{"id":70,"date":"2007-05-18T13:55:51","date_gmt":"2007-05-18T11:55:51","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=70"},"modified":"2013-02-14T10:52:35","modified_gmt":"2013-02-14T09:52:35","slug":"cos-niewyrazalnego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2007\/05\/18\/cos-niewyrazalnego\/","title":{"rendered":"?Co\u015b? niewyra\u017calnego"},"content":{"rendered":"

\"art_big.jpg\"Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 j\u0119zykiem wydobywamy to, co jest wsp\u00f3lne rzeczom, nie to co, jednostkowe.
\n<\/strong><\/p>\n

Wszelkie poznawanie \u015bwiata jest wyra\u017cane w j\u0119zyku. Oczywi\u015bcie poznanie nie musi mie\u0107 wyrazu j\u0119zykowego, ale je\u015bli takiego wyrazu nie ma, pozbawione jest ono jakiejkolwiek intersubiektywnej wa\u017cno\u015bci. Je\u015bli ma mie\u0107 warto\u015b\u0107, musi by\u0107 w jaki\u015b spos\u00f3b wyra\u017cone. Przede wszystkim efekty naszej dzia\u0142alno\u015bci poznawczej wyra\u017camy s\u0142owami, a im bardziej te s\u0142owa precyzyjne, tym \u0142atwiej uchwyci\u0107 w nie \u015bwiat. Mo\u017cna to jednak czyni\u0107 tak\u017ce przy pomocy obrazu, d\u017awi\u0119kiem, poprzez poezj\u0119, film, muzyk\u0119 i tak dalej – s\u0142owem przez sztuk\u0119.<\/p>\n

Lecz ta cecha poznawania \u015bwiata niesie te\u017c z sob\u0105 nieprzekraczaln\u0105 trudno\u015b\u0107. Ot\u00f3\u017c nazywanie tego, co poznajemy w rzeczach polega, najog\u00f3lniej rzecz bior\u0105c, na pr\u00f3bie uchwycenia tego wszystkiego, co dana rzecz ma wsp\u00f3lnego z innymi podobnymi do niej pod jakim\u015b wzgl\u0119dem rzeczami. J\u0119zyk skupia si\u0119 na tym co wsp\u00f3lne rzeczom, na tym co powtarzalne. Ale w ten spos\u00f3b wszystko to, co jest jednostkowe, niepowtarzalne, charakterystyczne dla tej jednej, jedynej rzeczy, musi by\u0107 pomini\u0119te. Wydobywamy to, co jest wsp\u00f3lne rzeczom, nie to co, jednostkowe.<\/p>\n

<\/p>\n

We\u017amy ulubiony przyk\u0142ad filozof\u00f3w – Sokratesa. O Sokratesie mo\u017cna powiedzie\u0107 mn\u00f3stwo rzeczy. \u017be by\u0142 odwa\u017cny, ironiczny, inteligentny, m\u0105dry, zuchwa\u0142y, szalony, silny, wysoki, biedny, brzydki, zabawny, dowcipny i tak dalej. Mo\u017cna pokawa\u0142kowa\u0107 Sokratesa na mn\u00f3stwo cech, przypisa\u0107 go do mn\u00f3stwa kategorii. Ale czy suma tych cech da nam dok\u0142adny obraz Sokratesa? Oczywi\u015bcie mo\u017ce go przybli\u017cy\u0107, ale pozostanie nieuchwytne „co\u015b”, kt\u00f3re \u0142\u0105czy te wszystkie cechy w niepowtarzaln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. O to ?co\u015b? mi w\u0142a\u015bnie chodzi.<\/p>\n

Trudno\u015b\u0107 ta idzie jeszcze dalej. Je\u015bli b\u0119d\u0119 chcia\u0142 nada\u0107 nazw\u0119 temu w\u0142a\u015bnie, co charakteryzuje wy\u0142\u0105cznie Sokratesa, to oka\u017ce si\u0119, \u017ce tego uczyni\u0107 si\u0119 nie da. Nazwa „sokratesowo\u015b\u0107” b\u0119dzie zupe\u0142nie nieczytelna dla kogo\u015b, kto Sokratesa nie zna i o nim nie s\u0142ysza\u0142. Ci kt\u00f3rzy go znali, t\u0119 nazw\u0119 mog\u0105 sobie spokojnie pomin\u0105\u0107. J\u0119zyk ma to do siebie, \u017ce daj\u0105 si\u0119 wyrazi\u0107 w nim cechy uniwersalne, a nie jednostkowe. Spr\u00f3bujmy inaczej i por\u00f3wnajmy Sokratesa z kim\u015b innym, by na zasadzie kontrastu wydoby\u0107 to, co go charakteryzuje w spos\u00f3b wyj\u0105tkowy. Znowu, by por\u00f3wna\u0107 Sokratesa z kim\u015b innym, musz\u0119 zestawi\u0107 go z kim\u015b pod jakim\u015b wzgl\u0119dem mu podobnym. Ujmowanie r\u00f3\u017cnic wymaga podobie\u0144stwa rzeczy. Sokrates jest inny ni\u017c Platon, chocia\u017c Platon by\u0142 pod pewnymi wzgl\u0119dami podobny do Sokratesa.<\/p>\n

Tysi\u0105c zdj\u0119\u0107 nie czyni cz\u0142owieka. Podobnie tysi\u0105c s\u0142\u00f3w, by go okre\u015bli\u0107. Zawsze pozostanie to „co\u015b”, niekiedy do\u015b\u0107 dobrze przez nas pojmowane. Wymyka si\u0119 ono jednak s\u0142owom. Mo\u017cemy do\u015b\u0107 dobrze rozumie\u0107 \u015bwiat, poszczeg\u00f3lne rzeczy, zjawiska, procesy, osoby, dzie\u0142a sztuki i tak dalej, jakkolwiek niekoniecznie umie\u0107 to wyrazi\u0107. To s\u0105 dwie r\u00f3\u017cne rzeczy, chocia\u017c bardzo mocno ze sob\u0105 powi\u0105zane.<\/p>\n

Nie przypadkiem na pocz\u0105tku wspomnia\u0142em o sztuce. My\u015bl\u0119, \u017ce w kwestii wyra\u017cania tego „czego\u015b” sztuka dysponuje o wiele lepszymi narz\u0119dziami ni\u017c filozofia czy nauka. Operuj\u0105c nastrojem, obrazem, d\u017awi\u0119kiem, metaforami – s\u0142owem tym wszystkim, co charakterystyczne dla poszczeg\u00f3lnych dziedzin sztuki – ma ogromne mo\u017cliwo\u015bci dotykania „istoty” rzeczy. O ile nauka d\u0105\u017cy do jednoznaczno\u015bci, to si\u0142a sztuki tkwi w\u0142a\u015bnie w tej niejednoznaczno\u015bci. To ona pozwala jej na dotarcie tam, gdzie „szkie\u0142ko i oko” nie maj\u0105 dost\u0119pu.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz\u00a0<\/strong><\/p>\n

Fot. Ben Cumming<\/strong><\/a> \/ FLickr (CC BY SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 j\u0119zykiem wydobywamy to, co jest wsp\u00f3lne rzeczom, nie to co, jednostkowe. Wszelkie poznawanie \u015bwiata jest wyra\u017cane w j\u0119zyku. Oczywi\u015bcie poznanie nie musi mie\u0107 wyrazu j\u0119zykowego, ale je\u015bli takiego wyrazu nie ma, pozbawione jest ono jakiejkolwiek intersubiektywnej wa\u017cno\u015bci. Je\u015bli ma mie\u0107 warto\u015b\u0107, musi by\u0107 w jaki\u015b spos\u00f3b wyra\u017cone. Przede wszystkim efekty naszej dzia\u0142alno\u015bci poznawczej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=70"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2372,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70\/revisions\/2372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=70"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=70"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=70"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}