{"id":7449,"date":"2020-09-17T09:25:37","date_gmt":"2020-09-17T07:25:37","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7449"},"modified":"2020-09-17T11:54:21","modified_gmt":"2020-09-17T09:54:21","slug":"kolorowi-daltonisci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/09\/17\/kolorowi-daltonisci\/","title":{"rendered":"Kolorowi daltoni\u015bci"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

W ksi\u0105\u017cce „Inne umys\u0142y. O\u015bmiornice i prapocz\u0105tki \u015bwiadomo\u015bci” filozof (i mi\u0142o\u015bnik\u00a0nurkowania) Peter Godfrey-Smith opisuje niezwyk\u0142e pokazy barw, kt\u00f3re obserwowa\u0142, kiedy nurkowa\u0142 na dnie morza u wybrze\u017cy Australii.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

M\u0105twy i o\u015bmiornice zaliczaj\u0105 si\u0119 do g\u0142owonog\u00f3w, grupy mi\u0119czak\u00f3w, do kt\u00f3rej nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c bli\u017csze nam \u015blimaki. W por\u00f3wnaniu do chowaj\u0105cych si\u0119 w muszki winniczk\u00f3w, kt\u00f3rych \u017cycie polega na jedzeniu i rozmna\u017caniu si\u0119, by wyda\u0107 na \u015bwiat kolejne pokolenie wiod\u0105ce podobnie nudne \u017cycie, g\u0142owonogi wykszta\u0142ci\u0142y najbardziej poza strunowcami rozwini\u0119ty uk\u0142ad nerwowy. Cho\u0107 zupe\u0142nie niepodobny do naszego.<\/p>\n\n\n\n

Postronnemu obserwatorowi najbardziej spektakularne wydadz\u0105 si\u0119 zapewne niezwyk\u0142e pokazy: zwierz\u0119 zmienia barwy, przechodz\u0105c przez r\u00f3\u017cne uk\u0142ady br\u0105z\u00f3w, czerwieni, \u017c\u00f3\u0142ci, srebra i szaro\u015bci, rzadziej b\u0142\u0119kity czy ziele\u0144. Nie s\u0105 to powolne przej\u015bcia od jednego ubarwienia w drugie, tak charakterystyczne dla kameleon\u00f3w. Zmiany zachodz\u0105 szybko i s\u0105 wyra\u017ane. Mog\u0105 odpowiada\u0107 barwom i wzorom pod\u0142o\u017ca, ale nie musz\u0105. W jaki spos\u00f3b o\u015bmiornice czy m\u0105twy to robi\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Pokrywa cia\u0142a g\u0142owonog\u00f3w, podobnie jak u cz\u0142owieka, sk\u0142ada si\u0119 z kilku warstw. W g\u0142\u0119bszych znajduj\u0105 si\u0119 wyspecjalizowane struktury s\u0142u\u017c\u0105ce zmianie barw. Na zewn\u0105trz le\u017c\u0105 chromatofory – p\u0119cherzyki wype\u0142nione barwnikiem (cz\u0142owiek ma podobne). P\u0119cherzyk otaczaj\u0105 kom\u00f3rki mi\u0119\u015bniowe, kt\u00f3re mog\u0105 rozci\u0105ga\u0107 go lub rozlu\u017ania\u0107, \u017ceby si\u0119 skurczy\u0142, czyli zajmowa\u0142 wi\u0119ksz\u0105 lub mniejsz\u0105 powierzchni\u0119 sk\u00f3ry – dzi\u0119ki temu jest widoczny lub niejako ukryty. R\u00f3\u017cne chromatofory zawieraj\u0105 r\u00f3\u017cne barwniki. Tak mi\u0119czak osi\u0105ga czerwienie, \u017c\u00f3\u0142cie, br\u0105zy, czernie. Nie ma w chromatoforach barwnik\u00f3w niebieskich ani zielonych.<\/p>\n\n\n\n

Ni\u017cej znajduje si\u0119 warstwa zasobna w irydofory. Nie zawieraj\u0105 one barwnika, ale maj\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 budow\u0119 fizyczn\u0105 – maj\u0105 p\u0142ytki w wyszukany spos\u00f3b odbijaj\u0105ce b\u0105d\u017a filtruj\u0105ce \u015bwiat\u0142o o konkretnych d\u0142ugo\u015bciach fal. Dzi\u0119ki temu w repertuarze m\u0105twy jest kolor niebieski czy zielony.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze g\u0142\u0119biej le\u017c\u0105 leukofory – o mniej skomplikowanej budowie – po prostu odbijaj\u0105ce \u015bwiat\u0142o. Odpowiadaj\u0105 za biel.<\/p>\n\n\n\n

Tu si\u0119 rodzi kolejne pytanie: po co m\u0105twie australijskiej 10 mln chromatofor\u00f3w, po co g\u0142owonogom te popisy? \u017beby ukry\u0107 si\u0119 przed drapie\u017cnikami? Niekiedy tak, tyle \u017ce zmieniaj\u0105c barw\u0119, raczej \u015bci\u0105gaj\u0105 uwag\u0119. Mo\u017ce chodzi o odstraszanie? Uk\u0142ady barw wydaj\u0105 si\u0119 zbyt skomplikowane i zmienne, zdaj\u0105 si\u0119 nawet nawi\u0105zywa\u0107 do nastroju. To mo\u017ce chodzi o komunikacj\u0119 mi\u0119dzy osobnikami? O\u015bmiornice s\u0105 inteligentne (osoby po bli\u017cszym kontakcie m\u00f3wi\u0105 niekiedy, \u017ce s\u0105 z\u0142o\u015bliwe<\/em>). Prawdopodobnie rozpoznaj\u0105 si\u0119 nawzajem. Zwierz\u0119ta trzymane w niewoli cz\u0119sto rozpoznaj\u0105 opiekun\u00f3w (Godfrey-Smith przytacza sytuacj\u0119 z jednego z laboratori\u00f3w, gdy nielubiana osoba dostawa\u0142a od o\u015bmiornicy strumieniem wody w g\u0142ow\u0119, ilekro\u0107 by\u0142a w pobli\u017cu).<\/p>\n\n\n\n

Z t\u0105 rozs\u0105dnie brzmi\u0105c\u0105 hipotez\u0105 nie zgadza si\u0119 pewien istotny fakt: oko g\u0142owonoga, znacznie lepiej przystosowane do pe\u0142nienia swej funkcji ni\u017c u kr\u0119gowc\u00f3w (ro\u015bnie ze zwierz\u0119ciem, nie ma \u015blepej plamki), nie widzi barw. Bajecznie kolorowe zwierz\u0119 nie widzi, \u017ce jest bajecznie kolorowe. Nie ma prawa widzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Istnieje pewna dziwaczna hipoteza wyja\u015bniaj\u0105ca, dlaczego jednak \u2013 mimo braku czopk\u00f3w w oczach \u2013 barwy dostrzega. Ot\u00f3\u017c uk\u0142ad nerwowy o\u015bmiornicy nie jest tak scentralizowany jak nasz. Znaczna jego cz\u0119\u015b\u0107 znajduje si\u0119 w ramionach o pewnej autonomii. Ka\u017cde rami\u0119 do pewnego stopnia reaguje na bod\u017ace i pracuje samo, cz\u0119\u015bciowo tylko kontrolowane przez m\u00f3zg. Potrzebujemy m\u00f3zgu, \u017ceby cofn\u0105\u0107 r\u0119k\u0119 przed gor\u0105c\u0105 wod\u0105? Rodzimy to odruchowo, z udzia\u0142em rdzenia. O\u015bmiornica wykonuje bez udzia\u0142u m\u00f3zgu znacznie bardziej z\u0142o\u017cone czynno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Na jej ramionach znaleziono liczne przyssawki, ale te\u017c fotoreceptory. Oznacza to, \u017ce g\u0142owon\u00f3g… w pewien ograniczony spos\u00f3b widzi ramionami. Pojedyncze rami\u0119 w w\u0105skiej szczelinie rusza si\u0119, jakby co\u015b tam (niekoniecznie du\u017co) widzia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Fotoreceptory tylko r\u00f3\u017cnicuj\u0105 \u015bwiat\u0142o i ciemno\u015b\u0107, nie barwy. Gdyby jednak by\u0142y umieszczone za chromatoforem czy innym filtrem \u015bwiat\u0142a? Czy nie mog\u0142yby odbiera\u0107 obecno\u015bci lub braku \u015bwiat\u0142a okre\u015blonej barwy?<\/p>\n\n\n\n

Nie ma obecnie \u017cadnych dowod\u00f3w, \u017ce ta fantastyczna hipoteza (nie teoria!) si\u0119 potwierdzi. Funkcja fantastycznych kolor\u00f3w pozostaje wi\u0119c zagadk\u0105, ale kto wie, co przyniesie przysz\u0142o\u015b\u0107. Kolejne pokolenia uczonych maj\u0105 co wyja\u015bnia\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia: Godfrey-Smith P: Inne Umys\u0142y. O\u015bmiornice i Prapocz\u0105tki \u015bwiadomo\u015bci. Copernicus Center Press, Krak\u00f3w 2018<\/p>\n\n\n\n

Ilustracja: David Sim, M\u0105twa w Oceanarium w Lizbonie, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 2.0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W ksi\u0105\u017cce „Inne umys\u0142y. O\u015bmiornice i prapocz\u0105tki \u015bwiadomo\u015bci” filozof (i mi\u0142o\u015bnik\u00a0nurkowania) Peter Godfrey-Smith opisuje niezwyk\u0142e pokazy barw, kt\u00f3re obserwowa\u0142, kiedy nurkowa\u0142 na dnie morza u wybrze\u017cy Australii.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7453,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,69,11,54,2,52,68,1],"tags":[645,642,643,354,644,646,647],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7449"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7449"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7449\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7467,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7449\/revisions\/7467"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7449"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7449"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7449"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}