{"id":7102,"date":"2020-04-04T13:52:21","date_gmt":"2020-04-04T11:52:21","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7102"},"modified":"2020-04-04T15:02:06","modified_gmt":"2020-04-04T13:02:06","slug":"fonetyka-rozsiewania-wirusow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/04\/04\/fonetyka-rozsiewania-wirusow\/","title":{"rendered":"Fonetyka rozsiewania wirus\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Czytelnicy pewnie zauwa\u017cyli, \u017ce mam s\u0142abo\u015b\u0107 do temat\u00f3w, w kt\u00f3rych mowa jest przedmiotem bada\u0144 nauk przyrodniczych. Nie mog\u0142em wi\u0119c odpu\u015bci\u0107 najnowszej publikacji tego typu.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Powszechnie wiadomo, \u017ce koronawirus SARS-CoV-2 rozprzestrzenia si\u0119 przede wszystkim drog\u0105 kropelkow\u0105. Wiadomo te\u017c, \u017ce jego nosiciele zaka\u017caj\u0105 w du\u017cej mierze nawet przy braku objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Czy to nie paradoks? Droga kropelkowa kojarzy si\u0119 z kaszlem i kichaniem, a wi\u0119c objawami. Piotr Rzymski, kt\u00f3ry tu pisuje, przypomnia\u0142 mi, \u017ce droga kropelkowa to tak\u017ce zwyk\u0142e oddychanie i m\u00f3wienie. Kaszel i kichanie s\u0105 bardziej spektakularne, bo rozsiewaj\u0105 aerozol z dr\u00f3g oddechowych (z jam\u0105 nosow\u0105 i ustn\u0105) na wi\u0119ksze odleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Wydawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce si\u0142a wyrzutu w kaszlu jest du\u017ca, wi\u0119c ilo\u015b\u0107 aerozolu te\u017c b\u0119dzie du\u017ca. Ostatecznie po nakaszleniu na jak\u0105\u015b powierzchni\u0119 mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 jej zwil\u017cenie. Wed\u0142ug bada\u0144 jednego z zespo\u0142\u00f3w badaczy sprzed kilkunastu ju\u017c lat w wykaszliwanym powietrzu znajduje si\u0119 \u015brednio 678 cz\u0105stek na litr. W por\u00f3wnaniu ze zwyk\u0142ym oddychaniem (wydech przez usta), daj\u0105cym 98 cz\u0105stek, to istotnie wi\u0119cej. Podczas szeptu (uczestnikom badania kazano liczy\u0107 przez 10 sekund) liczba ta jest praktycznie taka sama jak podczas oddychania – 100 cz\u0105stek. A podczas liczenia na g\u0142os – niewiele wi\u0119cej, 130 cz\u0105stek. Wystarczy zamieni\u0107 liczenie szeptem na szeptanie przez 10 sekund „aaaaa” i ta liczba wzrasta do 672 – prawie tyle samo, co przy kaszlu. Natomiast m\u00f3wienie g\u0142o\u015bno „aaaa” dawa\u0142o a\u017c 1088 cz\u0105stek – ponad p\u00f3\u0142tora razy tyle co kaszel!<\/p>\n\n\n\n

Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi formami mowy s\u0105 znaczne. Kilka lat p\u00f3\u017aniej zbadano ilo\u015b\u0107 cz\u0105stek aerozolu emitowanego przy wymowie r\u00f3\u017cnych g\u0142osek. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, wyniki mnie zaskoczy\u0142y. Intuicyjnie spodziewa\u0142bym si\u0119, \u017ce im szerzej otwiera si\u0119 usta (najbardziej przy wymowie „a”, najmniej „i” i „u”), tym wi\u0119cej si\u0119 wydycha aerozolu. I podobnie, im co\u015b jest lepiej s\u0142yszalne (w fonologii odpowiada temu nieco poj\u0119cie szeregu sonorno\u015bci: najbardziej sonorne s\u0105 otwarte samog\u0142oski, a najmniej zwarte bezd\u017awi\u0119czne sp\u00f3\u0142g\u0142oski).<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c wcale nie. Najwyra\u017aniej zacie\u015bnianie artykulator\u00f3w sprawia, \u017ce ilo\u015b\u0107 \u015bliny, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 mimochodem wydmuchuje, ma kluczowe znaczenie. Przy wymowie angielskiego d\u0142ugiego przedniego „i” jest dwa razy wi\u0119cej emitowanych cz\u0105stek (\u015brednio) ni\u017c przy wymowie angielskich wersji „a”, „e” i „o” (cho\u0107 ju\u017c zrobienie dyftongu „ej” daje efekt podobny co „i”). Po\u015brednie warto\u015bci maj\u0105 angielskie wersje „u” oraz \u015brodkowe, kr\u00f3tkie „i”.<\/p>\n\n\n\n

W tym \u015bwietle nie dziwi, \u017ce w przypadku sp\u00f3\u0142g\u0142osek wi\u0119cej aerozolu wydziela si\u0119 przy wymowie g\u0142osek zwartych (i d\u017awi\u0119cznych) – zar\u00f3wno ustnych („d”, „b”, „g”), jak i nosowych („m”, „n”). Nieco mniej przy zwartych bezd\u017awi\u0119cznych („t”, „p”, „k”), jeszcze mniej – d\u017awi\u0119cznych szczelinowych („v”, „z”), a jeszcze mniej – bezd\u017awi\u0119cznych szczelinowych („h”, „f”, „s” i „sz”).<\/p>\n\n\n\n

Zatem fonetyka artykulacyjna i foniatria maj\u0105 te\u017c taki nieoczywisty na pierwszy rzut oka aspekt. Oczywi\u015bcie, sama liczba cz\u0105stek aerozolu nie do ko\u0144ca wyja\u015bnia jego potencja\u0142 jako wektora zarazk\u00f3w. Tu wa\u017cny jest te\u017c rozmiar i waga cz\u0105stek, nie m\u00f3wi\u0105c o zasi\u0119gu wydechu.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

ilustracja: Asadi i in. <\/em>licencja CC BY 4.0<\/em><\/a><\/p>\n\n\n\n