{"id":701,"date":"2011-03-17T14:39:51","date_gmt":"2011-03-17T13:39:51","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=701"},"modified":"2020-06-19T08:31:24","modified_gmt":"2020-06-19T06:31:24","slug":"antynuklearny-mit-zalozycielski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/03\/17\/antynuklearny-mit-zalozycielski\/","title":{"rendered":"Antynuklearny mit za\u0142o\u017cycielski"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Wsz\u0119dzie wok\u00f3\u0142, cho\u0107by na blogu Adama Szostkiewicza<\/a>, pojawiaj\u0105 si\u0119 dyskusje na temat energetyki atomowej, wi\u0119c warto, aby szaleni naukowcy te\u017c co\u015b powiedzieli. Niestety, fizykiem j\u0105drowym nie jestem, wi\u0119c pozostaje mi wypowiadanie si\u0119 o kwestiach zielonych.<\/p>\n

<\/p>\n

Patrz\u0105c na programy europejskich partii zielonych czy Greenpeace’u mo\u017cna nabra\u0107 przekonania, \u017ce sprzeciw wobec energetyki j\u0105drowej jest jednym z filar\u00f3w ruchu zielonych. Jest w tym du\u017co racji. Jedn\u0105 z tego przyczyn jest istnienie w\u015br\u00f3d zielonych tendencji do wyhamowywania ewolucji technologicznej. Wi\u0105\u017c\u0105cy si\u0119 z ekologi\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 (b\u0119d\u0119 wbrew purystom u\u017cywa\u0142 s\u0142owa „ekologia” tak\u017ce w \u015bwiatopogl\u0105dowym znaczeniu, nie tylko naukowym) pogl\u0105d, \u017ce cz\u0142owiekowi do szcz\u0119\u015bcia nie jest potrzebny ci\u0105g\u0142y wzrost gospodarczy i konsumpcjonizm, niesie w konsekwencji przekonanie, \u017ce wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 energii produkuj\u0105 (dla puryst\u00f3w: oczywi\u015bcie tu te\u017c chodzi o skr\u00f3t my\u015blowy – wiem, \u017ce elektrownie energii nie produkuj\u0105, tylko przekszta\u0142caj\u0105 j\u0105 z jednej postaci w inn\u0105, u\u017cyteczn\u0105 przemys\u0142owo) mniej kontrowersyjne si\u0142ownie. Reszta natomiast przyjmuje ci\u0105g\u0142y wzrost za oczywisto\u015b\u0107, wi\u0119c nawet nie do ko\u0144ca \u015bwiadomie przechodzi do porz\u0105dku dziennego nad t\u0105 kwesti\u0105 i si\u0119ga po argumenty za jedn\u0105 czy drug\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105 energetyki. St\u0105d czasem powstaje wra\u017cenie, \u017ce po jednej stronie wysuwane s\u0105 argumenty „filozoficzne”, a po drugiej „merytoryczne”. I st\u0105d cz\u0119sto dyskutuj\u0105cy u\u017cywaj\u0105cy r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w nie maj\u0105 szans na porozumienie.<\/p>\n

To oczywi\u015bcie jednak nie wyczerpuje tematu. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi, tak\u017ce zielonych, przyzna, \u017ce potrzeba coraz wi\u0119cej pr\u0105du i dyskusja ostatecznie toczona jest w sferze „merytorycznej”. Tyle, \u017ce wtedy argumenty techniczne mieszaj\u0105 si\u0119 z psychologicznymi, ekonomicznymi itd. W tej dyskusji niema\u0142e znaczenie ma pewien mit za\u0142o\u017cycielski ruchu zielonych. Mit antynuklearny. Pisz\u0105c „mit” nie chc\u0119 niczego deprecjonowa\u0107. Mity zwykle nie s\u0105 z gruntu nieprawdziwe – po prostu ziarno prawdy podczas rozwoju dramatycznego rozrasta si\u0119 w nich do nowych kszta\u0142t\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 nadal by\u0107 prawdzie bliskie albo od prawdy by\u0107 odleg\u0142e. Jest np. mit za\u0142o\u017cycielski polskiej przemiany ustrojowej, z rol\u0105 Solidarno\u015bci i jej przyw\u00f3dc\u00f3w, i nie ma ju\u017c teraz dla niehistoryk\u00f3w (i polityk\u00f3w) znaczenia, czy wszyscy przyw\u00f3dcy byli krystalicznie czy\u015bci od wsp\u00f3\u0142pracy z w\u0142adzami, czy jaki by\u0142 wp\u0142yw nacisk\u00f3w Waszyngtonu albo jak blisko zapa\u015bci by\u0142 system radziecki. Ruch zielonych ma korzenie m.in. w ruchu antynuklearnym. Ruch antynuklearny powsta\u0142 jako reakcja na przera\u017caj\u0105ce skutki zrzutu bomb atomowych i strach przed wojn\u0105 nuklearn\u0105. Po dw\u00f3ch wojnach \u015bwiatowych i wobec ryzyka kolejnej, kt\u00f3rej przycz\u00f3\u0142kiem mog\u0142a by\u0107 wojna korea\u0144ska czy p\u00f3\u017aniej wietnamska, ruch pacyfistyczny by\u0142 naturalnym odruchem. Szczeg\u00f3lnie dogodne warunki do rozwoju ruchu pacyfistycznego by\u0142y w niemieckim spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re maj\u0105c w pami\u0119ci upokorzenie, straty materialne, terytorialne, ludzkie i moralne po dw\u00f3ch wywo\u0142anych przez w\u0142asne w\u0142adze wojnach \u015bwiatowych, z wyrzutem sumienia za holokaust, mia\u0142o do\u015b\u0107 militaryzmu. Symbolem militaryzmu przez ca\u0142\u0105 zimn\u0105 wojn\u0119 by\u0142 wy\u015bcig zbroje\u0144 j\u0105drowych. Zbrojenia j\u0105drowe za\u015b maj\u0105 zwi\u0105zek z energetyk\u0105 j\u0105drow\u0105, wi\u0119c sprzeciw wobec broni j\u0105drowej zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z podejrzliwo\u015bci\u0105 wobec energii j\u0105drowej w og\u00f3le.<\/p>\n

Niestety, te pacyfistyczne, lewicuj\u0105ce nastroje, kt\u00f3re w znacznej mierze wyros\u0142y ze szlachetnych pobudek, by\u0142y na r\u0119k\u0119 ZSRR i dzi\u015b wiemy, \u017ce by\u0142y silniej lub s\u0142abiej podsycane przez agent\u00f3w. Jeszcze Leninowi przypisuje si\u0119 ukucie okre\u015blenia „po\u017cyteczny idiota” na okre\u015blenie kogo\u015b, kto os\u0142abia pozycj\u0119 Zachodu w imi\u0119 szlachetnych, ale w tym przypadku naiwnych intencji. Niezale\u017cnie od prawdziwo\u015bci tego powiedzenia, os\u0142abianie potencja\u0142u militarnego i gospodarczego Zachodu by\u0142o na r\u0119k\u0119 blokowi wschodniemu, kt\u00f3ry za to mimo r\u00f3\u017cnego rodzaju fasadowych inicjatyw poruszanych na forum ONZ (np. plan Rapackiego) nie mia\u0142 najmniejszego zamiaru wprowadza\u0107 tych samych idei u siebie. Energetyka j\u0105drowa i bro\u0144 j\u0105drowa (kt\u00f3rych rozw\u00f3j swoj\u0105 drog\u0105 ZSRR zawdzi\u0119cza\u0142 bardziej szpiegom ni\u017c zniewalanym w\u0142asnym naukowcom) by\u0142y w centrum rozwoju komunizmu, co z kolei mog\u0142o skutkowa\u0107 powi\u0105zaniem niech\u0119ci rodzimych dysydent\u00f3w do tej kwestii. W obu blokach zreszt\u0105 wizja wojny nuklearnej rozpala\u0142a emocje i by\u0142a wykorzystywana przez w\u0142adze jako straszak wobec spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

Druga po\u0142owa XX w. to rozw\u00f3j ruch\u00f3w „czerwono-zielonych” w bloku zachodnim, a od lat 90. dawni rewolucjoni\u015bci z pokolenia 68 weszli do rz\u0105d\u00f3w i zacz\u0119li realizowa\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 swoich dawnych idei. Mi\u0119dzy innymi zacz\u0119li post\u0119powa\u0107 zgodnie ze swoim antynuklearnym mitem za\u0142o\u017cycielskim. W Polsce natomiast ruch zielonych na dobr\u0105 spraw\u0119 zacz\u0105\u0142 powstawa\u0107 dopiero u schy\u0142ku PRL. Do tego czasu by\u0142a to domena naukowc\u00f3w (por. m\u00f3j niegdysiejszy wpis<\/a>). Tymczasem katastrofa czarnobylska u\u015bwiadomi\u0142a szerszej masie, \u017ce problem ten mo\u017ce dotkn\u0105\u0107 wszystkich. W\u0142a\u015bnie wtedy za\u015b Polska rozpocz\u0119\u0142a budow\u0119 w\u0142asnej elektrowni j\u0105drowej. Z kolei okres ten by\u0142 szczytem zanieczyszczenia \u015brodowiska jak najbardziej widocznymi ska\u017ceniami (cho\u0107by zniszczenie las\u00f3w sudeckich kwa\u015bnymi deszczami). Protest wobec elektrowni w \u017barnowcu zebra\u0142 grup\u0119 os\u00f3b o bezprecedensowej dot\u0105d liczebno\u015bci (je\u017celi chodzi o ruch ekologiczny). Zwa\u017cywszy og\u00f3lne nastroje, w kt\u00f3rych miesza\u0142a si\u0119 beznadzieja „ery jaruzelskiej” z coraz silniejszym ruchem sprzeciwu wobec panuj\u0105cego porz\u0105dku, ruch wok\u00f3\u0142 \u017barnowca trafi\u0142 na sw\u00f3j czas. Nast\u0119pnie nadesz\u0142a bezkrwawa rewolucja, kt\u00f3ra zaowocowa\u0142a tak\u017ce wybuchem ruch\u00f3w ekologicznych, a pa\u0144stwo na prze\u0142omie mia\u0142o wa\u017cniejsze wydatki ni\u017c nowatorska elektrownia. Nowatorska, ale nie nowoczesna, gdy\u017c katastrofa czarnobylska \u00a0dowiod\u0142a dobitnie, \u017ce radziecka my\u015bl techniczna jest zawodna (cho\u0107 w tej katastrofie bardzo wa\u017cnym czynnikiem by\u0142a nie tyle technika, ile kontrola ludzka, a liczba ofiar mog\u0142a by\u0107 o rz\u0105d wielko\u015bci mniejsza, gdyby nie nielicz\u0105ce si\u0119 z cz\u0142owiecze\u0144stwem procedury). Budow\u0119 zatrzymano, a polski ruch zielonych dosta\u0142 sygna\u0142, \u017ce jego dzia\u0142anie mo\u017ce odnie\u015b\u0107 skutek. To sta\u0142o si\u0119 fundamentem naszej odmiany mitu za\u0142o\u017cycielskiego. O tym, jaka by\u0142a w\u00f3wczas rzeczywista si\u0142a sprawcza ruchu zielonych mo\u017cna by\u0142o si\u0119 bole\u015bnie przekona\u0107 przy okazji nieskutecznych protest\u00f3w w Czorsztynie i na G\u00f3rze \u015awi\u0119tej Anny.<\/p>\n

Jednak ruch zielonych, przyrodnik\u00f3w, ekolog\u00f3w, czy jakiej nazwy u\u017cy\u0107, nie jest jednorodny. Nie zdziwi\u0142bym si\u0119, gdyby w\u015br\u00f3d nich frakcja zwolennik\u00f3w energii j\u0105drowej by\u0142a wi\u0119ksza ni\u017c \u015brednia spo\u0142eczna. Mo\u017ce to wygl\u0105da\u0107 nieprawdopodobnie, ale bierze si\u0119 z wi\u0119kszej \u015bwiadomo\u015bci r\u00f3\u017cnorakich aspekt\u00f3w. Przyrodnicy maj\u0105 wobec energii atomowej du\u017co zastrze\u017ce\u0144, ale wielu przyznaje, \u017ce wi\u0119cej ma wobec jej alternatyw. Energetyka oparta o w\u0119glowe paliwa kopalne wytwarza olbrzymi\u0105 ilo\u015b\u0107 zanieczyszcze\u0144 toksycznych (kwa\u015bne deszcze to w du\u017cej mierze efekt spalania zasiarczonego w\u0119gla), radioaktywnych, no i dwutlenku w\u0119gla. Pozyskanie w\u0119gla generuje znaczne szkody krajobrazowe (przyk\u0142adem Be\u0142chat\u00f3w) i \u015brodowiskowe, a tak\u017ce ludzkie (liczba katastrof g\u00f3rniczych w por\u00f3wnaniu z liczb\u0105 os\u00f3b gin\u0105cych w zwi\u0105zku z ca\u0142ym cyklem energetyki uranowej jest przyt\u0142aczaj\u0105ca). Uchodz\u0105ca niegdy\u015b za ekologiczn\u0105 wielkoskalowa energetyka wodna ju\u017c dzi\u015b dla \u017cadnego przyrodnika nie jest akceptowalna (opr\u00f3cz przekszta\u0142ce\u0144 krajobrazu powoduje degradacj\u0119 biocenoz, z niemal ca\u0142kowit\u0105 eksterminacj\u0105 w\u0119gorzy czy pstr\u0105g\u00f3w, a osady na dnie zbiornik\u00f3w s\u0105 m.in. \u017ar\u00f3d\u0142em metanu). Ewentualne awarie za\u015b mog\u0105 mie\u0107 skutki wi\u0119ksze ni\u017c awarie innych elektrowni, nawet j\u0105drowych. Energetyka s\u0142oneczna jest wci\u0105\u017c ograniczona do niekt\u00f3rych rejon\u00f3w, podczas gdy w polskich warunkach jest wci\u0105\u017c za droga i ma\u0142o wydajna. Ogniwa foltowoltaiczne za\u015b te\u017c nie s\u0105 dla \u015brodowiska oboj\u0119tne. Wiatraki szpec\u0105 krajobraz i zabijaj\u0105 ptaki i nietoperze. Przyrodnicy te\u017c miewaj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c przeci\u0119tna \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, jak wiele jest \u017ar\u00f3de\u0142 promieniowania poza elektrowniami atomowymi. Wielu przyrodnik\u00f3w przyznaje wi\u0119c, \u017ce chc\u0105c rozwoju, jest si\u0119 skazanym na energi\u0119 j\u0105drow\u0105 i wa\u017cniejsze od protest\u00f3w jest kontrolowanie i minimalizowanie ich niepo\u017c\u0105danych skutk\u00f3w.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Obrazek w domenie publicznej z repozytorium medi\u00f3w Wikimedia Commons<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wsz\u0119dzie wok\u00f3\u0142, cho\u0107by na blogu Adama Szostkiewicza, pojawiaj\u0105 si\u0119 dyskusje na temat energetyki atomowej, wi\u0119c warto, aby szaleni naukowcy te\u017c co\u015b powiedzieli. Niestety, fizykiem j\u0105drowym nie jestem, wi\u0119c pozostaje mi wypowiadanie si\u0119 o kwestiach zielonych.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,30,28],"tags":[612,289],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/701"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=701"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/701\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7243,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/701\/revisions\/7243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=701"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=701"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}