{"id":6928,"date":"2019-11-06T19:40:09","date_gmt":"2019-11-06T18:40:09","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6928"},"modified":"2019-11-06T21:48:39","modified_gmt":"2019-11-06T20:48:39","slug":"o-koniecznosci-eksperymentowania-na-dzieciach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2019\/11\/06\/o-koniecznosci-eksperymentowania-na-dzieciach\/","title":{"rendered":"O konieczno\u015bci eksperymentowania na dzieciach"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Niedawno w „Polityce\u201d poruszono temat nowo\u015bci w ekonomii<\/a>. Nowo\u015bci polegaj\u0105cej na… wykonywaniu do\u015bwiadcze\u0144.
\n
\nWraz z w\u0105tpliwo\u015bciami natury etycznej \u2013 czy mo\u017cna przeprowadza\u0107 eksperymenty na biednych. Podczas gdy ekonomi\u015bci zdumiewaj\u0105 si\u0119 jeszcze pogl\u0105dem do\u015bwiadczalnym, obserwatora z zewn\u0105trz zdumiewa\u0107 mo\u017ce, jak bardzo r\u00f3\u017cne nauki oddzieli\u0142y si\u0119 od siebie, w jak ma\u0142ym stopniu niekiedy korzystaj\u0105 ze swych do\u015bwiadcze\u0144.<\/p>\n

Dyskusj\u0119 na temat eksperyment\u00f3w przeprowadzanych na dzieciach czy na chorych, kiedy\u015b rzeczywi\u015bcie zabranianych, przeprowadzono dekady temu. Dochodz\u0105c do wniosku, \u017ce niemoralne jest… nieprzeprowadzanie do\u015bwiadcze\u0144 na dzieciach czy chorych. Bo prowadzi do dyskryminacji tych grup os\u00f3b.<\/p>\n

W mediach spotyka si\u0119 niekiedy takiego czy innego polityka wypowiadaj\u0105cego farmazony typu „in vitro nale\u017cy zabroni\u0107, bo nie wolno wykonywa\u0107 eksperyment\u00f3w na ludziach\u201d. Ot\u00f3\u017c kwestie te s\u0105 unormowane prawnie \u2013 i zgodnie z polskim (i nie tylko) ani zap\u0142odnienie IV nie jest eksperymentem medycznym, ani do\u015bwiadczenia na ludziach nie s\u0105 zabronione \u2013 pod warunkami opisanymi w ustawach (zgoda zainteresowanego, odpowiedniej komisji bioetycznej itd.). Ale czym w og\u00f3le jest eksperyment medyczny?<\/p>\n

Prawo polskie, om\u00f3wione dok\u0142adnie w podr\u0119czniku Rafa\u0142a Kubiaka „Prawo medyczne”, przewiduje dwa jego rodzaje. Eksperyment badawczy ma na celu g\u0142\u00f3wnie rozszerzenie wiedzy medycznej. Mo\u017ce by\u0107 przeprowadzony, kiedy „nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z \u017cadnym ryzykiem b\u0105d\u017a ryzyko jego przeprowadzenia jest niewielkie i nie pozostaje w dysproporcji do potencjalnych korzy\u015bci” wynikaj\u0105cych z eksperymentu. Pewne grupy ludzi w og\u00f3le si\u0119 z takich bada\u0144 wy\u0142\u0105cza. Os\u00f3b ma\u0142oletnich maj\u0105cych wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w badaniu dotycz\u0105 dodatkowe warunki, kt\u00f3re jednak s\u0105 na tyle rygorystyczne, \u017ce w zasadzie ograniczaj\u0105 udzia\u0142 dziecka do eksperyment\u00f3w leczniczych.<\/p>\n

A wi\u0119c eksperyment leczniczy to do\u015bwiadczenie wykonywane „w celu osi\u0105gni\u0119cia bezpo\u015bredniej korzy\u015bci dla zdrowia osoby leczonej”. Wykonuje si\u0119 go, gdy nie mo\u017cliwych do zastosowania skutecznych metod diagnostyki czy leczenia b\u0105d\u017a te\u017c s\u0105 one s\u0142abo poznane. Tak wi\u0119c zastosowanie nowej lub jeszcze niedostatecznie przebadanej metody diagnostycznej czy terapeutycznej stanowi eksperyment leczniczy.<\/p>\n

Istniej\u0105ce kiedy\u015b przepisy zabraniaj\u0105ce eksperymentowania na chorych zosta\u0142y zmienione w zwi\u0105zku z apelem… samych chorych. Nacisk p\u0142yn\u0105\u0142 zw\u0142aszcza ze strony os\u00f3b zaka\u017conych HIV. Niemo\u017cno\u015b\u0107 wykonywania na nich bada\u0144 – argumentowa\u0142y – spowoduje, \u017ce nigdy nie b\u0119dzie skutecznych lek\u00f3w. Chc\u0105 bra\u0107 udzia\u0142 w badaniach w nadziei, \u017ce zostan\u0105 dzi\u0119ki temu odkryte nowe leki, a taki zakaz to w istocie dyskryminacja. Zasady zmieniono. Dzi\u015b istnieje kilka grup bardzo skutecznych lek\u00f3w antyretrowirusowych.<\/p>\n

A dzieci? Jak mo\u017cna robi\u0107 eksperymenty na dzieciach? Rzeczywi\u015bcie badania na dzieciach robi si\u0119 bardzo niech\u0119tnie. Po cz\u0119\u015bci wynika to z bardziej rygorystycznych kryteri\u00f3w, po trosze z psychologii. Istniej\u0105 produkty, kt\u00f3re mo\u017cna zbada\u0107 tylko na dzieciach (nie mo\u017cna na grupie doros\u0142ych oceni\u0107, czy mleko dla niemowl\u0105t jest dla nich odpowiednie). Jednak w przypadku wielu chor\u00f3b powszechnych i z powodzeniem leczonych u doros\u0142ych – jest problem.<\/p>\n

Wyobra\u017amy sobie, \u017ce do gabinetu lekarskiego zg\u0142asza si\u0119 doros\u0142y pacjent w epizodzie depresyjnym. Lekarz bada go, wypytuje o objawy, stawia diagnoz\u0119 i zapisuje dobrany do objaw\u00f3w lek. Nie wybiera po prostu leku przeciwdepresyjnego, ale przepisuje preparat dopasowany do objaw\u00f3w pacjenta.<\/p>\n

Mo\u017ce wybra\u0107 lek, po kt\u00f3rym dobrze si\u0119 \u015bpi (mianseryna, trazodon) i pobudzaj\u0105cy (wenlafaksyna, fluoksetyna), zmniejszaj\u0105cy (fluoksetyna) i zwi\u0119kszaj\u0105cy (mietazapina, sertralina) apetyt, poprawiaj\u0105cy my\u015blenie (wortioksetyna), o dzia\u0142aniu przeciwb\u00f3lowym (wenlafaksyna, duloksetyna), silniejsze (wenlafaksyna) b\u0105d\u017a s\u0142absze (tianeptyna), o takim b\u0105d\u017a innym profilu dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych itd. Samych grup dost\u0119pnych lek\u00f3w przeciwdepresyjnych nie mo\u017cna policzy\u0107 na palcach jednej r\u0119ki (blokery wychwytu zwrotnego serotoniny, serotoniny i noradrenaliny, noradrenaliny, dopaminy, leki dzia\u0142aj\u0105ce receptorowo, infibitory enzymu MAO, stare, acz silne leki tr\u00f3jcykliczne, leki dzia\u0142aj\u0105ce na receptory melatoniny).<\/p>\n

A teraz do gabinetu zg\u0142asza si\u0119 z matk\u0105 15-latek. Lekarz bada go tak samo albo jeszcze dok\u0142adniej i przepisuje… No w\u0142a\u015bnie, jak wygl\u0105da lista dost\u0119pnych lek\u00f3w? Fluoksetyna. Koniec listy. No dobrze, a je\u015bli pacjent jest podenerwowany (depresyjny pacjent m\u0142odzie\u017cowy cz\u0119\u015bciej ni\u017c smutny jest podenerwowany, bardziej jeszcze ni\u017c przeci\u0119tny adolescent podenerwowany z samego faktu bycia adolescentem, zreszt\u0105 pacjent m\u0142odzie\u017cowy w manii te\u017c jest zwykle podenerwowany), nie mo\u017ce spa\u0107, je\u015b\u0107, tzn. prezentuje profil objaw\u00f3w, w przypadku kt\u00f3rego nie zaczynaliby\u015bmy leczenia od fluoksetyny? Albo pacjent nie radzi sobie z reakcj\u0105 depresyjn\u0105 w przebiegu jakich\u015b trudnych dla niego prze\u017cy\u0107 i potrzebuje wsparcia lekowego? Lista dost\u0119pnych lek\u00f3w jest jeszcze kr\u00f3tsza ni\u017c poprzednio. Tzn. czego mo\u017cna u\u017cy\u0107? Niczego.<\/p>\n

Szcz\u0119\u015bliwie lekarz nie jest zobligowany do leczenia \u015bci\u015ble wedle rejestracji lek\u00f3w. Mo\u017ce zastosowa\u0107 lek poza rejestracj\u0105 – za dodatkow\u0105 zgod\u0105 pacjenta\/rodzica. Jak wida\u0107 po analizie dost\u0119pnych lek\u00f3w, jest to w pewnych sytuacjach rozwi\u0105zanie dosy\u0107 cz\u0119ste.<\/p>\n

Za\u0142\u00f3\u017cmy jeszcze nast\u0119puj\u0105c\u0105 sytuacj\u0119. S\u0105 Pa\u0144stwo z dzieckiem u lekarza. Po diagnozie macie dwie mo\u017cliwo\u015bci: leki A i B. Oba s\u0105 od dawna stosowane u doros\u0142ych, u kt\u00f3rych obserwowano pewne dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane. Lek A powoduje wzd\u0119cia u 10 proc. stosuj\u0105cych, a lek B u 20 proc. U dzieci przebadano tylko lek B \u2013 powoduje wzd\u0119cia u 25 proc. Kt\u00f3ry lek woleliby Pa\u0144stwo poda\u0107 swemu dziecko? Ostrzegam – je\u015bli kto\u015b powie A, to dzia\u0142anie takie mo\u017cna zakwalifikowa\u0107 prawnie jako eksperyment medyczny.<\/p>\n

No dobrze, a je\u015bli dodatkowo wiemy, \u017ce lek A jest stosowany u dzieci od dekady? Medycyna opiera si\u0119 na faktach bazuj\u0105cych na skomplikowanej metodologii badania, a nie na opiniach czy do\u015bwiadczeniu. Je\u015bli kto\u015b niezdecydowany wybra\u0142 w tym momencie lek A, to informuj\u0119 – nadal prawnie mo\u017cna takie dzia\u0142anie uzna\u0107 za eksperyment medyczny.<\/p>\n

Bada\u0144 cz\u0119sto nie ma z powod\u00f3w finansowych (czym innym przejmuj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzynarodowe koncerny?). Je\u015bli dzieci stanowi\u0105 procent leczonych, a przeprowadzenie badania by\u0142oby dro\u017csze ni\u017c w przypadku doros\u0142ych – w ilu przypadkach si\u0119 to op\u0142aci? Dalej – mo\u017ce si\u0119 jednak zdarzy\u0107, \u017ce pewne badania by\u0142y przeprowadzone, ale s\u0105 zbyt s\u0142abe dla zarejestrowania leku. Trudno zebra\u0107 odpowiednio liczn\u0105 grup\u0119 dzieci, ponadto dzieci w r\u00f3\u017cnym wieku do\u015b\u0107 istotnie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105.<\/p>\n

Dochodzi zupe\u0142nie prozaiczny problem: badania by\u0142y przeprowadzone, ale lek stosowa\u0107 trzeba poza wskazaniami, czyli\u00a0off label<\/em>, bo nie zosta\u0142 zarejestrowany. Za rejestracj\u0119 leku firma p\u0142aci.<\/p>\n

Efekt jest taki, \u017ce dzieciom cz\u0119sto podaje si\u0119 leki nieprzebadane w ich grupie wiekowej, a tylko na doros\u0142ych, albo przebadane w znacznie mniejszym stopniu. Dzieci i tak dostaj\u0105 leki, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 zbadane w ich grupie wiekowej znacznie lepiej. Na ewentualne dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane nara\u017cona jest znacznie wi\u0119ksza populacja ni\u017c w przypadku przeprowadzanych bada\u0144.<\/p>\n

Ale przynajmniej w \u015brodowiskach naukowych nie m\u00f3wi si\u0119, \u017ce bada\u0144 robi\u0107 nie mo\u017cna. Badania na dzieciach s\u0142u\u017c\u0105 dzieciom \u2013 w szczeg\u00f3lno\u015bci tym, na kt\u00f3rych si\u0119 te badania przeprowadza. S\u0142u\u017c\u0105 poprawie ich zdrowia. Wizerunek szalonego naukowca dr\u0119cz\u0105cego niewinnych, rzeczywi\u015bcie uzasadniony niejednokrotnymi zbrodniami z przesz\u0142o\u015bci, w obecnym \u015bwiecie nie ma racji bytu. Debata zrobi\u0142a mimo wielu trudno\u015bci du\u017cy krok. Ekonomia mog\u0142aby si\u0119 tutaj jednak czego\u015b nauczy\u0107.<\/p>\n

ILustracja: Eskulap z synami Podalairusem i Machaonem i trzema c\u00f3rkami. Relief grecki z Muzeum Narodowego w Atenach. Z Wikimedia Commons<\/a>. CC BY-SA 4.0<\/p>\n

Bibliografia:<\/p>\n