj\u0119cia nie tylko warto\u015bciowe dokumentacyjnie, ale te\u017c \u0142adne.<\/p>\n

Krzysztof Ziarnek, botanik, kt\u00f3ry przez kilkana\u015bcie lat wgra\u0142 jakie\u015b 33 tys. zdj\u0119\u0107, nieco ironicznie skwitowa\u0142 te konkursy: „fotki ro\u015blin nie wygrywaj\u0105 nigdy w konkurencji ze zwierz\u0105tkami. Lepiej \u0142apa\u0107 muchy i inne takie, najlepiej na tle t\u0119czy i z kropelk\u0105 rosy \u015bciekaj\u0105c\u0105 z czu\u0142ka…”. I niespecjalnie przesadzi\u0142 – w\u015br\u00f3d zwyci\u0119skich zdj\u0119\u0107 s\u0105 zdj\u0119cia owad\u00f3w czy \u015blimak\u00f3w w \u0142adnych okoliczno\u015bciach skategoryzowane jako „unidentified [tu jaki\u015b takson zwierz\u0119cia, ro\u015bliny lub grzyba wy\u017cszego rz\u0119du]”, „pink flowers” itd.<\/p>\n

Gdy jeszcze kto\u015b na podstawie tych zdj\u0119\u0107 zidentyfikuje sfotografowany obiekt dok\u0142adniej i doda w\u0142a\u015bciw\u0105 kategori\u0119 lepiej ni\u017c autor, p\u00f3\u0142 biedy. Zwykle jednak si\u0119 nie da i nawet je\u017celi przypadkiem ilustruj\u0105 jaki\u015b gatunek, kt\u00f3ry dot\u0105d nie mia\u0142 zdj\u0119cia, nadal nie zostan\u0105 u\u017cyte jako brakuj\u0105ca ilustracja.<\/p>\n

Mo\u017ce jednak kto\u015b z naszych czytelnik\u00f3w zrobi zdj\u0119cia, kt\u00f3re nadadz\u0105 si\u0119 na konkurs. Tu link do w\u0142a\u015bciwej strony<\/a>.<\/p>\n

fot. Piotr Panek, Obecnie ilustruje ono has\u0142a Mineralizacja (chemia)\u00a0 i\u00a0Metoda Kjeldahla na pl.wiki oraz\u00a0 Kjeld\u0101la kolba na lv.wiki i Kjeldahlova tikvica na hr.wiki. Licencja GNU FDL<\/a> oraz CC-BY-SA 3.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odk\u0105d w Wikipedii zacz\u0119to umieszcza\u0107 artyku\u0142y, pojawi\u0142a si\u0119 potrzeba ich ilustrowania. Jest z tym problem, bo o ile przepisa\u0107 w\u0142asnymi s\u0142owami co\u015b ju\u017c opublikowanego gdzie\u015b indziej (taka jest istota Wikipedii) prawie ka\u017cdy lepiej lub gorzej umie, o tyle zilustrowa\u0107 – umie raczej gorzej. Ilustracje s\u0105 za\u015b zwykle \u015bci\u015blej chronione prawami. Wikipedia musia\u0142a wypracowa\u0107 w\u0142asny system […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":982,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,57],"tags":[535,534],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6909"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6909"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6909\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6917,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6909\/revisions\/6917"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/982"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6909"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6909"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6909"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}