{"id":76,"date":"2007-06-06T12:11:43","date_gmt":"2007-06-06T10:11:43","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=76"},"modified":"2013-02-14T10:52:18","modified_gmt":"2013-02-14T09:52:18","slug":"nieszczesliwy-kraj-szczesliwych-ludzi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2007\/06\/06\/nieszczesliwy-kraj-szczesliwych-ludzi\/","title":{"rendered":"Nieszcz\u0119\u015bliwy kraj szcz\u0119\u015bliwych ludzi"},"content":{"rendered":"

\"piramida_big.jpg\"Badania dowodz\u0105, \u017ce mamy pa\u0144stwo bez spo\u0142ecze\u0144stwa; spo\u0142ecze\u0144stwo zaradne zamiast obywatelskiego.
\n<\/strong><\/p>\n

W Polsce po siedemnastu latach od rozpocz\u0119cia zmian systemowych \u017cyje si\u0119 coraz lepiej – w skali indywidualnej. Ale wzrost jako\u015bci \u017cycia obywateli jako jednostek nie poci\u0105gn\u0105\u0142 za sob\u0105 zmian w sferze \u017cycia pa\u0144stwowego. Prowadzi to do dziwnej sytuacji: mamy pa\u0144stwo bez spo\u0142ecze\u0144stwa; spo\u0142ecze\u0144stwo zaradne zamiast obywatelskiego. Albo, inaczej rzecz ujmuj\u0105c, w nieszcz\u0119\u015bliwym kraju \u017cyj\u0105 do\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwi ludzie.<\/p>\n

Takie wnioski p\u0142yn\u0105 z ciekawego artyku\u0142u profesora Janusza Czapi\u0144skiego „Wzrost jako\u015bci \u017cycia w III RP, czyli fenomen rozwoju obywateli bez rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa” („Spo\u0142eczne konteksty jako\u015bci \u017cycia”, Wydawnictwo Uczelniane WSG, Bydgoszcz 2007). Wyniki bada\u0144 w nim zawarte pokazuj\u0105 do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105cy fakt, \u017ce w ocenie samych Polak\u00f3w w ci\u0105gu ostatnich lat \u017cyje im si\u0119 coraz lepiej. Jednak tej poprawy nie wi\u0105\u017c\u0105 oni z transformacj\u0105 spo\u0142eczno-ustrojow\u0105 i zmianami, jakie zasz\u0142y w naszym kraju w ci\u0105gu ostatnich lat. Co wi\u0119cej, poprawie jako\u015bci \u017cycia Polak\u00f3w od roku 1997 zacz\u0119\u0142o towarzyszy\u0107 poczucie narastaj\u0105cego niezadowolenia z sytuacji w kraju oraz spadek zaufania do instytucji pa\u0144stwowych i polityk\u00f3w. W zmienionej rzeczywisto\u015bci indywidualnie radzili\u015bmy sobie coraz lepiej i jednocze\u015bnie coraz gorzej w wymiarze wsp\u00f3lnotowym. Sytuacja co najmniej dziwna, wystawiaj\u0105ca negatywn\u0105 ocen\u0119 wszystkim si\u0142om rz\u0105dz\u0105cym Polsk\u0105 w ostatnich osiemnastu latach.
\n
\nJest kilka przyczyn takiego stanu rzeczy, ale ja chcia\u0142bym zatrzyma\u0107 si\u0119 nad jedn\u0105. Zdaniem profesora Czapi\u0144skiego jest ni\u0105 bardzo niski stan kapita\u0142u spo\u0142ecznego w Polsce. Kapita\u0142 spo\u0142eczny jest zjawiskiem kulturowym, kt\u00f3re le\u017cy u podstaw spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. Obejmuje on obywatelskie nastawienie cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa, normy spo\u0142eczne maj\u0105ce wspiera\u0107 dzia\u0142ania wsp\u00f3lne oraz stopie\u0144 zaufania ludzi do siebie nawzajem oraz do instytucji publicznych. Je\u017celi ludzie pragn\u0105 dzia\u0142a\u0107 na rzecz dobra wsp\u00f3lnego, to podstaw\u0105 ich wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania b\u0119dzie zaufanie, kt\u00f3rym siebie obdarzaj\u0105. Zasady le\u017c\u0105ce u podstaw tego stanu rzeczy rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 od norm wzajemno\u015bci mi\u0119dzy dwojgiem ludzi, a\u017c po rozbudowane i skodyfikowane doktryny religijne czy filozoficzne. Kapita\u0142 spo\u0142eczny przek\u0142ada si\u0119 na rozw\u00f3j gospodarczy – im jest on wy\u017cszy, tym wy\u017cszy poziom rozwoju ekonomicznego. Le\u017cy on tak\u017ce u podstaw integracji i solidarno\u015bci spo\u0142ecznej, uzupe\u0142niania niewydolnych instytucji pa\u0144stwowych, kontroli dzia\u0142a\u0144 administracji pa\u0144stwowej i sektora komercyjnego. W istotnym stopniu s\u0142u\u017cy budowaniu kultury lokalnej.<\/p>\n

Badania pokazuj\u0105, \u017ce pod wzgl\u0119dem og\u00f3lnego zaufania ludzi do siebie nawzajem, zaufania do instytucji publicznych, sk\u0142onno\u015bci do brania udzia\u0142u w stowarzyszeniach i gotowo\u015bci do podejmowania prac spo\u0142ecznych czy wolontariatu jeste\u015bmy na ostatnim b\u0105d\u017a jednym z ostatnich miejsc w Europie i na odleg\u0142ych miejscach w skali \u015bwiatowej. Ale co szczeg\u00f3lnie wymowne, \u017caden z tych czynnik\u00f3w nie zmieni\u0142 si\u0119 w spos\u00f3b do\u015b\u0107 istotny w skali ostatnich siedemnastu lat. \u015awiadczy to o bardzo niskim poziomie kapita\u0142u spo\u0142ecznego w naszym kraju.<\/p>\n

Jak konkluduje profesor Czapi\u0144ski, „w efekcie po 15 latach transformacji mamy spo\u0142ecze\u0144stwo zaradne zamiast obywatelskiego. Budowa spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego wymaga jednak czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko reformy instytucjonalnej. Wymaga inwestycji w kapita\u0142 spo\u0142eczny, co jest zadaniem du\u017co trudniejszym i bardziej d\u0142ugofalowym ni\u017c sanacja pa\u0144stwa”. Obecny ob\u00f3z rz\u0105dz\u0105cy doszed\u0142 do w\u0142adzy, g\u0142osz\u0105c has\u0142a i program sanacji w\u0142adzy. Ale ten i kolejne rz\u0105dy b\u0119d\u0105 sta\u0142y przed znacznie powa\u017cniejszym problemem: jak znacz\u0105co poprawi\u0107 funkcjonowanie wsp\u00f3lnoty w pa\u0144stwie. Sama reforma instytucji pa\u0144stwowych w realizacji tego celu jest niewystarczaj\u0105ca. Znacznie wa\u017cniejsze jest, by elity rz\u0105dz\u0105ce w Polsce przywi\u0105za\u0142y wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 do budowy spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. Bez tego czynnika pa\u0144stwo wci\u0105\u017c b\u0119dzie w du\u017co gorszej kondycji ni\u017c jego obywatele, kt\u00f3rzy w zmienionych wskutek transformacji warunkach daj\u0105 sobie do\u015b\u0107 dobrze rad\u0119 i to cz\u0119sto wbrew dzia\u0142aniom pa\u0144stwa.<\/p>\n

W zwi\u0105zku z tym nasuwa mi si\u0119 kilka pyta\u0144. Jakie dzia\u0142ania nale\u017cy podj\u0105\u0107 dla zbudowania spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego? Czy okres 15-17 lat nie by\u0142 zbyt kr\u00f3tki, by zbudowa\u0107 podstawy takiego spo\u0142ecze\u0144stwa? Jak\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 tutaj czynniki historyczne, zar\u00f3wno ostatnie kilkadziesi\u0105t lat historii Polski, jak i okresy znacznie wcze\u015bniejsze? Czy wcze\u015bniej lub p\u00f3\u017aniej poprawa indywidualnej jako\u015bci \u017cycia ludzi nie prze\u0142o\u017cy si\u0119 jednak samoczynnie na budow\u0119 zr\u0119b\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego? Na ile jest mo\u017cliwy i przewidywalny transfer wzorc\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stw obywatelskiego z Europy Zachodniej przez obywateli, kt\u00f3rzy udali si\u0119 tam w ramach emigracji zarobkowej?<\/p>\n

Pytania te s\u0105 trudne same w sobie, a znalezienie na nie odpowiedzi wymaga pog\u0142\u0119bionych analiz i dyskusji. Zach\u0119cam do nich na blogu. Mo\u017ce do czego\u015b dojdziemy.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. Corbis <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Badania dowodz\u0105, \u017ce mamy pa\u0144stwo bez spo\u0142ecze\u0144stwa; spo\u0142ecze\u0144stwo zaradne zamiast obywatelskiego. W Polsce po siedemnastu latach od rozpocz\u0119cia zmian systemowych \u017cyje si\u0119 coraz lepiej – w skali indywidualnej. Ale wzrost jako\u015bci \u017cycia obywateli jako jednostek nie poci\u0105gn\u0105\u0142 za sob\u0105 zmian w sferze \u017cycia pa\u0144stwowego. Prowadzi to do dziwnej sytuacji: mamy pa\u0144stwo bez spo\u0142ecze\u0144stwa; spo\u0142ecze\u0144stwo zaradne […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=76"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2370,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76\/revisions\/2370"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=76"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=76"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=76"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}