{"id":7600,"date":"2020-12-17T08:54:13","date_gmt":"2020-12-17T07:54:13","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7600"},"modified":"2022-12-11T18:10:02","modified_gmt":"2022-12-11T17:10:02","slug":"amerykanin-rusek-i-covid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/12\/17\/amerykanin-rusek-i-covid\/","title":{"rendered":"Amerykanin, Rusek i covid"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Grudniowy numer czasopisma „Homeland Security Affairs” w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cono pandemii covid-19. Sam tytu\u0142 wskazuje, \u017ce to pismo o specyficznym profilu, si\u0142\u0105 rzeczy nie ma w nim artyku\u0142\u00f3w medycznych, najwy\u017cej z pogranicza nauk o zdrowiu (dziewi\u0119\u0107 lat temu pisa\u0142em, \u017ce co\u015b takiego si\u0119 jaki\u015b czas temu wyemancypowa\u0142o<\/a>), a konkretnie nauk o bezpiecze\u0144stwie. Nie b\u0119d\u0119 udawa\u0142, \u017ce znam si\u0119 na metodologii takich nauk, ale zak\u0142adam, \u017ce redakcja i recenzenci si\u0119 znaj\u0105. Swoj\u0105 drog\u0105, sami redaktorzy we wst\u0119pniaku nazywaj\u0105 te teksty esejami. Zainteresowa\u0142 mnie g\u0142\u00f3wnie jeden, kt\u00f3ry najwyra\u017aniej powsta\u0142 na zasadzie tzw. bia\u0142ego wywiadu, czyli zaawansowanego przegl\u0105du powszechnie dost\u0119pnych informacji medialnych.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Artyku\u0142 dotyczy przewidywa\u0144, jak rosyjskie si\u0142y propagandowe mog\u0105 wykorzysta\u0107 kryzys zwi\u0105zany z pandemi\u0105. Kryzys nadchodz\u0105cy, bo cho\u0107 numer ukaza\u0142 si\u0119 niedawno, to sam tekst powsta\u0142 wiosn\u0105, kiedy w USA, na kt\u00f3rych skupiaj\u0105 si\u0119 autorzy (c\u00f3\u017c, czasopismo si\u0142\u0105 rzeczy jest amerykocentryczne), dopiero trwa\u0142a pierwsza fala (cokolwiek to znaczy) pandemii, a na\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na ni\u0105 zamieszki po zab\u00f3jstwie George\u2019a Floyda.<\/p>\n\n\n\n

Jest pewien problem z takimi artyku\u0142ami, bo o ile w naukach przyrodniczych to normalne, \u017ce cykl wydawniczy trwa miesi\u0105ce i lata, o tyle w naukach spo\u0142ecznych pewne rzeczy dezaktualizuj\u0105 si\u0119 szybciej (a i to, co wiemy o wirusie SARS-CoV-2, przez par\u0119 miesi\u0119cy nieco si\u0119 zmieni\u0142o). Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce autorzy skupili si\u0119 na wyborach prezydenckich w USA 2016, cho\u0107 w chwili wydawania artyku\u0142u toczy\u0142a si\u0119 ju\u017c kampania do wybor\u00f3w 2020, a w momencie wydania pisma ich wynik by\u0142 ju\u017c znany prawie wszystkim poza niszow\u0105 grup\u0105 w pewnym \u015brodkowoeuropejskim kraju.<\/p>\n\n\n\n

Niemniej same tezy si\u0119 nie zdezaktualizowa\u0142y. Jak wspomnia\u0142em, niekoniecznie s\u0105 to sprawy nieznane osobom \u015bledz\u0105cym media, wi\u0119c autorzy przypominaj\u0105, \u017ce \u2013 g\u0142\u00f3wnie w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych \u2013 da\u0142o si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 dzia\u0142ania rosyjskiej Agencji Bada\u0144 Internetowych w skali wcze\u015bniej nienotowanej. Dzia\u0142ania te polega\u0142y m.in. na organizowaniu w tym samym miejscu i czasie demonstracji przeciw islamizacji Teksasu i demonstracji popieraj\u0105cej muzu\u0142ma\u0144sk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 przez odpowiednie profile facebookowe, prowadzone tak naprawd\u0119 przez te same osoby.<\/p>\n\n\n\n

To kluczowa cecha powi\u0105zanych z Kremlem grup wp\u0142ywu: nie chodzi o wspieranie \u015brodowisk prorosyjskich. Owszem, kiedy\u015b wzmacniane by\u0142y grupy mniej lub bardziej, cho\u0107by fasadowo, odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do komunizmu, antyamerykanizmu czy pacyfistyczne ruchy w krajach Zachodu, os\u0142abiaj\u0105ce w efekcie ich potencja\u0142 militarny. Kiedy\u015b pisa\u0142em o takim wp\u0142ywie na ruch antyatomowy<\/a> przy jednoczesnej rozbudowie w\u0142asnych technologii atomowych. Dzi\u015b ci\u0119\u017cko o ruchy wprost prorosyjskie (tu i \u00f3wdzie si\u0119 znajd\u0105, cz\u0119sto w krajach i tak sprzyjaj\u0105cych Rosji), a ich dzia\u0142anie nie ma w sobie nic z konspiracji.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b chodzi o now\u0105 wersj\u0119 zasady „dziel i rz\u0105d\u017a”. Niedos\u0142ownie, bo oczywi\u015bcie wspieranie grupek antyfaszystowskich czy bia\u0142ych rasist\u00f3w w USA nie spowoduje rozpadu pa\u0144stwa i nie stworzy mo\u017cliwo\u015bci przej\u0119cia rz\u0105d\u00f3w przez rosyjskie marionetki. Chodzi po prostu o wzmacnianie chaosu, a przede wszystkim o os\u0142abianie legitymacji demokratycznie wybranych w\u0142adz w krajach nieb\u0119d\u0105cych satelitami Rosji. Im s\u0142absza legitymacja w\u0142adz, tym s\u0142absze pa\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku wybor\u00f3w 2016 rosyjskie grupy trollowa\u0142y na rzecz obu stron, ale silniej przeciw Hillary Clinton. Autorzy przywo\u0142uj\u0105 opinie, \u017ce wobec jej spodziewanej wygranej g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o umniejszenie tego zwyci\u0119stwa, co zwi\u0119ksza\u0142oby nieufno\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci Amerykan\u00f3w i os\u0142abia\u0142o jej pozycj\u0119. Wygrana Trumpa by\u0142a raczej skutkiem ubocznym, cho\u0107\u00a0do zaakceptowania – jego legitymacja i tak nie by\u0142a zbyt silna.<\/p>\n\n\n\n

Taktyk\u0119 stosowano dalej. Autorzy przywo\u0142uj\u0105 \u015bwiadectwo jednego z za\u0142o\u017cycieli Occupy Wall Street, kt\u00f3ry zauwa\u017cy\u0142, \u017ce pod ruch podczepi\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie rosyjskie trolle. W mediach spo\u0142eczno\u015bciowych pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c profile podszywaj\u0105ce si\u0119 pod Black Lives Matter.<\/p>\n\n\n\n

Co to ma wsp\u00f3lnego z covid-19?<\/strong> Po pierwsze, rosyjskie media ca\u0142kiem jawnie rozpuszcza\u0142y plotki o tym, \u017ce SARS-CoV-2 zosta\u0142 wyprodukowany w USA i uwolniony przez ameryka\u0144skich dywersant\u00f3w w Wuhanie. Autorzy przypominaj\u0105 o akcji Infektion prowadzonej w latach 80. przez Stasi i KGB. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od publikacji w indyjskiej\u00a0lewicuj\u0105cej gazecie rzekomego wyznania „ameryka\u0144skiego naukowca” o tym, \u017ce HIV wyprodukowano w USA, by przekaza\u0107 go Pakistanowi i wywo\u0142a\u0107 wojn\u0119 biologiczn\u0105 z Indiami. Akcja polegaj\u0105ca na p\u00f3\u0142s\u0142\u00f3wkach i plotkach trwa\u0142a do czasu, gdy AIDS silnie uderzy\u0142 w ZSRR i trzeba by\u0142o wsp\u00f3\u0142pracy z ameryka\u0144skimi lekarzami. Pami\u0119tam odwr\u00f3cenie tej plotki; bodaj\u017ce w polskich „Skandalach” ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 sugeruj\u0105cy, \u017ce HIV powsta\u0142 na zlecenie Honeckera. A pod koniec XX w. 29 proc. Afroamerykan\u00f3w wierzy\u0142o, \u017ce zosta\u0142 skonstruowany przez bia\u0142ych w celu os\u0142abienia czarnej populacji.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie epidemia, a tym bardziej pandemia, to wymarzone pole dla fake news\u00f3w – nie tylko o \u017ar\u00f3dle wirusa, ale te\u017c np. o rzekomych terapiach i metodach leczenia.<\/p>\n\n\n\n

Przede wszystkim pandemia to kolejny kryzys, kt\u00f3ry katalizuje i podsyca istniej\u0105ce napi\u0119cia. \u015aredniowieczna koncepcja ta\u0144ca \u015bmierci, zak\u0142adaj\u0105ca, \u017ce r\u00f3wni s\u0105 biedacy i bogacze, ch\u0142opi, ksi\u0119\u017ca i rycerze, wolni i niewolni, m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety itd., jest do pewnego stopnia pocieszaj\u0105ca dla s\u0142abszych. W mediach podaje si\u0119 przypadki ofiar covid-19 w\u015br\u00f3d s\u0142awnych i bogatych. W praktyce pe\u0142nej r\u00f3wno\u015bci jednak nie ma.<\/p>\n\n\n\n

Covid-19 w USA mo\u017ce podsyci\u0107 animozje rasowe. Przyk\u0142adowo: wed\u0142ug danych z pocz\u0105tku kwietnia w Michigan czarni, 14 proc. populacji og\u00f3lnej, stanowili 33 proc. zdiagnozowanych i 40 proc. zmar\u0142ych na covid. Dla bia\u0142ych rasist\u00f3w to b\u0119dzie potwierdzenie, \u017ce s\u0105 gorsi, a dla czarnych mo\u017ce to by\u0107 kolejny dow\u00f3d, \u017ce maj\u0105 ci\u0119\u017csze warunki. Oczywi\u015bcie te dysproporcje wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z sytuacj\u0105 ekonomiczn\u0105, zw\u0142aszcza w kraju bez powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. To czarni czy Latynosi wcze\u015bniej zacz\u0119li traci\u0107 prac\u0119. Z drugiej strony rzadziej te\u017c maj\u0105 prac\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna wykonywa\u0107 zdalnie, wi\u0119c ci, kt\u00f3rzy j\u0105 zachowali, statystycznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c biali nie mog\u0105 zosta\u0107 w domu. W 2016 r. fa\u0142szywe konto BLM mia\u0142o wi\u0119cej fan\u00f3w ni\u017c prawdziwe, wi\u0119c to wymarzone pole do dzia\u0142ania dla trolli. Podobnie jest z grupami, kt\u00f3re ignoruj\u0105 r\u00f3\u017cnice rasowe, ale skupiaj\u0105 si\u0119 na r\u00f3\u017cnicach klasowych.<\/p>\n\n\n\n

Niestety, ze wzgl\u0119du na czas powstania artyku\u0142u zawiera on raczej przestrogi ni\u017c opis rzeczywistych dzia\u0142a\u0144 w czasie przed\u0142u\u017caj\u0105cej si\u0119 pandemii, z wyborami 2020 w\u0142\u0105cznie. Autorzy podaj\u0105 jednak to, co ju\u017c si\u0119 zdarzy\u0142o, i pisz\u0105, czego mo\u017cna si\u0119 w zwi\u0105zku z tym spodziewa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Co wa\u017cne, nie wszystko musi by\u0107 fa\u0142szywk\u0105. Plotki, konta – owszem, ale trolle r\u00f3wnie ch\u0119tnie si\u0119gaj\u0105 po informacje prawdziwe, lecz podane z odpowiednim komentarzem. Autorzy tekstu wskazuj\u0105 te\u017c na typologi\u0119 narz\u0119dzi. Przyznam z \u017calem, \u017ce nie znam polskich odpowiednik\u00f3w pozwalaj\u0105cych na odr\u00f3\u017cnianie disinformation<\/em>, misinformation<\/em> i malinformation<\/em>. „Dezinformacja, mylna informacja, szkodliwa informacja”?<\/p>\n\n\n\n

Jeden z autor\u00f3w jest kryminologiem z UW, wi\u0119c w\u0105tki polskie te\u017c si\u0119 pojawiaj\u0105, cho\u0107 g\u0142\u00f3wnie pobocznie. Mnie natomiast, ju\u017c bez bezpo\u015bredniego zwi\u0105zku z artyku\u0142em, przychodz\u0105 na my\u015bl r\u00f3\u017cne rzeczy. Przez wiele lat uda\u0142o mi si\u0119 tutaj np. omija\u0107 kwestie smole\u0144skie, ale po dekadzie sprawa na tyle straci\u0142a na \u015bwie\u017co\u015bci, \u017ce mog\u0119 j\u0105 tkn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jak wiadomo, w oficjalnych rosyjskich raportach pojawiaj\u0105 si\u0119 informacje niezgodne z polskimi ustaleniami, kt\u00f3re mo\u017cna nazwa\u0107 fake newsami. Funkcjonuje np. taki przekaz: „polski genera\u0142 schla\u0142 si\u0119 i kaza\u0142 pilotom l\u0105dowa\u0107 wbrew ostrze\u017ceniom kontroler\u00f3w”. Mimo sprostowa\u0144 strony polskiej motyw przewija si\u0119 tak\u017ce w polskim dyskursie.<\/p>\n\n\n\n

Doniesienia z Rosji mog\u0105 by\u0107 zreszt\u0105 sprzeczne. Oficjalne i mi\u0119dzywierszowe. Podobnie ma si\u0119 sprawa z zatruciami nowiczokiem – wiadomo, \u017ce najpewniej tylko KGB ma do niego dost\u0119p, wi\u0119c jego u\u017cycie i ujawnienie tego faktu to sygna\u0142 ostrzegawczy dla potencjalnych ofiar: „nie podpadnijcie nam, bo nie zawahamy si\u0119 go u\u017cy\u0107”. A jednocze\u015bnie wszystkiemu si\u0119 zaprzecza. Rosja ma pozycj\u0119 mocarstwa, kt\u00f3re mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na takie dementi bez ogl\u0105dania si\u0119 na jakiekolwiek niezale\u017cne \u015bledztwa. Bez takiego \u015bledztwa nie ma szans na niepodwa\u017calny wyrok: sygna\u0142 zosta\u0142 wys\u0142any mi\u0119dzy wierszami, a konsekwencji dla w\u0142adz Rosji nie b\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

Podobny sygna\u0142 mo\u017ce p\u0142yn\u0105\u0107 w zwi\u0105zku z wrakiem tupolewa. Wszystko wskazuje na to, \u017ce gdyby zosta\u0142 zwr\u00f3cony i zbadany w Polsce, potwierdzi\u0142aby si\u0119 teza, \u017ce katastrofa by\u0142a wypadkiem. Ale czy w\u0142adzom Rosji zale\u017cy na zamkni\u0119ciu sprawy? Trzymanie wraku to po\u017cywka dla teorii spiskowych, a jak pisa\u0142em, dla Rosji to nawet lepsze ni\u017c wybielenie. Ostatecznie jest to te\u017c sygna\u0142 dla ewentualnych buntownik\u00f3w: „niewa\u017cne, czy spowodowali\u015bmy wypadek prezydenckiego samolotu, wa\u017cne, \u017ce gdy wydarza si\u0119 na naszym terenie, niczego da si\u0119 udowodni\u0107”.<\/p>\n\n\n\n

Skoro propaganda radziecka, a teraz rosyjska mo\u017ce wykorzystywa\u0107 zjawisko naturalne, jakim jest pandemia, do siania zam\u0119tu, tym bardziej mo\u017ce wykorzystywa\u0107 wypadek lotniczy.<\/p>\n\n\n\n

O tym, \u017ce pr\u00f3cz oficjalnej polskiej komisji dostaj\u0105cej och\u0142apy dowod\u00f3w dzia\u0142aj\u0105 komisje nieoficjalne (przynajmniej pocz\u0105tkowo), za to mog\u0105ce otrzymywa\u0107 fake newsy, tak\u017ce wzajemnie si\u0119 wykluczaj\u0105ce, chyba nie ma si\u0119 co rozpisywa\u0107. Mog\u0105 tu wyst\u0105pi\u0107 osoby powi\u0105zane z Rosj\u0105, ale nie musz\u0105. Komisja pracuje, co jaki\u015b czas zapowiada, \u017ce zaraz og\u0142osi co\u015b wi\u0105\u017c\u0105cego – i nic. Nie jest jej celem rozstrzyganie w\u0105tpliwo\u015bci, tylko ich sianie. A \u017ce przy okazji jej tw\u00f3rca ma wysok\u0105 pozycj\u0119, cho\u0107 niezbyt widoczn\u0105 w polityce na co dzie\u0144, to w sumie szcz\u0119\u015bcie w nieszcz\u0119\u015bciu. Tak jakby osoby o jeszcze wy\u017cszej pozycji pami\u0119ta\u0142y, \u017ce nie tak dawno o rosyjsk\u0105 agentur\u0119 oskar\u017ca\u0142y obecnych najbli\u017cszych sojusznik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba przyzna\u0107, \u017ce oskar\u017cenia o rosyjsk\u0105 agentur\u0119 w naszej sytuacji geopolitycznej s\u0105 nieuniknione. I niekoniecznie fa\u0142szywe. Gdyby Rosja nie pr\u00f3bowa\u0142a jakkolwiek wp\u0142ywa\u0107 na polsk\u0105 polityk\u0119, by\u0142oby to dziwne odej\u015bcie od tradycji (nie musi to by\u0107 zaanga\u017cowanie tak mocne jak w przypadku szpiegostwa w mocarstwach naprawd\u0119 konkurencyjnych dla Rosji i w pa\u0144stwach postsowieckich, gdzie jest szansa na instalacj\u0119 rz\u0105d\u00f3w marionetkowych).<\/p>\n\n\n\n

Agentura tajna z definicji jest niejawna. Agentury jawnej w zasadzie za\u015b w Polsce nie ma. Jeszcze w latach 90. si\u0142\u0105 rozp\u0119du SLD i kanapowe partyjki komunizuj\u0105ce mog\u0142y mie\u0107 prorosyjskie ci\u0105goty, ale to historia miniona. M\u0142odsze pokolenie lewicowe nie ma czego w Rosji szuka\u0107. Z kolei ruch narodowy m\u00f3g\u0142by, nawi\u0105zuj\u0105c do tradycji z pocz\u0105tku XX w., mie\u0107 sympatie rosyjskie, ale tak naprawd\u0119 walka trumien Dmowskiego i Pi\u0142sudskiego trwa ju\u017c tylko w umys\u0142ach najstarszych polskich politolog\u00f3w (i komentator\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie motywy prorosyjskie pojawiaj\u0105 si\u0119 zawsze, gdy mowa o wsp\u00f3\u0142pracy polsko-ukrai\u0144skiej. Rosyjskie si\u0142y wp\u0142ywu bardziej jednak b\u0119d\u0105 si\u0119 stara\u0142y zdyskredytowa\u0107 Ukrain\u0119, ni\u017c wychwala\u0107 Rosj\u0119. Mog\u0105 si\u0119 te\u017c gdzie\u015b pojawia\u0107 subtelne nawi\u0105zania do tego, \u017ce rosyjska Cerkiew jest bli\u017csza doktrynalnie polskiemu Ko\u015bcio\u0142owi ni\u017c zachodnie zliberalizowane Ko\u015bcio\u0142y, ale to te\u017c do\u015b\u0107 niszowe zjawisko – cho\u0107 oczywi\u015bcie w razie potrzeby nag\u0142a\u015bniane.<\/p>\n\n\n\n

Tak czy owak, o ile polaryzacja polskiej polityki i podsycanie konfliktu mo\u017ce by\u0107 na r\u0119k\u0119 Rosji, o tyle jej ewentualny wp\u0142yw jest raczej mocno zakonspirowany i nie ma si\u0119 co spodziewa\u0107, \u017ceby nawet populi\u015bci w kraju przyznali si\u0119 do rosyjskich sympatii.<\/p>\n\n\n\n

Chyba wi\u0119c jeszcze przez jaki\u015b czas w Polsce wci\u0105\u017c b\u0119dzie mo\u017cna opowiada\u0107 niezbyt poprawne politycznie dowcipy o Polaku, Niemcu (czy kimkolwiek innym) i Rusku. A ja paradoksalnie, pisz\u0105c ten felieton, wbrew sobie przyczyniam si\u0119 do podtrzymania wra\u017cenia, \u017ce Rosja jest pot\u0119\u017cna i ma wp\u0142ywy. A to jest jej bardzo na r\u0119k\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracja pochodzi z opisywanego artyku\u0142u. Wykorzystana w celu edukacyjnym, niekomercyjnym. Wszelkie prawa zastrze\u017cone dla jej autor\u00f3w<\/em>.<\/p>\n\n\n\n