{"id":6978,"date":"2019-12-18T07:23:34","date_gmt":"2019-12-18T06:23:34","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6978"},"modified":"2019-12-18T13:42:55","modified_gmt":"2019-12-18T12:42:55","slug":"ktora-norma-jest-normalna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2019\/12\/18\/ktora-norma-jest-normalna\/","title":{"rendered":"Kt\u00f3ra norma jest normalna?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

W komentarzach do mojego ostatniego wpisu<\/a> po\u015bwi\u0119conego ADHD pojawi\u0142o si\u0119 poj\u0119cie „normy\u201d, „normalno\u015bci\u201d. Jako \u017ce s\u0142owo to bywa cz\u0119sto u\u017cywane tak\u017ce w debacie publicznej, niekiedy po kilkadziesi\u0105t razy w jednej wypowiedzi, chcia\u0142bym dzisiaj przybli\u017cy\u0107 rozumienie „normy\u201d i zwi\u0105zanych z ni\u0105 poj\u0119\u0107 w kontek\u015bcie zdrowia psychicznego.<\/p>\n

<\/p>\n

W internie sprawy te s\u0105 o wiele prostsze. Tam m\u00f3wi si\u0119 o zdrowiu i chorobie. Ma zapalenie p\u0142uc \u2013 jest chory. Nie ma \u2013 jest zdrowy. No dobrze. Ale jak okre\u015bli\u0107 anemi\u0119, cukrzyc\u0119? Naprawd\u0119 pacjent z nieprawid\u0142ow\u0105 glikemi\u0105 (st\u0119\u017cenie cukru w osoczu krwi) na czczo, ale jeszcze nie z cukrzyc\u0105, o warto\u015bci 125 mg\/100 ml, i ten z cukrzyc\u0105 o warto\u015bci 126 mg\/100 ml – istotnie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105? Czy ten pierwszy naprawd\u0119 ma wi\u0119cej wsp\u00f3lnego z pacjentem o nieprawid\u0142owej glikemii na czczo wynosz\u0105cej 101 mg\/100 ml?<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, \u017ce nie, ale jako\u015b trzeba wprowadzi\u0107 normy. Jak si\u0119 tworzy normy? Bierze si\u0119 populacj\u0119 og\u00f3ln\u0105, robi badania i opracowuje statystyk\u0119. Cechy \u017cywego organizmu zazwyczaj zale\u017c\u0105 od wielu czynnik\u00f3w. Statystyka uczy, \u017ce nawet przy r\u00f3\u017cnych dziwacznych rozk\u0142adach poszczeg\u00f3lnych czynnik\u00f3w przy du\u017cej ich liczbie dana cecha d\u0105\u017cy do rozk\u0142adu okre\u015blanego jako normalny. Czyli tego, co si\u0119 przedstawia na wykresie za pomoc\u0105 krzywej Gaussa (krzywej dzwonowej). A wi\u0119c du\u017co wynik\u00f3w wok\u00f3\u0142 warto\u015bci przeci\u0119tnej, ma\u0142o wynik\u00f3w skrajnych. Ich rozrzut mo\u017ce by\u0107 ro\u017cny, podaje si\u0119 go zazwyczaj za pomoc\u0105 odchylenia standardowego. (W teorii: dla ka\u017cdego pacjenta liczymy, jak jego wynik r\u00f3\u017cni si\u0119 od \u015bredniej, podnosimy r\u00f3\u017cnic\u0119 do kwadratu, dodajemy te wszystkie kwadraty i bierzemy z otrzymanej sumy pierwiastek. W praktyce: kopiujemy wyniki do programu statystycznego, niech liczy).<\/p>\n

Rozk\u0142ad normalny ma t\u0119 fajn\u0105 cech\u0119, \u017ce dany rozk\u0142ad charakteryzuj\u0105 tylko dwie warto\u015bci: przeci\u0119tna (w tym wypadku \u015brednia = mediana = dominanta) i odchylenie standardowe (podobnie jak czarna dziura rozk\u0142ad normalny nie ma w\u0105s\u00f3w<\/em>). Id\u0105c dalej: w zakresie warto\u015b\u0107 przeci\u0119tna plus minus odchylenie razy ile\u015b tam<\/em> mie\u015bci si\u0119 zawsze ten sam odsetek wynik\u00f3w. Mo\u017cemy sobie odci\u0105\u0107 dowoln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 po lewej i po prawej i stwierdzi\u0107 autorytarnie, \u017ce te warto\u015bci ju\u017c si\u0119 w normie nie mieszcz\u0105 (najcz\u0119\u015bciej warto\u015b\u0107 przeci\u0119tna plus minus dwa odchylenia standardowe<\/em>). A je\u015bli rozk\u0142ad nie jest normalny? Istniej\u0105 testy statystyczne na normalno\u015b\u0107. Je\u015bli si\u0119 j\u0105 wykluczy, wybiera si\u0119 w programie statystycznym inn\u0105 opcj\u0119.<\/p>\n

Tak opisan\u0105 norm\u0119 nazywa si\u0119 statystyczn\u0105. Czy mo\u017ce mie\u0107 zastosowanie w przypadku zaburze\u0144 psychicznych? Musieliby\u015bmy mie\u0107 cech\u0119 wyra\u017con\u0105 ilo\u015bciowo. Na przyk\u0142ad wynik testu psychologicznego. Najbardziej znany jest iloraz inteligencji. Test konstruuje si\u0119 tak, by warto\u015b\u0107 przeci\u0119tna wynios\u0142a 100, a odchylenie standardowe \u2013 15. Norma zaczyna si\u0119 od 70.<\/p>\n

Czy jednak m\u00f3wi\u0105c o normalno\u015bci, dyskutanci maj\u0105 na my\u015bli norm\u0119 statystyczn\u0105? Przyk\u0142adowo zaburzenia depresyjne dotycz\u0105 kilkudziesi\u0119ciu procent populacji. Stanowi\u0105 norm\u0119? Mamy przej\u015b\u0107 nad cudzym cierpieniem do porz\u0105dku dziennego? Inny typowy przyk\u0142ad: homoseksualizm. W istocie do\u015b\u0107 cz\u0119sto spotykany, a w wielu spo\u0142ecze\u0144stwach podawany jako przyk\u0142ad czego\u015b „nienormalnego\u201d (daleko szuka\u0107 nie trzeba, nie b\u0119d\u0119 cytowa\u0142 for\u00f3w zwi\u0105zanych z pewn\u0105 opcj\u0105 polityczn\u0105).<\/p>\n

Rozpatrzmy jeszcze inny przyk\u0142ad. Pan X uwa\u017ca, \u017ce w poka\u017anym drzewie obok niego mieszka duch, kt\u00f3ry przemawia do niego. Czy jest to normalne? W Polsce osoba taka trafi\u0142aby zapewne na obserwacj\u0119 psychiatryczn\u0105. A je\u017celi pan X jest szamanem w Afryce? Inny przyk\u0142ad. Przypisywanie szczeg\u00f3lnego znaczenia danym liczbom to objaw psychiatryczny zaliczany do zaburze\u0144 my\u015blenia. Oczywi\u015bcie, ale ile to ma by\u0107 tych potraw na wigilijnym stole?<\/p>\n

Jak wida\u0107, po pierwsze, zachowanie mo\u017ce by\u0107 oceniane jako normalne b\u0105d\u017a nie w zale\u017cno\u015bci od pogl\u0105d\u00f3w spo\u0142ecznych. Dane spo\u0142ecze\u0144stwo co\u015b uwa\u017ca za normalne, czemu\u015b innemu normalno\u015bci odmawia. Zjawiska czy zachowania oceniane w danej kulturze czy \u015brodowisku jako nienormalne zazwyczaj uznawane s\u0105 za rzadkie. Zapytajmy pana z marszu narodowego i pani\u0105 z t\u0119czowej demonstracji o rozpowszechnienie homoseksualizmu. Mo\u017cemy dostrzec istotn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 (cho\u0107 tutaj odpowiedzi mog\u0105 by\u0107 zaburzone tak\u017ce w drug\u0105 stron\u0119 przez my\u015blenie spiskowe, podobnie jak antysemityzm wi\u0105\u017ce si\u0119 z przeszacowywaniem liczby \u017byd\u00f3w na \u015bwiecie, rekordzi\u015bci doliczyli si\u0119 ich oko\u0142o miliarda).<\/p>\n

A wi\u0119c spo\u0142eczna koncepcja normy. Co wi\u0119cej wida\u0107, \u017ce to samo zachowanie mo\u017ce by\u0107 normalne b\u0105d\u017a nie zale\u017cnie od kontekstu nie tylko spo\u0142ecznego, ale wr\u0119cz konkretnej sytuacji. Paradowanie bez szcz\u0105tkowego przynajmniej odzienia nie ujdzie jako normalne w biurze, natomiast to ubrani mog\u0105 poczu\u0107 si\u0119 „nienormalnie\u201d na pla\u017cy nudyst\u00f3w. Kluczowy jest kontekst.<\/p>\n

Id\u0105c dalej (i skracaj\u0105c), zobaczmy co WHO uznaje za zdrowie. Pisze o dobrostanie fizycznym, psychicznym i spo\u0142ecznym, itd. Nie o statystyce. Niekoniecznie o spe\u0142nianiu spo\u0142ecznych oczekiwa\u0144.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c najwa\u017cniejsza jest tzw. norma funkcjonalna. A wi\u0119c pacjent nie musi zmie\u015bci\u0107 si\u0119 w dw\u00f3ch odchyleniach standardowych od normy i cz\u0119sto nie mo\u017ce. Taka konstrukcja normy zak\u0142ada, \u017ce tyle a tyle os\u00f3b si\u0119 w niej nie zmie\u015bci. Nie musi \u017cy\u0107 w taki spos\u00f3b, jak jest to w danym spo\u0142ecze\u0144stwie przyj\u0119te (ma\u0142\u017ce\u0144stwo, dw\u00f3jka dzieci, domek z ogr\u00f3dkiem, samoch\u00f3d, sport w postaci ogl\u0105dania mecz\u00f3w pi\u0142ki no\u017cnej). Ma funkcjonowa\u0107.<\/p>\n

Je\u015bli dana osoba funkcjonuje, tak\u017ce spo\u0142ecznie, mimo pewnych odmienno\u015bci w swoim zachowaniu, wiedzie szcz\u0119\u015bliwe \u017cycie i nie krzywdzi innych, nie nale\u017cy doszukiwa\u0107 si\u0119 u niej zaburzenia psychicznego (a tym bardziej choroby). Ameryka\u0144ska klasyfikacja w DSM powtarza wielokrotnie w kryteriach istotne cierpienie spowodowane objawami diagnozowanego zaburzenia. W ICD to cierpienie cz\u0119sto jest niejako w domy\u015ble. Oczywi\u015bcie aby funkcjonowa\u0107 spo\u0142ecznie, jakie\u015b elementarne normy spo\u0142eczne obowi\u0105zuj\u0105ce w danej grupie spe\u0142nia\u0107 trzeba.<\/p>\n

I na tym polega dzisiejsza psychiatria. Na diagnozowaniu problem\u00f3w pacjenta celem pomocy mu w osi\u0105gni\u0119ciu optymalnego funkcjonowania, tak\u017ce spo\u0142ecznego. Nie na wyr\u00f3wnywaniu pod kresk\u0119. No dobrze, a przymus leczniczy? Ogranicza si\u0119 do pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy z powodu zaburze\u0144 czy choroby psychicznej zagra\u017caj\u0105 sobie b\u0105d\u017a innym. W takim przypadku trudno m\u00f3wi\u0107 o dobrym funkcjonowaniu. Je\u015bli odmienno\u015b\u0107 danej osoby nie przeszkadza jej wie\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwego \u017cycia i nawi\u0105zywa\u0107 satysfakcjonuj\u0105cych (obustronnie) relacji z innymi, nawet dalekie odej\u015bcie od statystycznej czy spo\u0142ecznej „normy\u201d nie czyni takiej osoby „nienormaln\u0105\u201d.<\/p>\n

Marcin Nowak<\/p>\n

Ilustracja: M. W. Toews, Standard deviation diagram. Z Wikimedia Commmons<\/a>, CC Attribution 2.5 Generic<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W komentarzach do mojego ostatniego wpisu po\u015bwi\u0119conego ADHD pojawi\u0142o si\u0119 poj\u0119cie „normy\u201d, „normalno\u015bci\u201d. Jako \u017ce s\u0142owo to bywa cz\u0119sto u\u017cywane tak\u017ce w debacie publicznej, niekiedy po kilkadziesi\u0105t razy w jednej wypowiedzi, chcia\u0142bym dzisiaj przybli\u017cy\u0107 rozumienie „normy\u201d i zwi\u0105zanych z ni\u0105 poj\u0119\u0107 w kontek\u015bcie zdrowia psychicznego.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,55,196,204],"tags":[556,258,557,166,178],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6978"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6978"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6986,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6978\/revisions\/6986"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}