{"id":7024,"date":"2020-02-03T15:08:39","date_gmt":"2020-02-03T14:08:39","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7024"},"modified":"2020-02-03T22:15:29","modified_gmt":"2020-02-03T21:15:29","slug":"ciagnie-wilka-na-zachod","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/02\/03\/ciagnie-wilka-na-zachod\/","title":{"rendered":"Ci\u0105gnie wilka na zach\u00f3d"},"content":{"rendered":"

\"g\u0142owa<\/p>\n

W moim dzieci\u0144stwie wilk by\u0142 zwierz\u0119ciem \u0142ownym. Gdy by\u0142em nastolatkiem, obj\u0119to go ochron\u0105 w \u00f3wczesnym wojew\u00f3dztwie pozna\u0144skim, a w ca\u0142ym kraju – gdy by\u0142em na studiach. Notabene<\/em> na studiach wci\u0105\u017c za podstawowy podr\u0119cznik do zoologii przyjmowano ten autorstwa Kazimierza Dobrowolskiego, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142y si\u0119 kompletnie archaiczne passusy o systemowym t\u0119pieniu wilk\u00f3w w Polsce.<\/p>\n

Wilk, podobnie jak niekt\u00f3re inne zwierz\u0119ta b\u0119d\u0105ce na skraju wygini\u0119cia pod koniec XX w., raczej si\u0119 wtedy kojarzy\u0142 z Karpatami i p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105 Polsk\u0105, a nie okolicami Poznania. I s\u0142usznie, to do dzi\u015b s\u0105 g\u0142\u00f3wne tego gatunku. Wraz z ograniczeniem polowa\u0144 i po obj\u0119ciu ochron\u0105 rozpocz\u0105\u0142 rekolonizacj\u0119 \u015brodkowej i zachodniej Polski.<\/p>\n

Populacje wilka, cz\u0119\u015bciowo ze wzgl\u0119du na przerwy w zasi\u0119gu, daj\u0105 si\u0119 wyr\u00f3\u017cni\u0107 genetycznie. W Polsce jest to wi\u0119c populacja karpacka oraz populacja p\u00f3\u0142nocno-wschodnia, okre\u015blana jako ba\u0142tycka, powi\u0105zana bardziej z populacjami na Litwie czy Bia\u0142orusi ni\u017c w Karpatach.<\/p>\n

Powr\u00f3t wilk\u00f3w na zach\u00f3d od Wis\u0142y by\u0142 obserwowany i wiadomo, \u017ce przewa\u017ca \u015bcie\u017cka p\u00f3\u0142nocna, a wi\u0119c zak\u0142ada si\u0119, \u017ce w zasadzie jest to populacja ba\u0142tycka. Za\u0142o\u017cenia te postanowiono zweryfikowa\u0107 genetycznie – chocia\u017cby dlatego, \u017ce sama populacja z p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polski nie jest jednorodna i da si\u0119 wyr\u00f3\u017cni\u0107 jedn\u0105 grup\u0119 bardziej zwi\u0105zan\u0105 z Podlasiem i drug\u0105 bardziej z Prusami.<\/p>\n

Przebadano kilkaset wilk\u00f3w z ca\u0142ej Polski i to za\u0142o\u017cenie si\u0119 potwierdzi\u0142o – wilki na zach\u00f3d od Wis\u0142y zasadniczo s\u0105 spokrewnione z wilkami ba\u0142tyckimi, a nie karpackimi (oczywi\u015bcie, nie ma bariery reprodukcyjnej i da si\u0119 znale\u017a\u0107 watahy nios\u0105ce zar\u00f3wno markery karpackie, jak i ba\u0142tyckie). Co ciekawe, dotyczy to tak\u017ce wilk\u00f3w sudeckich. Mimo \u017ce wilki wyst\u0119puj\u0105 w \u015bl\u0105skiej cz\u0119\u015bci Beskid\u00f3w, nie przekraczaj\u0105 Bramy Morawskiej ani Wy\u017cyny \u015al\u0105skiej. Najwyra\u017aniej przystosowania do warunk\u00f3w g\u00f3rskich lub nizinnych nie s\u0105 tak wa\u017cne w przypadku tego gatunku i populacja nizinna spokojnie mo\u017ce osiedli\u0107 si\u0119 w g\u00f3rach, przynajmniej na tyle niewysokich jak Sudety, nawet Karkonosze.<\/p>\n

Mieszanie si\u0119 populacji jest zauwa\u017calne w \u015brodkowej Polsce. Da si\u0119 wyr\u00f3\u017cni\u0107 swoist\u0105 populacj\u0119 o zasi\u0119gu od Roztocza po G\u00f3ry \u015awi\u0119tokrzyskie. Bardziej na p\u00f3\u0142noc to mieszanie jest rzadsze, znowu dalej pojedyncze markery karpackie pojawiaj\u0105 si\u0119 u wilk\u00f3w z bia\u0142oruskiej cz\u0119\u015bci Puszczy Bia\u0142owieskiej czy na Litwie. Najwyra\u017aniej populacja p\u00f3\u0142nocnopolska jest na tyle zwarta, \u017ce niech\u0119tnie wpuszcza do siebie przybyszy z po\u0142udnia, podczas gdy chaos wprowadzany przez polowania na Ukrainie czy Bia\u0142orusi pozwala na przenikanie migrant\u00f3w.<\/p>\n

Z drugiej strony – u polskich wilk\u00f3w prawie nie wida\u0107 efektu wsobnego. Najwyra\u017aniej unikaj\u0105 krzy\u017cowania z bliskimi krewnymi i preferuj\u0105 pewne mieszanie krwi (\u017ce u\u017cyj\u0119 terminu rodem z niedawno przywo\u0142ywanej teorii humoralnej albo innych r\u00f3wnie anachronicznych). Je\u017celi ju\u017c, to w\u0142a\u015bnie zauwa\u017cano go w dawniejszych badaniach z p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Polski, cho\u0107 mo\u017ce to by\u0107 te\u017c efekt metodyki badawczej, a niekoniecznie rzeczywistego stanu.<\/p>\n

A efektu wsobnego mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107 po tym, jak sk\u0105din\u0105d jednorodna jest grupa zamieszkuj\u0105ca obecnie zachodni\u0105 Polsk\u0119. Najwyra\u017aniej wida\u0107 w niej efekt za\u0142o\u017cycielski i jest ona znacznie bli\u017csza populacji pruskiej ni\u017c podlaskiej (czy szerzej podlasko-litewskiej). Jednocze\u015bnie okazuje si\u0119, \u017ce ju\u017c zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 wyodr\u0119bni\u0107 w tym do\u015b\u0107 kr\u00f3tkim czasie i cz\u0119\u015b\u0107 marker\u00f3w dzieli z populacj\u0105 macierzyst\u0105, ale cz\u0119\u015bciowo ju\u017c si\u0119 od niej r\u00f3\u017cni. W ka\u017cdym razie nie mo\u017cna jej okre\u015bla\u0107 jako ba\u0142tyckiej, je\u017celi za wzorzec ba\u0142tyckiej przyj\u0119liby\u015bmy populacj\u0119 z umownym centrum w Suwa\u0142kach. Prawdopodobnie wi\u0119c te\u017c nowo powstaj\u0105ca populacja niemiecka b\u0119dzie jej podgrup\u0105.<\/p>\n

Ostatecznie wi\u0119c w zale\u017cno\u015bci od badanych marker\u00f3w podzia\u0142 mo\u017ce si\u0119 nieco r\u00f3\u017cni\u0107, ale okazuje si\u0119, \u017ce populacja wilk\u00f3w, kt\u00f3ra ruszy\u0142a na zach\u00f3d jakie\u015b \u0107wier\u0107 wieku temu, jest ju\u017c odr\u0119bn\u0105 populacj\u0105 nie tylko od karpackiej, ale i ba\u0142tyckiej, a do pewnego stopnia tak\u017ce od miesza\u0144cowej populacji \u015brodkowopolskiej i pruskiej.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

ilustracja: Henryk Weyssenhoff\u00a0 (opowiadania „Sob\u00f3l i panna” J\u00f3zefa Weyssenhoffa), domena publiczna<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n