{"id":7148,"date":"2020-05-07T08:26:22","date_gmt":"2020-05-07T06:26:22","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7148"},"modified":"2020-05-07T14:01:49","modified_gmt":"2020-05-07T12:01:49","slug":"luski-w-ksztalcie-smartfona","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/05\/07\/luski-w-ksztalcie-smartfona\/","title":{"rendered":"\u0141uski w kszta\u0142cie smartfona"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na zaprzyja\u017anionym blogu<\/a> Stanis\u0142aw Czachorowski opisa\u0142 struktury na puszce g\u0142owowej chru\u015bcik\u00f3w jako podobne do tary do prania. Dobre i obrazowe por\u00f3wnanie.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Dobre i obrazowe dla mnie. Jako dziecko widzia\u0142em tak\u0105 blaszan\u0105 tar\u0119 gdzie\u015b w komorze u babki mieszkaj\u0105cej obok. U\u017cywana by\u0142a raczej incydentalnie, bo do prania s\u0142u\u017cy\u0142a nam pralka, a nawet dwie – zwykle prosta (akurat nie Frania, ale tego samego typu), czasem automatyczna, cho\u0107 ta si\u0119 cz\u0119\u015bciej psu\u0142a, co grozi\u0142o kopaniem pr\u0105dem po dotkni\u0119ciu zlewu czy kuchni kaflowej.<\/p>\n\n\n\n

Zapyta\u0142em Czachorowskiego, kiedy ostatnio widzia\u0142 tar\u0119 – odpar\u0142, \u017ce niedawno – w skansenie. Ot\u00f3\u017c to – coraz wi\u0119cej rzeczy, kt\u00f3re znam z dzieci\u0144stwa, \u0142atwiej znale\u017a\u0107 w skansenie, wzgl\u0119dnie muzeum techniki, ni\u017c w domach.<\/p>\n\n\n\n

Czy zatem m\u0142ody hydrobiolog w og\u00f3le wie, jak wygl\u0105da tara? Czy chadza do skansen\u00f3w i zauwa\u017ca takie przedmioty? Czy jest to dla niego jak dla mnie kijanki do prania w rzece – znane z jakich\u015b opis\u00f3w, ale nie za bardzo osobi\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

Biolodzy por\u00f3wnuj\u0105cy struktury anatomiczne do przedmiot\u00f3w znanych z \u017cycia codziennego kiedy\u015b mieli \u0142atwiej. Tara i wiadro do prania by\u0142a w ka\u017cdym domu pewnie od paru tysi\u0119cy lat, wi\u0119c mo\u017cna pisa\u0107 o kszta\u0142cie tary.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119sty w opisach jest motyw podkowy (cho\u0107by kszta\u0142t nosa… podkowca). Podkowy by\u0142y u\u017cywane powszechnie przez podobny czas. Teraz oczywi\u015bcie te\u017c s\u0105 mi\u0142o\u015bnicy koni, na pewno jest ich wi\u0119cej ni\u017c rekonstruktor\u00f3w prania na tarze, ale dla przeci\u0119tnego Polaka ko\u0144 jest czym\u015b znanym g\u0142\u00f3wnie z telewizji, a podkowa jest mu oczywi\u015bcie znana jako symbol, ale niekoniecznie mia\u0142 j\u0105 w r\u0119ce czy bezpo\u015brednio przed oczami.<\/p>\n\n\n\n

Post\u0119puj\u0105ca specjalizacja sprawia, \u017ce nawet gdy jakie\u015b narz\u0119dzie nadal jest u\u017cywane, nie jest ju\u017c czym\u015b codziennym i wyst\u0119puj\u0105cym w ka\u017cdym domu. Tak jest cho\u0107by z wid\u0142ami – coraz mniej ludzi si\u0119 nimi pos\u0142uguje (w\u00f3zki wid\u0142owe to nie to samo) i bardziej staj\u0105 si\u0119 obrazkiem z filmu o starych czasach lub bajkowych diabe\u0142kach. Nawet telefon z wide\u0142kami to dla m\u0142odych ludzi prehistoria. Rozwidlenie czy wide\u0142ki p\u0142acowe staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej abstrakcyjnym symbolem ni\u017c reprezentacj\u0105 realnego narz\u0119dzia.<\/p>\n\n\n\n

\u00c0 propos wide\u0142ek telefonu – to co\u015b, co funkcjonowa\u0142o przez jakie\u015b sto lat. Przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 mojego \u017cycia telefon ze s\u0142uchawk\u0105 na wide\u0142kach umieszczonych na korpusie by\u0142 normalnym przedmiotem (cho\u0107 w peerelowskim okresie nie takim znowu\u017c powszechnym), a nie tylko ikonk\u0105. Dla coraz wi\u0119kszej liczby ludzi przedmioty z ikonek – telefon, dyskietka, radio z anten\u0105 – s\u0105 tak abstrakcyjne jak dla mnie strza\u0142ki. Strza\u0142ki to tylko taki kszta\u0142t, a nie reprezentacja pocisku.<\/p>\n\n\n\n

Lepiej obecnie nie opisywa\u0107 czego\u015b, \u017ce przypomina zapis na ta\u015bmie magnetofonowej. Jeszcze kilka lat temu jaki\u015b mechanizm m\u00f3g\u0142 przypomina\u0107 telefon (kom\u00f3rkowy) z klapk\u0105 albo rozsuwany (dla schowania klawiatury), a dzi\u015b ju\u017c prawie takich nie ma, bo s\u0105 smartfony z klawiatur\u0105 na dotykowym ekranie. Czy nale\u017cy opisywa\u0107 co\u015b, np. \u0142usk\u0119, jako „o kszta\u0142cie smartfona”? Czy za pi\u0119\u0107 lat to b\u0119dzie czytelne por\u00f3wnanie? Opis sprzed 20 lat, \u017ce co\u015b jest kwadratowe, ale ze \u015bci\u0119tym rogiem, jak dyskietka, dzi\u015b ju\u017c m\u00f3g\u0142by sprawi\u0107 problem.<\/p>\n\n\n\n

Pewnie jeszcze gorzej z opisem, \u017ce co\u015b si\u0119 przesuwa w trakcie u\u017cywania, jak metalowa cz\u0119\u015b\u0107 dyskietki, ods\u0142aniaj\u0105c t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107, na kt\u00f3rej jest zapis. Kszta\u0142t dyskietki pozosta\u0142 w ikonce czy na obrazkach z nie tak odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci, ale zasady jej dzia\u0142ania – niekoniecznie. Kiedy\u015b trzeba by\u0142o wiedzie\u0107, czym si\u0119 r\u00f3\u017cni radio od magnetofonu. By\u0142o wiadomo, \u017ce mo\u017ce istnie\u0107 odtwarzacz p\u0142yt czy kaset, ale niekoniecznie ma on funkcj\u0119 nagrywania. Dzi\u015b s\u0105 to po prostu kolejne aplikacje w komputerze (smartfonie).<\/p>\n\n\n\n

Magnetofon mia\u0142 (tak, wiem, \u017ce s\u0105 hobbi\u015bci nadal wydaj\u0105cy i kupuj\u0105cy kasety, sam mam jeszcze magnetofon gdzie\u015b w szafie, ale b\u0119d\u0119 u\u017cywa\u0142 czasu przesz\u0142ego) kiesze\u0144 na kasety, ale z daleka by\u0142 tak\u0105 sam\u0105 kostk\u0105 jak radio czy magnetowid. Obecnie podobnie wygl\u0105daj\u0105 rutery, modemy, dekodery. Na pierwszy rzut oka nie wiadomo, jakie funkcje pe\u0142ni dane mniej lub bardziej prostopad\u0142o\u015bcienne pude\u0142ko. W\u0142a\u015bciwie to wygl\u0105da tak samo jak cho\u0107by przeno\u015bny miernik jako\u015bci powietrza albo spektrofotometr. R\u00f3\u017cnice s\u0105 w \u015brodku, zewn\u0119trzna forma mocno si\u0119 zuniformizowa\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce wi\u0119cej abstrakcji? Biolog w zasadzie powinien zrozumie\u0107 por\u00f3wnanie, \u017ce tara ma kszta\u0142t beta-harmonijki – jeden z wyidealizowanych kszta\u0142t\u00f3w niekt\u00f3rych bia\u0142ek czy sacharyd\u00f3w (tak jak celuloza r\u00f3\u017cni si\u0119 od skrobi – beta-harmonijka kontra alfa-helisa).<\/p>\n\n\n\n

A jak ju\u017c jestem przy strukturach molekularnych, to ze studi\u00f3w pami\u0119tam przyk\u0142ad nie najszcz\u0119\u015bliwszego por\u00f3wnania. RNA o kszta\u0142cie szpilki do w\u0142os\u00f3w (czyli w mi\u0119dzynarodowym j\u0119zyku nauki hairpin RNA<\/em>). Tw\u00f3rcy tego poj\u0119cia, dzi\u015b ju\u017c o statusie terminu, pewnie wydawa\u0142o si\u0119 \u015bwietne i trafione. Problem polega nie tyle na tym, \u017ce szpilki do w\u0142os\u00f3w po tysi\u0105cach lat u\u017cytkowania wysz\u0142y z u\u017cycia (cho\u0107 owszem, mam wra\u017cenie, \u017ce obecnie cz\u0119stsze s\u0105 w\u0142osy spinane klamr\u0105 czy gumk\u0105, je\u017celi nie po prostu rozpuszczone – OK, w laboratorium to mo\u017ce by\u0107 problematyczne – czy kr\u00f3tko \u015bci\u0119te – to swoj\u0105 drog\u0105 te\u017c raczej by\u0142o cz\u0119stsze w XX w. ni\u017c XXI). <\/p>\n\n\n\n

Rzecz w tym, \u017ce szpilka do w\u0142os\u00f3w mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cne kszta\u0142ty. Mnie szpilka kojarzy si\u0119 przede wszystkim z pojedynczym, zaostrzonym pr\u0119tem. W zasadzie to samo co ig\u0142a, tylko bez ucha. Tymczasem chodzi o wersj\u0119 z podw\u00f3jnym pr\u0119tem, co w moim idiolekcie jest raczej wsuwk\u0105 – czym\u015b bli\u017cszym klamrze czy agrafce ni\u017c archetypicznej szpilce. Kiedy tworzy si\u0119 por\u00f3wnanie, powinno by\u0107 ono nie tylko ponadczasowe, ale i jednoznaczne.<\/p>\n\n\n\n

A czy wpis na popularnonaukowym blogu, w kt\u00f3rym nie ma za grosz popularyzacji nauki, to felieton? Jaka jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy blogerem a felietonist\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. Piotr Panek, licencja CC-BY-SA 4.o<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy m\u0142ody hydrobiolog w og\u00f3le wie, jak wygl\u0105da tara?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7168,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,47],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7148"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7148"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7148\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7169,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7148\/revisions\/7169"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7168"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}