{"id":698,"date":"2011-03-09T09:42:26","date_gmt":"2011-03-09T08:42:26","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=698"},"modified":"2013-02-11T18:43:22","modified_gmt":"2013-02-11T17:43:22","slug":"paradoks-krukow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/03\/09\/paradoks-krukow\/","title":{"rendered":"Paradoks kruk\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Paradoks kruk\u00f3w sformu\u0142owa\u0142 w latach czterdziestych poprzedniego stulecia Carl Hempel, st\u0105d te\u017c nazywany jest paradoksem Hempla. By go przedstawi\u0107, zacz\u0105\u0107 trzeba od kontekstu, czyli pogl\u0105du cz\u0142onk\u00f3w Ko\u0142a Wiede\u0144skiego na nauk\u0119. Generalnie rzecz bior\u0105c, cz\u0142onkom tego ugrupowania przypisywany jest pogl\u0105d, wed\u0142ug kt\u00f3rego punktem oparcia dla pracy naukowej s\u0105 fakty. A te mog\u0105 by\u0107 tylko albo prawdziwe, albo fa\u0142szywe. Nauka w spos\u00f3b istotny r\u00f3\u017cni si\u0119 przy tym od filozofii, a w szczeg\u00f3lno\u015bci najgorszej jej cz\u0119\u015bci, czyli metafizyki. Oto twierdzenia naukowe daj\u0105 si\u0119 potwierdzi\u0107, poniewa\u017c maj\u0105 oparcie w faktach. Inaczej jest z tezami metafizyki. Nie maj\u0105 one oparcia w faktach, a wobec tego nie mog\u0105 by\u0107 ani potwierdzone, ani obalone; nie s\u0105 ani prawdziwe, ani fa\u0142szywe. Z racji tego s\u0105 one bez sensu.<\/p>\n

<\/p>\n

Paradoks kruk\u00f3w sformu\u0142owany przez Hempla, kr\u00f3tko po tym jak Ko\u0142o przesta\u0142o istnie\u0107, pokazywa\u0142 jednak, \u017ce sprawa potwierdzenia teorii naukowej przez fakty empiryczne wcale nie jest tak prosta, jak wydaje si\u0119 by\u0107. Oto przypu\u015b\u0107my, \u017ce kto\u015b g\u0142osi twierdzenie: „wszystkie kruki s\u0105 czarne”. Oczywiste jest, \u017ce ka\u017cda obserwacja czarnego ptaka, kt\u00f3ry okazuje si\u0119 by\u0107 krukiem, potwierdza to twierdzenie. Podobnie, gdyby uda\u0142o si\u0119 zaobserwowa\u0107 zielonego ptaka, kt\u00f3ry jest krukiem – taka obserwacja tez\u0119 wyj\u015bciow\u0105 by obali\u0142a. Zar\u00f3wno w jednym, jak i drugim przypadku teza okaza\u0142a by si\u0119 naukow\u0105, poniewa\u017c fakty j\u0105 albo potwierdzaj\u0105, albo obalaj\u0105.<\/p>\n

Problem zaczyna si\u0119, gdy na przyk\u0142ad na spacerze widzimy zielonego ptaka. Najpierw nie jeste\u015bmy pewni, czy to jest jaki\u015b inny ptak czy mo\u017ce kruk. Po pewnym czasie dochodzimy jednak do wniosku, \u017ce nie jest on krukiem. Hempel by\u0142 cz\u0142owiekiem dociekliwym i w\u0142a\u015bnie taka sytuacja go zastanowi\u0142a. Czy obserwacja jakiego\u015b ptaka (na przyk\u0142ad zielonego), kt\u00f3ry okazuje si\u0119 nie by\u0107 krukiem, w jaki\u015b spos\u00f3b potwierdza zdanie „wszystkie kruki s\u0105 czarne”?<\/p>\n

W rozumowaniu swoim Hempel przyj\u0105\u0142 dodatkowe za\u0142o\u017cenie, \u017ce zdania r\u00f3wnowa\u017cne logicznie, posiadaj\u0105 takie same zbiory potwierdze\u0144. Zauwa\u017cy\u0142 on, \u017ce zdanie „wszystkie kruki s\u0105 czarne” zgodnie z prawami rachunku nazw Arystotelesa (prawem kontrapozycji) jest r\u00f3wnowa\u017cne zdaniu „wszystkie przedmioty nie-czarne s\u0105 nie-krukami”. W efekcie obserwacja ka\u017cdego przedmiotu, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie nie jest czarny i nie jest krukiem (na przyk\u0142ad bia\u0142ej chmury), potwierdza nasz\u0105 wyj\u015bciow\u0105 tez\u0119, \u017ce wszystkie kruki s\u0105 czarne.<\/p>\n

Potocznie wydaje si\u0119, \u017ce obserwacja bia\u0142ej chmury za oknem nie ma \u017cadnego zwi\u0105zku z kwesti\u0105 czy kruki s\u0105 czarne czy nie s\u0105. Tymczasem paradoks Hempla pokazuje, \u017ce taki zwi\u0105zek zachodzi. Za ka\u017cdym razem, gdy widz\u0119 bia\u0142\u0105 chmur\u0119, \u017c\u00f3\u0142ty ser, zachodz\u0105ce na czerwono S\u0142o\u0144ce, i ka\u017cdy przedmiot nie-czarny, potwierdzam jednocze\u015bnie tez\u0119, \u017ce wszystkie kruki s\u0105 czarne. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c potwierdzam prawdziwo\u015b\u0107 zdania „wszystkie przedmioty nie-czarne s\u0105 nie-krukami”, kt\u00f3re jest logicznym r\u00f3wnowa\u017cnikiem tezy „wszystkie kruki s\u0105 czarne”.<\/p>\n

Trudno si\u0119 zgodzi\u0107 z tak\u0105 konsekwencj\u0105 tego paradoksu, \u017ce obserwacja bia\u0142ej chmury potwierdza jednocze\u015bnie, \u017ce wszystkie kruki s\u0105 czarne. Kruka i chmur\u0119 w zasadzie nic nie \u0142\u0105czy. Skoro tak jest, to znaczy, \u017ce w przypadku potwierdzania jakiego\u015b twierdzenia przez fakty w gr\u0119 wchodz\u0105 jakie\u015b inne, dodatkowe za\u0142o\u017cenia, przez co proces ten nie wygl\u0105da tak prosto, jak s\u0105dzili cz\u0142onkowie Ko\u0142a.<\/p>\n

Paradoks kruk\u00f3w pokazuje, \u017ce obok fakt\u00f3w trzeba te\u017c wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 jakie\u015b inne regu\u0142y. Dopiero te dwa czynniki \u0142\u0105cznie s\u0142u\u017c\u0105 za podstaw\u0119 potwierdzenia lub obalenia twierdze\u0144 naukowych. Os\u0142abia\u0142o to wyj\u015bciow\u0105 tez\u0119 cz\u0142onk\u00f3w Ko\u0142a, \u017ce twierdzenia nauki maj\u0105 oparcie tylko w faktach, poniewa\u017c wprowadza\u0142o do ca\u0142ego procesu czynniki nieempiryczne.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. Tom Clifton, Flickr (CC BY-NC 2.0)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Paradoks kruk\u00f3w sformu\u0142owa\u0142 w latach czterdziestych poprzedniego stulecia Carl Hempel, st\u0105d te\u017c nazywany jest paradoksem Hempla. By go przedstawi\u0107, zacz\u0105\u0107 trzeba od kontekstu, czyli pogl\u0105du cz\u0142onk\u00f3w Ko\u0142a Wiede\u0144skiego na nauk\u0119. Generalnie rzecz bior\u0105c, cz\u0142onkom tego ugrupowania przypisywany jest pogl\u0105d, wed\u0142ug kt\u00f3rego punktem oparcia dla pracy naukowej s\u0105 fakty. A te mog\u0105 by\u0107 tylko albo prawdziwe, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/698"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=698"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/698\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2133,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/698\/revisions\/2133"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=698"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=698"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}