{"id":73,"date":"2007-05-28T10:42:50","date_gmt":"2007-05-28T08:42:50","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=73"},"modified":"2012-05-15T21:37:44","modified_gmt":"2012-05-15T19:37:44","slug":"kiedy-druga-ziemia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2007\/05\/28\/kiedy-druga-ziemia\/","title":{"rendered":"Kiedy druga Ziemia?"},"content":{"rendered":"

\"tng.jpg\"Nie cierpi\u0119 nocnych obserwacji, nad ranem zazwyczaj ledwo pami\u0119tam jak si\u0119 nazywam.
\n<\/strong><\/p>\n

San Miguel de La Palma, Wyspy Kanaryjskie, European Northern Observatory, 2300 npm. Chmury oblaz\u0142y g\u00f3r\u0119. Mo\u017cna je nabiera\u0107 gar\u015bciami albo w czapk\u0119. Kolejna noc obserwacji na TNG (Telescopio Nazionale Galileo<\/a>). Dwie godziny po zachodzie S\u0142o\u0144ca wreszcie rozpogadza si\u0119; czas zaczyna\u0107. Nie cierpi\u0119 nocnych obserwacji -pewnie zaskakuj\u0105ce wyznanie jak na astronoma – nad ranem zazwyczaj ledwo pami\u0119tam jak si\u0119 nazywam.<\/p>\n

Jestem wielkim mi\u0142o\u015bnikiem teleskop\u00f3w, na kt\u00f3rych obserwacje wykonywane s\u0105 na zlecenie przez operator\u00f3w zatrudnionych w obserwatorium. Takim teleskopem (HET, Hobby-Eberly Telescope, w Teksasie) odkryli\u015bmy planet\u0119 wok\u00f3\u0142 olbrzyma HD17092 (projekt pod przewodnictwem Andrzeja Niedzielskiego z UMK w Toruniu). Podobny teleskop (SALT, Southern African Large Telescope) z udzia\u0142em Polski zosta\u0142 postawiony w Po\u0142udniowej Afryce. Za jakie\u015b 2-3 lata i nim b\u0119dzie mo\u017cna szuka\u0107 planet – brakuje jeszcze odpowiedniego instrumentu, kt\u00f3ry jest w budowie. B\u0119dzie mo\u017cna wtedy nie je\u017adzi\u0107 do Po\u0142udniowej Afryki i nie ogl\u0105da\u0107 pingwin\u00f3w na Przyl\u0105dku Dobrej Nadziei.<\/p>\n

Poszukiwanie i badanie pozs\u0142onecznych planet w ci\u0105gu ostatnich 15 lat przepoczwarzy\u0142o si\u0119 z pojedy\u0144czych, sensacyjnych odkry\u0107 trafiaj\u0105cych na pierwsze strony gazet w uznan\u0105 ga\u0142\u0105\u017a astronomii i astrofizyki. Liczba znanych planet ju\u017c dawno przekroczy\u0142a 200. Nie wystarczy ju\u017c znalezienie kolejnej planety, trzeba odkrywa\u0107 takie kt\u00f3re pozwol\u0105 nam rozszerzy\u0107 wiedz\u0119 o ich powstawaniu. St\u0105d moje poszukiwania planet w skomplikowanych uk\u0142adach gwiazdowych prowadzone na TNG (a wcze\u015bniej Keckiem I na Hawajach) czy poszukiwania planet wok\u00f3\u0142 olbrzymich gwiazd. Oba typy umo\u017cliwiaj\u0105 testowanie modeli powstawania i ewolucji planet przy do\u015b\u0107 ekstremalnych „warunkach brzegowych”.<\/p>\n

Najbardziej skuteczna metoda poszukiwania planet obiegaj\u0105cych inne gwiazdy polega na bardzo precyzyjnym mierzeniu pr\u0119dko\u015bci gwiazd. Je\u017celi pr\u0119dko\u015b\u0107 gwiazdy podlega okresowym zmianom o odpowiedniej amplitudzie, to wskazuje to na istnienie planety. Wbrew pozorom ten trudny pomiar mo\u017cna ju\u017c by\u0142o wykonywa\u0107 na pocz\u0105tku lat 80. Gdyby tylko astronomom przysz\u0142o do g\u0142owy niewyobra\u017calne – \u017ce planety wielko\u015bci Jowisza mog\u0105 mie\u0107 kilkudniowe okresy orbitalne (czyli „rok” trwa tam kilka dni) – ju\u017c wtedy (z \u0142atwo\u015bci\u0105!) mo\u017cna by\u0142oby odkry\u0107 tzw. gor\u0105ce Jowisze. Na niewyobra\u017calne trzeba by\u0142o poczeka\u0107 do 1995 roku, kiedy Szwajcarzy Michel Mayor i Didier Queloz og\u0142osili odkrycie gor\u0105cego Jowisza wok\u00f3\u0142 podobnej do S\u0142o\u0144ca gwiazdy 51 Pegasi. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c s\u0142ysza\u0142em, \u017ce oni r\u00f3wnie\u017c nie szukali takich planet, ale badali kr\u00f3tkookresow\u0105 zmienno\u015b\u0107 gwiazd, cho\u0107 r\u00f3wnolegle prowadzili te\u017c poszukiwania „normalnych” planet. Ich praca zosta\u0142 nawet pocz\u0105tkowo odrzucona przez „Nature” i trzeba by\u0142o redakcj\u0119 przekonywa\u0107, by prac\u0119 przyj\u0119\u0142a (tj telefonicznie u\u015bwiadomi\u0107 redakcji wag\u0119 odkrycia). Michel Mayor za te badania otrzyma\u0142 wsp\u00f3lnie z innym znanym \u0142owc\u0105 planet, Amerykaninem Geoffem Marcy, nagrod\u0119 „Shaw Prize” (1 000 000 USD do podzia\u0142u).<\/p>\n

Obecnie Szwajcarzy i Amerykanie „\u015bcigaj\u0105” si\u0119 kto pierwszy odkryje drug\u0105 Ziemi\u0119. Na razie wydaje si\u0119, \u017ce prowadz\u0105 Szwajcarzy, kt\u00f3rzy zbudowali nadzwyczajny instrument HARPS (High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher, zainstalowany na 3.5 metrowym teleskopie w Chile) i dzi\u0119ki niemu odkryli wiekszo\u015b\u0107 znanych nam planet o najmniejszych masach. R\u00f3wnie ciekawie zapowiada si\u0119 poszukiwanie planet z przestrzeni kosmicznej. W grudniu zesz\u0142ego roku wystrzelony zosta\u0142 na orbit\u0119 francuski satelita COROT, kt\u00f3ry m.in. ma szuka\u0107 tranzytujacych planet czyli takich, kt\u00f3re dzi\u0119ki sprzyjaj\u0105ce orientacji orbity raz na okres orbitalny przechodz\u0105 przed tarcz\u0105 swojej gwiazdy. Takie zjawisko obserwowane jest jako niewielki spadek jasno\u015bci gwiazdy (bo planeta przes\u0142ania fragment tarczy gwiazdy) i wykry\u0107 je mo\u017cna dzi\u0119ki nieprzerwanym obserwacjom du\u017cej grupy gwiazd. Tego typu poszukiwania najlepiej wykonywa\u0107 z przestrzeni kosmicznej. COROT bardzo szybko znalazl swoj\u0105 pierwsz\u0105 planet\u0119<\/a> – gor\u0105cego Jowisza. Precyzja obserwacji jest tak wysoka, \u017ce prawdopodobnie mo\u017cliwe b\u0119dzie znalezienie planety wielko\u015bci Ziemi. W kolejce do wystrzelenia czeka ameryka\u0144ska sonda „Kepler”, kt\u00f3ra te\u017c b\u0119dzie szuka\u0107 tranzytuj\u0105cych planet. Ciekawe zatem kto wygra ten wy\u015bcig.<\/p>\n

Maciej Konacki<\/a>
\n<\/strong><\/p>\n

Fot. Giovanni Tessicini, Fundaci\u00f3n Galileo Galilei – INAF, Fundaci\u00f3n Canaria <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie cierpi\u0119 nocnych obserwacji, nad ranem zazwyczaj ledwo pami\u0119tam jak si\u0119 nazywam. San Miguel de La Palma, Wyspy Kanaryjskie, European Northern Observatory, 2300 npm. Chmury oblaz\u0142y g\u00f3r\u0119. Mo\u017cna je nabiera\u0107 gar\u015bciami albo w czapk\u0119. Kolejna noc obserwacji na TNG (Telescopio Nazionale Galileo). Dwie godziny po zachodzie S\u0142o\u0144ca wreszcie rozpogadza si\u0119; czas zaczyna\u0107. Nie cierpi\u0119 nocnych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=73"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1573,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73\/revisions\/1573"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=73"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=73"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=73"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}