{"id":6970,"date":"2019-12-10T21:21:54","date_gmt":"2019-12-10T20:21:54","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6970"},"modified":"2019-12-12T16:21:50","modified_gmt":"2019-12-12T15:21:50","slug":"chodzi-golab-kolo-drogi-nie-ma-reki-ani-nogi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2019\/12\/10\/chodzi-golab-kolo-drogi-nie-ma-reki-ani-nogi\/","title":{"rendered":"Chodzi go\u0142\u0105b ko\u0142o drogi, nie ma r\u0119ki ani nogi"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nie trzeba by\u0107 zapalonym obserwatorem ptak\u00f3w, \u017ceby patrz\u0105c na stado miejskich go\u0142\u0119bi, dostrzec r\u00f3\u017cnego rodzaju deformacje ich palc\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci ca\u0142kowity brak palc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Mimo powszechno\u015bci zjawisko to nie jest tak naprawd\u0119 wyja\u015bnione. Pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne hipotezy ad hoc<\/em>. Niekt\u00f3rzy podejrzewaj\u0105 odmro\u017cenia. Niekt\u00f3rzy pono\u0107 wielokrotnie widzieli, jak go\u0142\u0119bie traci\u0142y te palce na torach tramwajowych (czyli zapewne tak jak Berlioz straci\u0142 g\u0142ow\u0119, gdy Annuszka rozla\u0142a olej s\u0142onecznikowy). Mniej egzotyczne pomys\u0142y wi\u0105\u017c\u0105 to ze zranieniami, np. o kolce zniech\u0119caj\u0105ce ptaki do siadania w danym miejscu.<\/p>\n\n\n\n

Najwi\u0119cej zwolennik\u00f3w maj\u0105 dwie hipotezy. Pierwsza – \u017ce to wynik infekcji (ewentualnie zatrucia, np. sporyszem), druga – \u017ce to autoamputacja po zawini\u0119ciu si\u0119 \u017cy\u0142ki wok\u00f3\u0142 palca i doj\u015bciu do martwicy tak odizolowanej tkanki. Podejrzewane s\u0105 r\u00f3\u017cne infekcje – bakteryjne, z gronkowcow\u0105 na czele, wirusowe, ale przede wszystkim paso\u017cytnicze.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnio pojawi\u0142y si\u0119 badania sugeruj\u0105ce raczej drug\u0105 przyczyn\u0119, a czynnikiem owijaj\u0105cym si\u0119 wok\u00f3\u0142 palc\u00f3w mog\u0105 by\u0107 nie tylko plastikowe sznurki, ale i niby niegro\u017ane ludzkie w\u0142osy. Dlatego niedawno grupa francuskich badaczy (g\u0142\u00f3wnie badaczek), przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 temu zjawisku u paryskich go\u0142\u0119bi, w\u015br\u00f3d analizowanych czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych uwzgl\u0119dni\u0142a zag\u0119szczenie… salon\u00f3w fryzjerskich.<\/p>\n\n\n\n

Sk\u0105din\u0105d wiadomo, \u017ce istnieje korelacja mi\u0119dzy barw\u0105 upierzenia go\u0142\u0119bi a ich odporno\u015bci\u0105 na patogeny – ciemniejsze osobniki zwykle s\u0105 zdrowsze. Tymczasem z tego badania nie wynik\u0142o, aby ciemniej umaszczone go\u0142\u0119bie mia\u0142y mniej utraconych palc\u00f3w, co po\u015brednio sugeruje brak zwi\u0105zku z paso\u017cytami i innymi biologicznymi czynnikami chorobotw\u00f3rczymi. Gdyby to czynniki chorobowe mia\u0142y by\u0107 kluczowe, mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce b\u0119d\u0105 zauwa\u017calne chore osobniki z kikutami na obu nogach i zdrowe, kt\u00f3re nie b\u0119d\u0105 mie\u0107 ich wcale – ale tego te\u017c nie zaobserwowano.<\/p>\n\n\n\n

Korelacj\u0119 za to da\u0142o si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 mi\u0119dzy utrat\u0105 palc\u00f3w a r\u00f3\u017cnymi wska\u017anikami zanieczyszczenia (zanieczyszczenie powietrza, ha\u0142as – jako \u017ce jest okre\u015blany jako zanieczyszczenie akustyczne), a wi\u0119c antropopresji. Obecno\u015b\u0107 zieleni miejskiej te\u017c korelowa\u0142a, tylko odwrotnie. S\u0142aby zwi\u0105zek znaleziono r\u00f3wnie\u017c z liczb\u0105 salon\u00f3w fryzjerskich.<\/p>\n\n\n\n

Autorzy artyku\u0142u sugeruj\u0105 wi\u0119c, \u017ce utrata palc\u00f3w powszechna u miejskich go\u0142\u0119bi to g\u0142\u00f3wnie skutek przebywania w \u015brodowisku ukszta\u0142towanym przez ludzi i ich odpady. Co prawda przeskok od s\u0142abego zwi\u0105zku z liczb\u0105 salon\u00f3w fryzjerskich do wniosku, \u017ce to ludzkie w\u0142osy s\u0105 g\u0142\u00f3wnym czynnikiem odpowiadaj\u0105cym za martwic\u0119 palc\u00f3w, mo\u017ce nie jest karko\u0142omny, ale troch\u0119 brakuje mi w artykule zgrabnego wywodu. Statystyka nie powala (wisienk\u0105 na torcie obci\u0105\u017caj\u0105c\u0105 recenzent\u00f3w i redaktor\u00f3w pisma jest pomy\u0142ka w opisach ilustracji).<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony pomys\u0142, \u017ce w\u0142osy dzia\u0142aj\u0105 jak opaska uciskowa, nie pojawi\u0142 si\u0119 wczoraj. Sama idea, \u017ce r\u00f3\u017cnego rodzaju sznurki prowadz\u0105 do autoamputacji plac\u00f3w, a nawet ko\u0144czyn, jest powszechnie znana. Sam w dzieci\u0144stwie znalaz\u0142em na jakim\u015b poddaszu gniazdo z piskl\u0119tami, kt\u00f3rym odpad\u0142y ca\u0142e stopy (tzn. to, co anatomicznie s\u0142u\u017cy do podpory reszty nogi, bo ewolucyjnie patrz\u0105c: ko\u015bci ko\u0144czyn ptak\u00f3w i ssak\u00f3w s\u0105 troch\u0119 inaczej zorganizowane). W\u015br\u00f3d przyrodnik\u00f3w trwa akcja zbierania sznurk\u00f3w od snopowi\u0105za\u0142ek, kt\u00f3re mog\u0105 szkodzi\u0107 bocianom, czy \u017cy\u0142ek w\u0119dkarskich.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie, jak wida\u0107 (przyznaj\u0119, s\u0142abo) cho\u0107by na powy\u017cszym zdj\u0119ciu, na kt\u00f3rym warszawski go\u0142\u0105b ju\u017c ma kikuty, a na pozosta\u0142ych palcach zawini\u0119ty kolejny sznurek, ludzie zostawiaj\u0105 po sobie w\u0142osy, ale i inne w\u0142\u00f3kna. Sznurki od snopowi\u0105za\u0142ek czy \u017cy\u0142ki to r\u00f3\u017cne plastiki (je\u017celi chodzi o sznurki rolnicze, to pami\u0119tam jeszcze ca\u0142kiem powszechny udzia\u0142 sznurka konopnego czy sizalowego, ale od dawna by\u0142y te\u017c poliamidy i dominuje polipropylen), a wi\u0119c materia\u0142 z jednej strony trwalszy ni\u017c naturalne w\u0142\u00f3kna, a z drugiej – taki, z kt\u00f3rym ewolucja ptak\u00f3w dopiero teraz si\u0119 zderza. Tymczasem ptaki wykorzystuj\u0105 w\u0142osy ssak\u00f3w do wy\u015bcie\u0142ania gniazd od milion\u00f3w lat. W\u0142osy powinny wi\u0119c by\u0107 niegro\u017ane. Niekt\u00f3re ptaki najwyra\u017aniej s\u0142abo sobie z nimi radz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. Piotr Panek, licencja CC-BY-SA 4.o<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n