{"id":7181,"date":"2020-05-30T19:21:29","date_gmt":"2020-05-30T17:21:29","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7181"},"modified":"2020-05-30T19:48:02","modified_gmt":"2020-05-30T17:48:02","slug":"nowotwor-atawizmem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/05\/30\/nowotwor-atawizmem\/","title":{"rendered":"Nowotw\u00f3r – atawizmem?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Rak drobnokom\u00f3rkowy p\u0142uca, Zak\u0142ad Patomorfologii Klinicznej i Cytologii Uniwersytetu Medycznego w \u0141odzi, w domenie publicznej, za Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Termin „atawizm” w biologii oznacza pojawienie si\u0119 u danego osobnika cech \u2013 zwykle anatomicznych lub zachowania \u2013 typowych dla jego odleg\u0142ych przodk\u00f3w, nieobecnych w populacji, do kt\u00f3rej nale\u017cy. W przypadku cz\u0142owieka najcz\u0119\u015bciej wskazuje si\u0119 szcz\u0105tkowy ogon czy \u017cebra szyjne, poza tym palce konia czy ko\u0144czyny tylne waleni. Rzadziej spotyka si\u0119 pogl\u0105d, \u017ce przyk\u0142adem atawizmu s\u0105… nowotwory.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Najszerzej znany model nowotworzenia bazuje na kolejnych mutacjach, poczynaj\u0105c od zachodz\u0105cych w specyficznych grupach gen\u00f3w: zwi\u0105zanych z regulacj\u0105 cyklu kom\u00f3rkowego (a wi\u0119c i kontrol\u0105 podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rki), wykrywaniem i napraw\u0105 DNA, apoptoz\u0105 (kontrolowana \u015bmier\u0107 kom\u00f3rki). W niezbyt licznych przypadkach (np. retinoblastoma) pierwsza mutacja mo\u017ce by\u0107 dziedziczona.<\/p>\n\n\n\n

Mutacje z zasady zachodz\u0105 losowo i zazwyczaj nie maj\u0105 wp\u0142ywu na funkcjonowanie kom\u00f3rki. Zmiana genu koduj\u0105cego barwnik oczu w kom\u00f3rce mi\u0119\u015bnia sercowego nie wp\u0142ynie na EKG.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli jednak mutacja zajdzie w genach wspomnianych grup, kom\u00f3rka mo\u017ce wyzwoli\u0107 si\u0119 z kontroli i zacz\u0105\u0107 dzieli\u0107 si\u0119 nadmiernie. Mo\u017ce nie umrze\u0107, kiedy jest to wymagane dla dobra organizmu. Mo\u017ce dzieli\u0107 si\u0119 dalej, mimo \u017ce jej materia\u0142 genetyczny zosta\u0142 uszkodzony. Upo\u015bledzenie naprawy DNA prowadzi do akumulacji mutacji. Kom\u00f3rki coraz mniej s\u0142u\u017c\u0105 reszcie cia\u0142a, s\u0105 coraz bardziej niezale\u017cne. Oczywi\u015bcie w du\u017cym uproszczeniu (kt\u00f3rego nadmiar mi tu nie raz zarzucano, ale to chyba nie miejsce na rozwodzenie si\u0119 nad mechanizmem dzia\u0142ania bia\u0142ka p53 ani kinaz cyklinozale\u017cnych czy naprawy DNA).<\/p>\n\n\n\n

Kom\u00f3rka si\u0119 dzieli, w r\u00f3\u017cnych jej potomkach zachodz\u0105 kolejne mutacje. Mamy populacj\u0119 coraz bardziej r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 kom\u00f3rek w \u015brodowisku o ograniczonych zasobach – tak\u0105 sytuacj\u0119 opisuje teoria ewolucji przez dob\u00f3r. Z drugiej strony liczne nowotwory wykazuj\u0105 znaczne podobie\u0144stwo – wzrost w formie guza, nowe unaczynienie, niekiedy zdolno\u015b\u0107 do przerzutowania czy oporno\u015b\u0107 na chemioterapi\u0119. Z ewolucjonistycznego punktu widzenia opisaliby\u015bmy to jako konwergencj\u0119 – rozw\u00f3j podobnych cech u oddalonych od siebie organizm\u00f3w. Typowy przyk\u0142ad: op\u0142ywowy kszta\u0142t cia\u0142a wieloryba i ichtiozaura, podobie\u0144stwo wilka i wilka workowatego.<\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rzy badacze widz\u0105 w podobie\u0144stwach \u0142\u0105cz\u0105cych nowotwory o r\u00f3\u017cnym pochodzeniu co\u015b wi\u0119cej. Szybki podzia\u0142 kom\u00f3rki, odporno\u015b\u0107 na toksyny, zdolno\u015b\u0107 do wzrostu w \u015brodowisku o niskim pH, szybkie tempo mutacji \u2013 cechy te wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce u mikroorganizm\u00f3w. Wszyscy pochodzimy od mikroorganizm\u00f3w, jakich\u015b prekambryjskich eukariont\u00f3w, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y tworzy\u0107 coraz bardziej skomplikowane kolonie, z kt\u00f3rych powsta\u0142y organizmy wielokom\u00f3rkowe. Kiedy dany gen przestaje by\u0107 u\u017cyteczny, nie znika w magiczny spos\u00f3b z genomu. Cz\u0119sto jest w jaki\u015b spos\u00f3b nieaktywowany (np. przez produkty innych gen\u00f3w czy mutacj\u0119 uniemo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 mu dzia\u0142anie). Oczywi\u015bcie metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w inaktywowane s\u0105 tak\u017ce nader u\u017cyteczne geny, ale wtedy nosz\u0105cy tak\u0105 mutacj\u0119 organizm ma mniejsze szanse przekazania jej nast\u0119pnemu pokoleniu (a niekiedy nawet prze\u017cycia). Gdyby przypadkowo zosta\u0142y one ponownie aktywowane, b\u0119dziemy mieli do czynienia z atawizmem.<\/p>\n\n\n\n

A wi\u0119c geny zwi\u0105zane z prze\u017cyciem mikroorganizmu w prekambryjskim oceanie maj\u0105 si\u0119 w tym uj\u0119ciu aktywowa\u0107 i prowadzi\u0107 do zachowania si\u0119 kom\u00f3rki, uprzednio trybiku w wielkim organizmie, ponownie jako niezale\u017cny organizm. Kt\u00f3ry dzieli si\u0119, kiedy ma tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, a nie kiedy cz\u0105steczka sygna\u0142owa po\u0142\u0105czy si\u0119 z jej receptorem, udzielaj\u0105c jej zgody na podzia\u0142. Nowo sp\u0142odzone potomstwo mikroorganizmu, takiego, z kt\u00f3rego na drodze stopniowych przemian ewolucyjnych powsta\u0107 mia\u0142y ja, s\u0142o\u0144 i sekwoja olbrzymia, mia\u0142oby pewnie tendencj\u0119 do \u017cycia w kolonii. Jej odpowiednikiem w przypadku nowotworu ma by\u0107 guz. Zdolno\u015b\u0107 prze\u017cycia w zakwaszonym oceanie stanowi\u0107 ma o prze\u017cywalno\u015bci w kwasicy wywo\u0142anej intensywnym metabolizmem.<\/p>\n\n\n\n

Badacze wskazuj\u0105 na jeszcze jedn\u0105 ciekaw\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 mikroorganizm\u00f3w. Ot\u00f3\u017c powo\u0142ywanie do \u017cycia swoich dok\u0142adnych kopii op\u0142aca si\u0119 najbardziej w stabilnych warunkach. Mszyce w lecie rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 przez partenogenez\u0119 (rozw\u00f3j kopii matek z niezap\u0142odnionych jaj). Jednak jesieni\u0105 samce okazuj\u0105 si\u0119 przydatne \u2013 a nawet niezb\u0119dne do wydania zr\u00f3\u017cnicowanego genetycznie potomstwa. W zmiennych warunkach jesieni zwi\u0119ksza to szans\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 potomstwa oka\u017ce si\u0119 lepiej przystosowana i prze\u017cyje. Podobnie mikroorganizmy zwi\u0119ksza\u0107 maj\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 mutacji w trudnych warunkach. Zjawisko to odpowiada\u0107 ma niestabilno\u015bci materia\u0142u genetycznego kom\u00f3rek nowotworowych.<\/p>\n\n\n\n

Nie ma obecnie bada\u0144 pozwalaj\u0105cych jednoznacznie stwierdzi\u0107, kt\u00f3ry z modeli (przypadkowych mutacji, doboru i konwergencji versus atawizmu) jest w\u0142a\u015bciwy. By\u0107 mo\u017ce po cz\u0119\u015bci oba, gdy\u017c si\u0119 nie wykluczaj\u0105. A wi\u0119c po trochu losowe mutacje, po trochu w\u0142\u0105czenie si\u0119 nieu\u017cywanych od pokole\u0144 gen\u00f3w. Rozstrzygni\u0119cie problemu mo\u017cna by zapewne wykorzysta\u0107 w tworzeniu i przewidywaniu wynik\u00f3w leczenia. Inaczej walczy si\u0119 z ca\u0142kowicie nieprzewidywalnym, dzia\u0142aj\u0105cym losowo przeciwnikiem, inaczej z realizuj\u0105cym dawno zapomnian\u0105 strategi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia <\/p>\n\n\n\n

Thomas F, Ujvari B, Renaud F, Vincent M: Cancer Adaptations: Atavism, De Novo Selection, or Something in Between? Bioessays 2017 Aug;39(8). doi: 10.1002\/bies.201700039. Epub 2017 Jul 10<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Termin „atawizm” w biologii oznacza pojawienie si\u0119 u danego osobnika cech \u2013 zwykle anatomicznych lub zachowania \u2013 typowych dla jego odleg\u0142ych przodk\u00f3w, nieobecnych w populacji, do kt\u00f3rej nale\u017cy. W przypadku cz\u0142owieka najcz\u0119\u015bciej wskazuje si\u0119 szcz\u0105tkowy ogon czy \u017cebra szyjne, poza tym palce konia czy ko\u0144czyny tylne waleni. Rzadziej spotyka si\u0119 pogl\u0105d, \u017ce przyk\u0142adem atawizmu s\u0105… […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7211,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,2,196,68,65,204],"tags":[422,605,604,603],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7181"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7181"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7181\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7217,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7181\/revisions\/7217"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7211"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}