{"id":7588,"date":"2020-12-05T20:45:03","date_gmt":"2020-12-05T19:45:03","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7588"},"modified":"2020-12-05T21:28:49","modified_gmt":"2020-12-05T20:28:49","slug":"zimne-ptasie-nozki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/12\/05\/zimne-ptasie-nozki\/","title":{"rendered":"Zimne ptasie n\u00f3\u017cki"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zaczyna si\u0119 zima. W Warszawie na pocz\u0105tku grudnia temperatura maksymalna w dzie\u0144 spad\u0142a do warto\u015bci nienotowanej od dw\u00f3ch lat. Co prawda ten straszny zi\u0105b to -1,5 st. C, ale i tak za\u0142o\u017cy\u0142em czapk\u0119. Ciep\u0142o uciekaj\u0105ce przez g\u0142ow\u0119 dziecka przyprawia o b\u00f3l g\u0142owy stereotypowe babcie (stereotypowe mamusie te\u017c, ale ju\u017c w mniejszym stopniu). W parku pojawi\u0142y si\u0119 psy w sweterkach. Ptaki strosz\u0105 pi\u00f3ra.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

No w\u0142a\u015bnie \u2013 ptaki. S\u0105 izolowane pierzem z wyj\u0105tkiem dzioba i n\u00f3g. Dzi\u00f3b to tw\u00f3r g\u0142\u00f3wnie kostno-rogowy, wi\u0119c ma\u0142o o\u017cywiony, ale co z ciep\u0142em uciekaj\u0105cym nogami? Troch\u0119 udaje si\u0119 ograniczy\u0107 t\u0119 ucieczk\u0119, podkurczaj\u0105c je i wtulaj\u0105c w pi\u00f3ra. Mo\u017cna schowa\u0107 jedn\u0105 nog\u0119, a sta\u0107 na drugiej.<\/p>\n\n\n\n

Ale przecie\u017c nieraz wida\u0107 ptaki stoj\u0105ce godzinami na lodzie albo \u015bniegu. S\u0142yszy si\u0119 o sytuacjach, gdy nie zauwa\u017caj\u0105, \u017ce jest zimno, i przymarzaj\u0105. Ewidentnie nie jest to dla nich taki problem jak dla ssak\u00f3w z naszej strefy klimatycznej, kt\u00f3re szukaj\u0105 jakich\u015b nor (albo przynajmniej maj\u0105 nogi izolowane od zimnego pod\u0142o\u017ca rogow\u0105 warstw\u0105 kopyta).<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c ptaki maj\u0105 spos\u00f3b, \u017ceby ciep\u0142o niesione we krwi nie ucieka\u0142o na zewn\u0105trz cia\u0142a. T\u0119tnice biegn\u0105ce blisko sk\u00f3ry n\u00f3g nie tyle ogrzewaj\u0105 j\u0105, co ko\u0144czy\u0142oby si\u0119 bezsensown\u0105 ucieczk\u0105 ciep\u0142a, ile ogrzewaj\u0105 krew p\u0142yn\u0105c\u0105 w po\u0142o\u017conych r\u00f3wnolegle \u017cy\u0142ach prowadz\u0105cych st\u0105d wyzi\u0119bion\u0105 krew. To druga zaleta tego rozwi\u0105zania – zimna krew nie trafia do serca, ch\u0142odz\u0105c po drodze narz\u0105dy wewn\u0119trzne, tylko nagrzewa si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Takie u\u0142o\u017cenie naczy\u0144 krwiono\u015bnych\u00a0 \u2013 t\u0119tnic i \u017cy\u0142 \u2013 le\u017c\u0105cych r\u00f3wnolegle, ale tocz\u0105cych krew w przeciwne strony, nazywa si\u0119 mechanizmem przeciwpr\u0105dowym. Nie tylko ptaki go wykszta\u0142ci\u0142y. Przeciwpr\u0105dy mo\u017cna znale\u017a\u0107 u ryb z tak odleg\u0142ych linii jak rekiny czy mieczniki.<\/p>\n\n\n\n

Po co rybom zimnym jak ryba przeciwpr\u0105dy? Ot\u00f3\u017c zwierz\u0119ta zmiennocieplne niekoniecznie przyjmuj\u0105 temperatur\u0119 otoczenia. Wi\u0119ksze owady, poruszaj\u0105c mi\u0119\u015bniami, nagrzewaj\u0105 si\u0119. Pszczo\u0142y tak mog\u0105 otoczy\u0107 atakuj\u0105cego szerszenia, \u017ce ruch ich mi\u0119\u015bni prowadzi do jego przegrzania. Mi\u0119\u015bnie ryb te\u017c si\u0119 nagrzewaj\u0105, a niekt\u00f3re maj\u0105 przy m\u00f3zgu brunatn\u0105 tkank\u0119 t\u0142uszczow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem mog\u0105 by\u0107 otoczone przez wod\u0119 o temperaturze ni\u017cszej ni\u017c optymalna. Sk\u00f3r\u0119 maj\u0105 pokryt\u0105 \u0142uskami i r\u00f3\u017cnymi \u015bluzami (kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 zetrze\u0107, np. gdy jaki\u015b mi\u0142o\u015bnik podlodowego \u0142owienia ryb wyci\u0105gnie j\u0105 z wody o temperaturze ok. 4 st. na powietrze o temperaturze poni\u017cej zera r\u0119k\u0105 o temperaturze ponad 30 stopni, a wszystkie te skoki nast\u0119puj\u0105 niemal natychmiast, podczas gdy ryby na co dzie\u0144 \u017cyj\u0105 w wodzie, a wi\u0119c w \u015brodowisku bardzo powoli zmieniaj\u0105cym temperatur\u0119). Skrzela nie s\u0105 tak izolowane i \u017ceby dzia\u0142a\u0107, musz\u0105 si\u0119 styka\u0107 bezpo\u015brednio z wod\u0105, nieraz nawet kilkana\u015bcie stopni ch\u0142odniejsz\u0105 ni\u017c mi\u0119\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie tam przeciwpr\u0105dowe u\u0142o\u017cenie \u017cy\u0142 i t\u0119tnic sprawia, \u017ce wymiana ciep\u0142a zachodzi na ograniczonym obszarze i w spos\u00f3b pozwalaj\u0105cy je wykorzysta\u0107. Przeciwpr\u0105dy te\u017c s\u0105 wykorzystywane do wymiany gazowej mi\u0119dzy krwi\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cne proporcje tlenu i dwutlenku w\u0119gla.<\/p>\n\n\n\n

Ludzie maj\u0105 w g\u0142owie ch\u0142odnic\u0119. Jedna z hipotez dotycz\u0105cych ewolucji cz\u0142owieka to w\u0142a\u015bnie w tej funkcji m\u00f3zgu widzi g\u0142\u00f3wny motor (jak wiele pomys\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych historii – jest bardziej spekulacj\u0105 osadzon\u0105 na jakich\u015b podstawach ni\u017c falsyfikowaln\u0105 hipotez\u0105). S\u0142onie maj\u0105 w tym celu roz\u0142o\u017cyste uszy. Tymczasem ptaki gospodaruj\u0105 ciep\u0142em znacznie bardziej ekonomicznie.<\/p>\n\n\n\n

A w czasie pisania tego tekstu temperatura otoczenia wzros\u0142a o kilkana\u015bcie stopni i z Barbary po lodzie robi si\u0119 Miko\u0142aj po wodzie.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. Piotr Panek, licencja CC BY-SA 4.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ptaki maj\u0105 spos\u00f3b, \u017ceby ciep\u0142o niesione we krwi nie ucieka\u0142o na zewn\u0105trz cia\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5328,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,43],"tags":[284,680,315,76,83],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7588"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7588"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7588\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7597,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7588\/revisions\/7597"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5328"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7588"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7588"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7588"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}