{"id":7517,"date":"2020-10-25T07:02:09","date_gmt":"2020-10-25T06:02:09","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7517"},"modified":"2020-10-25T07:02:09","modified_gmt":"2020-10-25T06:02:09","slug":"ptasia-gramatyka-nigdy-nie-kloc-sie-z-ptasiarzem-o-jego-ukochane-ptaki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/10\/25\/ptasia-gramatyka-nigdy-nie-kloc-sie-z-ptasiarzem-o-jego-ukochane-ptaki\/","title":{"rendered":"Ptasia gramatyka. Nigdy nie k\u0142\u00f3\u0107 si\u0119 z ptasiarzem o jego ukochane ptaki"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

\u201cMoje papugi znowu si\u0119 nad czym\u015b zastanawiaj\u0105\u201d – napisa\u0142a mi ostatnio znajoma osoba zafascynowana hodowl\u0105 papug, narzekaj\u0105c na ha\u0142a\u015bliwo\u015b\u0107 wiecznie niespokojnych podopiecznych. \u201cCo te\u017c ptaki mog\u0105 my\u015ble\u0107\u201d – pomy\u015bla\u0142em. – \u201cCiep\u0142o, zimno, jedzenie, kopulowa\u0107…\u201d Proste, nie\u0142\u0105cz\u0105ce si\u0119 ze sob\u0105 reprezentacje… Wyraziwszy sceptycyzm, co te\u017c ptaki mog\u0105 wi\u0119cej my\u015ble\u0107, otrzyma\u0142em obietnic\u0119, \u017ce przy\u015ble mi aktualne publikacje dotycz\u0105ce stosowania gramatyki przez ptaki. \u201cTaa…\u201d – pomy\u015bla\u0142em, zanim opad\u0142a mi \u017cuchwa.<\/p>\n

<\/p>\n

Liczy\u0142em na jakie\u015b znane z powtarzania ludzkiej mowy papugi b\u0105d\u017a cenione za inteligencj\u0119 krukowate. Artyku\u0142 Suzukiego i innych (2016) dotyczy tymczasem bogatki orientalnej (Parus minor<\/em>, dos\u0142ownie sikora mniejsza, ang. Japanese great tit<\/em> \u2013 jak wida\u0107 nazwy w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach niekoniecznie s\u0105 sp\u00f3jne), niewielkiego ptaka wr\u00f3blowego z rodziny sikor.<\/p>\n

Autorzy przedstawiaj\u0105 w nim wpierw dotychczasowy stan wiedzy dotycz\u0105cy u\u017cywania j\u0119zyka przez inne ni\u017c cz\u0142owiek zwierz\u0119ta, rozr\u00f3\u017cniaj\u0105c fonologi\u0119 i sk\u0142adni\u0119. Pierwsza tworzy z nieposiadaj\u0105cych odr\u0119bnego znaczenia d\u017awi\u0119k\u00f3w (u ludzi g\u0142osek) wyrazy o pewnym znaczeniu, druga \u0142\u0105czy sk\u0142adowe, kt\u00f3re ju\u017c same co\u015b znacz\u0105, w struktury o znaczeniu bardziej z\u0142o\u017conym (jak zdania).<\/p>\n

Sygna\u0142ami d\u017awi\u0119kowymi pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 oczywi\u015bcie ptaki (jak np. stadniak rdzawo\u0142bisty), ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 bada\u0144 dotyczy naczelnych, jak gibony czy koczkodany \u2013 te ostatnie u\u017cywaj\u0105 nawet r\u00f3\u017cnych sygna\u0142\u00f3w ostrzegawczych w zale\u017cno\u015bci od gro\u017c\u0105cego niebezpiecze\u0144stwa (przed drapie\u017cnikiem l\u0105dowym nale\u017cy ucieka\u0107 wysoko na drzewo, przed ptakiem szponiastym wprost przeciwnie). Dodaj\u0105 niekiedy do podstawowego odg\u0142osu \u201coo\u201d, ale nie wyst\u0119puje ono samodzielnie, ma wi\u0119c charakter przyrostka, a nie odr\u0119bnego s\u0142owa. W przypadku cz\u0142owiekowatych do legendy przesz\u0142y opowie\u015bci o pojedynczym wychowanym w niewoli osobniku rzeczywi\u015bcie potrafi\u0105cym \u0142\u0105czy\u0107 s\u0142owa w proste zdania, zwykle dwuwyrazowe. Ale co innego zwierz\u0119 tak bliskie cz\u0142owiekowi, co innego jakie\u015b zauropsydy…<\/p>\n

Na pewno nie sikorki, te ma\u0142e ptaszki \u015bpiewaj\u0105ce. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce wydawane przez nie odg\u0142osy zosta\u0142y dobrze opisane i oznaczone kolejnymi literami alfabetu. Wyr\u00f3\u017cniono 4 r\u00f3\u017cne d\u017awi\u0119ki.<\/p>\n

Kombinacje d\u017awi\u0119k\u00f3w A, B lub C wydawane s\u0105 w razie zagro\u017cenia. S\u0142ysz\u0105cy je ptak rozgl\u0105da si\u0119 na boki, wypatruj\u0105c niebezpiecze\u0144stwa. D\u017awi\u0119ki D (zwykle seria 7-10 takich d\u017awi\u0119k\u00f3w) ptaki wydaj\u0105, szukaj\u0105c partnera. Zdaje si\u0119 czym\u015b w rodzaju zach\u0119ty do zbli\u017cenia si\u0119.<\/p>\n

S\u0142ysz\u0105c kombinacj\u0119 ABC-D, sikorki prezentowa\u0142y reakcj\u0119 mieszan\u0105: najpierw rozgl\u0105da\u0142y si\u0119 za drapie\u017cnikiem, a nast\u0119pnie zbli\u017ca\u0142y do miejsca, z kt\u00f3rego dochodzi\u0142 odg\u0142os. W zasadzie nic dziwnego. Ich zachowanie mo\u017cna jednak intepretowa\u0107 dwojako:<\/p>\n

a) Jako reakcj\u0119 najpierw na pierwszy sygna\u0142 ABC i potem na drugi D<\/p>\n

b) Jako reakcj\u0119 na jeden z\u0142o\u017cony sygna\u0142 ABC-D<\/p>\n

Nauka polega na stawianiu falsyfikowalnych hipotez i potem obalaniu b\u0105d\u017a potwierdzaniu ich. Jak rozr\u00f3\u017cni\u0107 pomi\u0119dzy a i b? Ot\u00f3\u017c je\u015bli prawdziwa jest hipoteza a, to podobna odpowied\u017a nast\u0119powa\u0107 b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c, je\u015bli odwr\u00f3cimy kolejno\u015b\u0107 d\u017awi\u0119k\u00f3w. Co prawda w naturze sikorki nie wydaj\u0105 z siebie D-ABC, ale od czeg\u00f3\u017c jest wsp\u00f3\u0142czesna technika? Wedle a otrzymamy reakcj\u0119 podobn\u0105 do odpowiedzi na ABC-D, jej brak sfalsyfikuje a i wska\u017ce na b jako prawid\u0142owe wyja\u015bnienie.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c po przestawieniu kolejno\u015bci sygna\u0142\u00f3w mieszana odpowied\u017a sikor wyst\u0119powa\u0142a istotnie rzadziej (w przypadku ruch\u00f3w g\u0142ow\u0105 prawdopodobie\u0144stwo przypadkowego roz\u0142o\u017cenia si\u0119 wynik\u00f3w w taki spos\u00f3b jest mniejsze od 1:10000, w przypadku zbli\u017cania si\u0119 wynosi poni\u017cej 1,5%). Bogatki nie reagowa\u0142y w ten sam spos\u00f3b po przestawieniu kolejno\u015bci sygna\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Oznacza to, \u017ce kolejno\u015b\u0107 maj\u0105cych odr\u0119bne znacznie sygna\u0142\u00f3w ma znaczenie. Autorzy interpretuj\u0105 to jako posiadanie przez ptaki pewnej (prostej) sk\u0142adni. Postuluj\u0105 te\u017c pewne znaczenie adaptacyjne, polegaj\u0105ce na rozr\u00f3\u017cnieniu pomi\u0119dzy drapie\u017cnikami czaj\u0105cymi si\u0119 w powietrzu a kun\u0105 zakradaj\u0105c\u0105 si\u0119 do gniazda. Ju\u017c wcze\u015bniej obserwowano u ptak\u00f3w, jak u wspomnianych ma\u0142p, r\u00f3\u017cne sygna\u0142y w odpowiedzi na r\u00f3\u017cne zagro\u017cenia, tutaj wida\u0107 dow\u00f3d na to, \u017ce r\u00f3\u017cn\u0105 tre\u015b\u0107 ptaki przekazywa\u0107 te mog\u0105 r\u00f3\u017cnymi kombinacjami sygna\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Troch\u0119 jak ludzie. Pytanie brzmi: skoro niekojarz\u0105ce si\u0119 z wybitn\u0105 inteligencj\u0105 sikory potrafi\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 sygna\u0142y w proste zdania, jakie umiej\u0119tno\u015bci znajdziemy u sowiciej obdarzonych zdolno\u015bciami poznawczymi ptak\u00f3w, jak krukowate czy papugi. By\u0107 mo\u017ce ptasiarze te\u017c ju\u017c to wiedz\u0105…<\/p>\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n