{"id":6997,"date":"2019-12-30T19:33:57","date_gmt":"2019-12-30T18:33:57","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6997"},"modified":"2019-12-30T21:31:37","modified_gmt":"2019-12-30T20:31:37","slug":"krotka-historia-histerii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2019\/12\/30\/krotka-historia-histerii\/","title":{"rendered":"Kr\u00f3tka historia histerii"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Historia zaburze\u0144 dysocjacyjnych jest stara jak \u015bwiat (a raczej stara jak historia). Pierwszy raz wspomina o nich tzw. papirus Ebersa, zapisany w staro\u017cytnym Egipcie jakie\u015b 27 wiek\u00f3w temu. W\u015br\u00f3d „chor\u00f3b kobiecych\u201d wymienia si\u0119 tam zaburzenie, przyczyn kt\u00f3rego upatrywano w w\u0119druj\u0105cej macicy. Opis objaw\u00f3w nie odbiega istotnie od opis\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/p>\n

<\/p>\n

Wedle staroegipskich lekarzy macica mia\u0142a z tajemniczych, zwanych „g\u0142odem macicy\u201d, przyczyn opuszcza\u0107 swoje miejsce w organizmie (w pa\u0144stwie znanym z mumifikacji anatomia musia\u0142a by\u0107 jako tako rozwini\u0119ta) i zajmowa\u0107 nowe – wy\u017cej, w obr\u0119bie tu\u0142owia. Poniewa\u017c nie by\u0142o tam miejsca dla macicy, jej przemieszczenie si\u0119 mia\u0142o wywo\u0142ywa\u0107 ucisk na okoliczne narz\u0105dy. Leczenie zalecane przez afryka\u0144skich medyk\u00f3w sprowadza\u0107 si\u0119 mia\u0142o – a jak\u017ce – do „nakarmienia macicy\u201d, cokolwiek to znaczy, b\u0105d\u017a \u015bci\u0105gni\u0119cia jej z powrotem do miednicy mniejszej.<\/p>\n

Dalszy rozdzia\u0142 napisa\u0142 ojciec greckiej medycyny Hipokrates. To od niego wzi\u0105\u0142 si\u0119 u\u017cywany do dzi\u015b, cho\u0107 ju\u017c nie w kontekstach naukowych, termin „histeria\u201d. S\u0142owo pochodzi od greckiego okre\u015blenia macicy, podobnie jak np. histeroskopia (wziernikowanie macicy) czy histerektomia (usuni\u0119cia macicy). T\u0142umacz\u0105cy w zasadzie wszystkie niewyt\u0142umaczalne inaczej choroby (a mo\u017cliwo\u015bci wyt\u0142umaczenia ich etiologii by\u0142y w staro\u017cytnej Grecji naprawd\u0119 niewielkie) zmianami w proporcjach czterech p\u0142yn\u00f3w w organizmie (krew, \u017c\u00f3\u0142\u0107, czarna \u017c\u00f3\u0142\u0107, \u015bluz), histeri\u0119 t\u0142umaczy\u0142 albo poszukiwaniem przez macic\u0119 wilgoci, albo \u2013 a jak\u017ce – znowu g\u0142odem.<\/p>\n

Czeg\u00f3\u017c by mia\u0142 ten g\u0142\u00f3d dotyczy\u0107? A do czego s\u0142u\u017cy macica? A jak\u017ce, chodzi\u0142o o g\u0142\u00f3d aktywno\u015bci seksualnej. Takie negatywne skutki upatrywa\u0142 wielki medyk we wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci. R\u00f3\u017cne za\u015b postaci histerii zale\u017ce\u0107 mia\u0142y od miejsca, gdzie si\u0119 wyg\u0142odzona macica ulokuje. W kwestii terapii nie wyszed\u0142 jednak Hipokrates istotnie poza Egipcjan.<\/p>\n

W\u0142asn\u0105 koncepcj\u0119 opracowa\u0142 rzymski lekarz z II wieku n.e. Galen: oto w macicy zbiera\u0107 ma si\u0119 przypominaj\u0105ca m\u0119skie nasienie wydzielina. A zbiera si\u0119, poniewa\u017c nie mo\u017ce si\u0119 wydosta\u0107. Macica pozbywa jej si\u0119 podczas stosunku p\u0142ciowego i zn\u00f3w nadmierna wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 mo\u017ce si\u0119 \u017ale sko\u0144czy\u0107. Swoj\u0105 drog\u0105 ciekawe, czy swoje przemy\u015blenia skonfrontowa\u0142 np. z obserwacj\u0105 obowi\u0105zanych do czysto\u015bci kap\u0142anek Westy. W ka\u017cdym razie zapisa\u0142 si\u0119 w historii anatomii, przeprowadzaj\u0105c dok\u0142adne badania. A \u017ce mia\u0142 sposobno\u015b\u0107 bada\u0107 ma\u0142py, wnosi\u0142 z ich anatomii o budowie cz\u0142owieka. Skoro wi\u0119c u ma\u0142p zwierzokszta\u0142tnych (angielskie monkey) macica jest dwuro\u017cna, bzdura o dwuro\u017cnej macicy ludzkiej utrzymywa\u0142a si\u0119 potem przez p\u00f3\u0142tora tysi\u0105clecia. Zni\u00f3s\u0142 j\u0105 dopiero Wesaliusz, maj\u0105cy dobre kontakty z miejscowym katem i przez to badaj\u0105cy znacznie bardziej adekwatny materia\u0142 (o \u015bwiadomej zgodzie na badania wtedy nie s\u0142yszano).<\/p>\n

Wracaj\u0105c do Galena, mia\u0142 on jeszcze inn\u0105 zas\u0142ug\u0119 rozszerzenia histerii r\u00f3wnie\u017c na m\u0119\u017cczyzn. Nie maj\u0105 macicy, ale maj\u0105 nasienie, kt\u00f3re te\u017c mo\u017ce si\u0119 zatrzyma\u0107.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej nasta\u0142 czas chrze\u015bcija\u0144stwa. Dalej uznawano, \u017ce macica mo\u017ce zaw\u0119drowa\u0107 za wysoko, ale oczywi\u015bcie pogl\u0105dy o zgubnych skutkach wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci odesz\u0142y do lamusa, cho\u0107 Augustyn z Hippony pewnie by si\u0119 pod nimi w m\u0142odo\u015bci podpisa\u0142. W dojrza\u0142ym wieku t\u0142umaczy\u0142 zaburzenia, czy to cia\u0142a, czy to duszy, wp\u0142ywem si\u0142 demonicznych. Zaburzenia sta\u0142y si\u0119 wyrazem op\u0119tania przez demona b\u0105d\u017a efektem czarnej magii. Przeciwdzia\u0142ano im modlitw\u0105 i egzorcyzmem.<\/p>\n

Koniec \u015bredniowiecza przyni\u00f3s\u0142 zmiany w pojmowaniu otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci, tak\u017ce zdrowia i choroby. Tw\u00f3rca chemii medycznej Phillippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim (zazwyczaj nazywany kr\u00f3tko Paracelsusem) zauwa\u017cy\u0142 w histerii chorob\u0119 umys\u0142u, a Lepois przyczyny upatrywa\u0142 w chorobie m\u00f3zgu. Powi\u0105zania z macic\u0105 odrzuci\u0142 w ko\u0144cu za o\u015bwiecenia Sydenham. Przyczyny upatrywa\u0142 raczej w emocjach oraz w nier\u00f3wnowadze cia\u0142o-umys\u0142. Jego pomys\u0142 por\u00f3wna\u0107 mo\u017cna do koncepcji \u201cnajs\u0142abszego ogniwa\u201d – objawy mia\u0142a uwidacznia\u0107 najs\u0142absza cz\u0119\u015b\u0107 organizmu.<\/p>\n

W ko\u0144cu Pinel zaliczy\u0142 histeri\u0119 do grupy nerwic, aczkolwiek pr\u00f3cz objaw\u00f3w fizycznych wyr\u00f3\u017cnia\u0142 „moralne\u201d. W kolejnych pomys\u0142ach histeria wynika\u0107 mia\u0142a z samolubstwa, nudy, przesytu wra\u017ce\u0144, pora\u017cek w \u017cyciu. Feuchtersleben wpad\u0142 na pomys\u0142 analizy sn\u00f3w pacjent\u00f3w, co w przysz\u0142o\u015bci rozpropaguje Freud. Niekt\u00f3rzy autorzy wracali do macicy tudzie\u017c innych w\u0142a\u015bciwych jednej p\u0142ci narz\u0105d\u00f3w, inni poszukiwali specyficznych predysponuj\u0105cych do histerii cech charakteru czy zachowania, niekiedy ocenianych negatywnie. Pod koniec XIX w. Bernheim powi\u0105za\u0142 objawy z prze\u017cyt\u0105 traum\u0105. Zwracano te\u017c uwag\u0119 na wp\u0142yw \u015brodowiska, zbyt niskie „napi\u0119cie psychiczne\u201d, pod\u015bwiadomo\u015b\u0107. Potem by\u0142 Freud, zwracaj\u0105cy swym zwyczajem szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na kwestie seksualne.<\/p>\n

Dzisiaj m\u00f3wi si\u0119 raczej o zaburzeniach dysocjacyjnych czy konwersyjnych. Objawy opisuje si\u0119 jako reakcj\u0119 na jakie\u015b trudne prze\u017cycia czy nierozwi\u0105zywalny dla pacjenta wewn\u0119trzny problem, kt\u00f3rego organizm nie potrafi po\u0142\u0105czy\u0107 ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105. W rezultacie \u015bwiadomo\u015b\u0107, wspomnienia, odbierane doznania i aktywno\u015b\u0107 ruchowa si\u0119 rozchodz\u0105. Tworz\u0105 si\u0119 odr\u0119bne osobowo\u015bci, \u015bwiadomo\u015b\u0107 pozbawiona jest kontroli nad ruchami na podobie\u0144stwo parali\u017cu b\u0105d\u017a oderwana od cz\u0119\u015bci dozna\u0144 czuciowych. Objawom towarzysz\u0105 pewne drobne odmienno\u015bci w budowie i aktywno\u015bci okre\u015blonych miejsc w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym. Macicy po tylu wiekach wsp\u00f3\u0142cze\u015bni psychiatrzy i psycholodzy dali spok\u00f3j.<\/p>\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n

Bibliografia:<\/p>\n