{"id":7528,"date":"2020-11-02T20:17:23","date_gmt":"2020-11-02T19:17:23","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7528"},"modified":"2020-11-02T23:21:30","modified_gmt":"2020-11-02T22:21:30","slug":"czlowiek-sedno-aborcji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/11\/02\/czlowiek-sedno-aborcji\/","title":{"rendered":"Cz\u0142owiek. Sedno aborcji"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wszyscy teraz pisz\u0105 o aborcji. Mo\u017ce wi\u0119c powinienem si\u0119 powstrzyma\u0107, tym bardziej \u017ce tematyk\u0119 bioetyczn\u0105 porusza\u0142em ju\u017c nie raz i mo\u017ce wystarczy, ale czytaj\u0105c, s\u0142uchaj\u0105c, ogl\u0105daj\u0105c memy, mam wra\u017cenie, \u017ce sedno wszystkim umyka.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Widz\u0119 dwie panie w telewizyjnej dyskusji. Jedna m\u00f3wi o obronie \u017cycia i duszy, druga o godno\u015bci. Jedna swoje, druga (sk\u0105din\u0105d bardzo ceniona przeze mnie dziennikarka) – te\u017c swoje, zupe\u0142nie w oderwaniu od s\u0142\u00f3w poprzedniczki. Rozmowy w zasadzie nie ma, nie ma jej zreszt\u0105 od dawna. Chc\u0105cych rozmawia\u0107 nie od dzi\u015b nikt nie s\u0142ucha. \u017beby zosta\u0107 wys\u0142uchanym, trzeba krzycze\u0107 wypier…<\/em> czy te\u017c ***** ***<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Gdyby spr\u00f3bowa\u0107 porozmawia\u0107, od czego nale\u017ca\u0142oby zacz\u0105\u0107? \u017beby si\u0119 dogada\u0107, trzeba u\u017cywa\u0107 tych samych s\u0142\u00f3w w tych samych znaczeniach. Brzmi trywialnie? By\u0107 mo\u017ce, ale obie strony u\u017cywaj\u0105 tych samych s\u0142\u00f3w, maj\u0105c cz\u0119sto zupe\u0142nie co innego na my\u015bli.<\/p>\n\n\n\n

We\u017amy pierwsze z brzegu: cz\u0142owiek. Jak kiedy\u015b pisa\u0142em<\/a>, mo\u017ce oznacza\u0107 rodzaj (albo w zbitce cz\u0142owiek rozumny<\/em>), gatunek ssaka, zbi\u00f3r wszystkich osobnik\u00f3w o puli genowej wsp\u00f3lnej z holotypem (okazem typowym) zdeponowanym w muzeum. To definicja opisowa. Jaki ma zwi\u0105zek z prawami cz\u0142owieka? Osobi\u015bcie \u017cadnego nie widz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Pisz\u0105c o prawach cz\u0142owieka, podnosi si\u0119 inne jego cechy. M\u00f3wi si\u0119 o godno\u015bci, duszy, \u015bwiadomo\u015bci, rozumie, cz\u0142owiecze\u0144stwie, moralno\u015bci. Wzywaj\u0105c do etycznego zachowania, m\u00f3wi si\u0119: B\u0105d\u017a cz\u0142owiekiem!<\/em> Czy wzywa si\u0119 tak do posiadania wsp\u00f3lnej puli genowej z ko\u015b\u0107mi w gablocie? Czy mo\u017ce raczej odwo\u0142uje do pewnych warto\u015bci, cech z cz\u0142owiecze\u0144stwem wi\u0105zanych? M\u00f3wi si\u0119 tu o cz\u0142owieku jako osobie moralnej, podmiocie moralnym. To definicja warto\u015bciuj\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi si\u0119 jeszcze o cz\u0142owieku w znaczeniu prawnym. Z t\u0105 definicj\u0105 mamy do czynienia, je\u015bli w akcie prawnym np. przypisuje si\u0119 mu pewne prawa.<\/p>\n\n\n\n

Powstaje pytanie, czy wszystkie definicje okre\u015blaj\u0105 ten sam zbi\u00f3r desygnat\u00f3w. Ju\u017c samo istnienie przepisu penalizuj\u0105cego aborcj\u0119 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 przekre\u015bla. Je\u015bli bowiem nowa osoba, a nie tylko \u017cycie, tworzy si\u0119 w procesie (bo nie w momencie – trwa to dobr\u0105 dob\u0119) zap\u0142odnienia, to zr\u00f3wnanie wszystkich definicji oznacza, \u017ce przerwanie ci\u0105\u017cy jest zab\u00f3jstwem. Tak\u017ce w sensie prawnym. Zagro\u017conym kar\u0105 do\u017cywocia itd. Kto\u015b przyjmuje tak\u0105 wersj\u0119? Nawet najbardziej zagorzali przeciwnicy aborcji nie twierdz\u0105, \u017ce za aborcj\u0119 grozi w Polsce do\u017cywocie.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy wi\u0119c zaczyna si\u0119 cz\u0142owiek jako osoba, cz\u0142owiek w sensie moralnym? Jakie kryterium winna przyj\u0105\u0107 definicja warto\u015bciuj\u0105ca cz\u0142owieka?<\/p>\n\n\n\n

Kryteri\u00f3w jest sporo. Pierwsze oczywi\u015bcie \u0142\u0105czy cz\u0142owiecze\u0144stwo z zap\u0142odnieniem. Tworzy si\u0119 nowe \u017cycie, wi\u0119c jest ex denitione<\/em> podmiotem moralnym. Staje si\u0119 nowy byt. Ma nowy materia\u0142 genetyczny. Jego dalszy rozw\u00f3j stanowi ju\u017c ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 a\u017c do w pe\u0142ni kompetentnej moralnie osoby ludzkiej. Podej\u015bcie to ma jednak pewne wady. Jak wspomina\u0142em, nie ma \u017cadnego wyra\u017anego momentu pocz\u0119cia. Moment, kiedy plemnik dotyka jaja? Fizycznie to ten sam proces co przy zlaniu dw\u00f3ch kropel oleju, nic w tym mistycznego. A je\u015bli zygota posiada dusz\u0119, to co gdy dzieli si\u0119 na bli\u017ani\u0119ta jednojajowe (przypominam za Kartezjuszem, \u017ce substancja duchowa jest niepodzielna)? Problem, zw\u0142aszcza przy argumentowaniu z potencjalno\u015bci<\/a>, pojawia si\u0119 te\u017c przy uwzgl\u0119dnieniu losu zygot: wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nigdy nie b\u0119dzie w stanie rozwin\u0105\u0107 si\u0119 w dziecko, po prostu obumiera, najcz\u0119\u015bciej na etapie rozwoju zbyt wczesnym, by matka mog\u0142a w og\u00f3le si\u0119 dowiedzie\u0107, \u017ce mia\u0142a dziecko. Kryterium to proponuj\u0105 dzi\u015b g\u0142\u00f3wnie \u015brodowiska religijne.<\/p>\n\n\n\n

Inna propozycja radzi za kryterium przyj\u0105\u0107 implantacj\u0119. Ginekolodzy uznaj\u0105 j\u0105 za pocz\u0105tek ci\u0105\u017cy. (Zoolodzy nie zawsze si\u0119 z nimi zgadzaj\u0105, niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 o ci\u0105\u017cy w przypadku zwierz\u0105t nietworz\u0105cych \u0142o\u017cyska. Tak to bywa w przypadku niespotykaj\u0105cych si\u0119 grup uczonych reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne nauki). Krytycy wskazuj\u0105, \u017ce kryterium przyjmuje za kluczow\u0105 cech\u0119 proces cz\u0119\u015bciowo zewn\u0119trzny, niezale\u017cny od samego zarodka.<\/p>\n\n\n\n

Kolejne kryteria wskazuj\u0105 konkretne cechy organizmu. Najpierw zdolno\u015b\u0107 ruchu, tzw. kryterium animacji, pochodz\u0105ce jeszcze od Arystotelesa, zmodyfikowane p\u00f3\u017aniej przez Tomasza z Akwinu, kt\u00f3ry upatrywa\u0142 w nim momentu nadania duszy przez Ducha \u015awi\u0119tego. Kolejne cechy dotycz\u0105 cierpienia i w ko\u0144cu samo\u015bwiadomo\u015bci, niekiedy tak\u017ce \u0142\u0105czonej z dusz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Na jakiej podstawie wnioskowa\u0107 o takich cechach? Nale\u017cy tu pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 innym kryterium. B\u00f3l czy cierpienie odczuwamy, bo mamy czym. Nie mo\u017ce odczuwa\u0107 go osobnik bez uk\u0142adu nerwowego – jego rozw\u00f3j jest tutaj podawany jako cecha umo\u017cliwiaj\u0105ca uznanie za osob\u0119. Kryterium jest nieostre. Rozpatrywany okres powstawania uk\u0142adu nerwowego to mniej wi\u0119cej dwa tygodnie. A samo\u015bwiadomo\u015b\u0107? Rozwija si\u0119 ju\u017c po porodzie. Na tak niezgodne z intuicj\u0105 moraln\u0105 wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa kryterium trudno si\u0119 zgodzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze inne m\u00f3wi o zdolno\u015bci p\u0142odu do prze\u017cycia poza organizmem matki. Staje si\u0119 wtedy osobnym organizmem, je\u015bli z jakiego\u015b powodu ci\u0105\u017c\u0119 nale\u017cy przerwa\u0107, to nie jest to ju\u017c aborcja, tylko indukcja porodu. Prawa p\u0142odu przestaj\u0105 w tym momencie kolidowa\u0107 z prawami matki. Krytycy wskazuj\u0105, \u017ce kryterium wskazuje zupe\u0142nie inny okres ci\u0105\u017cy w dysponuj\u0105cym zaawansowanym sprz\u0119tem i personelem medycznym du\u017cym europejskim mie\u015bcie, gdzie prze\u017cywaj\u0105 noworodki wa\u017c\u0105ce 700 g, a inny w oddalonej od \u015bwiata wiosce w Afryce.<\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rzy w ko\u0144cu podaj\u0105 jako kryterium urodzenie dziecka. Uznawano je te\u017c w polskim prawie (do czasu ostatniego rozstrzygni\u0119cia pewnego Trybuna\u0142u). Lekarz odpowiada\u0142 za nieumy\u015blne pozbawienie \u017cycia dziecka, je\u015bli dosz\u0142o do pierwszych skurczy porodowych, wcze\u015bniej za doprowadzenie do przerwania ci\u0105\u017cy. Jednak \u015bwiadomo\u015b\u0107 czy inne podobne cechy nie r\u00f3\u017cni\u0105 p\u0142odu i noworodka a\u017c tak bardzo.<\/p>\n\n\n\n

Kt\u00f3re kryterium jest w\u0142a\u015bciwe? Pytanie, co to znaczy. Czy temat ten mo\u017ce w og\u00f3le podlega\u0107 badaniu i jednoznacznemu rozstrzygni\u0119ciu? Czy mo\u017ce natrafiamy tu na gilotyn\u0119 Hume\u2019a i pr\u00f3bujemy z jest<\/em> przechodzi\u0107 do powinien<\/em>? Du\u017co zale\u017cy od naszego pogl\u0105du – na istnienie Boga, istot\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa, moralno\u015b\u0107… Osobie niewierz\u0105cej trudno w og\u00f3le b\u0119dzie przyj\u0105\u0107 jak\u0105kolwiek pojedyncz\u0105 chwil\u0119 pojawienia si\u0119 duszy, wierz\u0105ca te\u017c niekoniecznie musi przyjmowa\u0107 wizj\u0119 newtonowskiego Boga – zegarmistrza tchn\u0105cego dusz\u0119 w cia\u0142o, tym bardziej \u017ce biologia i medycyna m\u00f3wi\u0105 o procesach, a nie momentach. Bardzo mo\u017cliwe, \u017ce problem w og\u00f3le nie ma rozwi\u0105zania, \u017ce osob\u0105 stajemy si\u0119 w trakcie procesu, a nie w jakim\u015b konkretnym czasie. Taki pogl\u0105d te\u017c trudno b\u0119dzie wielu ludziom zaakceptowa\u0107. Jednak rozbie\u017cno\u015b\u0107 przekona\u0144 na ten temat pozostaje faktem, z kt\u00f3rym b\u0119dzie trzeba jako\u015b sobie poradzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracja: Prawo aborcyjne w Europie – przed wiadomym orzeczeniem, utw\u00f3r pochodny, za Wikimedia Commons<\/a>, Legenda:<\/p>\n\n\n\n