{"id":7648,"date":"2020-12-23T21:46:18","date_gmt":"2020-12-23T20:46:18","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7648"},"modified":"2020-12-23T23:02:25","modified_gmt":"2020-12-23T22:02:25","slug":"jemiola","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2020\/12\/23\/jemiola\/","title":{"rendered":"Jemio\u0142a"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zastanawia\u0142em si\u0119, o czym napisa\u0107 na \u015bwi\u0119ta. Napotyka\u0142em na prace o koronawirusie \u2013 ma\u0142o \u015bwi\u0105teczne. O zaburzeniach depresyjnych i samob\u00f3jstwie \u2013 jeszcze gorzej. O cytokinach i g\u0142\u00f3wnym uk\u0142adzie zgodno\u015bci tkankowej \u2013 nawet studenci medycyny tego nie cierpi\u0105. A nawet o mo\u017cliwo\u015bci wyst\u0119powania partenogenezy u cz\u0142owieka (mo\u017ce da\u0142oby si\u0119 podci\u0105gn\u0105\u0107). Ju\u017c si\u0119 podda\u0142em, a wtem \u2013 jemio\u0142a…<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Z biologicznego punktu widzenia: p\u00f3\u0142paso\u017cyt samodzielnie prowadz\u0105cy fotosyntez\u0119, ale czerpi\u0105cy wod\u0119 i sole mineralne z tkanki przewodz\u0105cej drzewa, na kt\u00f3rym ro\u015bnie. Zrywana na \u015bwi\u0119ta i wieszana u sufitu.<\/p>\n\n\n\n

Mimo zagarni\u0119cia przez katolickie \u015bwi\u0119to jemio\u0142a jako ro\u015blina magiczna rodow\u00f3d ma poga\u0144ski. Ju\u017c przed nastaniem chrze\u015bcija\u0144stwa zachwyca\u0142a i zastanawia\u0142a. Ma\u0142a jemio\u0142a na wielkim d\u0119bie zachowuje ziele\u0144, gdy ten traci li\u015bcie, zawieszona mi\u0119dzy niebem a ziemi\u0105…<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cn\u0105, acz tragiczn\u0105 rol\u0119 odgrywa w mitologii nordyckiej. Oto kiedy\u015b pi\u0119knego Baldura, naj\u0142agodniejszego z germa\u0144skich bog\u00f3w i syna najwy\u017cszego Odyna, zbudzi\u0142y mroczne sny, przepowiadaj\u0105c mu \u015bmier\u0107. Po naradzie bog\u00f3w matka jego Frigg zobowi\u0105za\u0142a wod\u0119 i ogie\u0144, ziemi\u0119 i kamienie, \u017celazo i ka\u017cdy inny metal, najr\u00f3\u017cniejsze zwierz\u0119ta i drzewa \u2013 wszystko na niebie i ziemi \u2013 by z\u0142o\u017cyli przysi\u0119g\u0119, \u017ce nigdy nie uczyni\u0105 szkody Baldurowi. Jedna tylko ro\u015blina by\u0142a zbyt m\u0142oda, by tego od niej za\u017c\u0105da\u0107: jemio\u0142a. Dowiedzia\u0142 si\u0119 o tym znany z wyst\u0119pku Loki. Wyrwa\u0142 jemio\u0142\u0119 i zani\u00f3s\u0142 j\u0105 do siedziby bog\u00f3w. Nak\u0142oni\u0142 \u015blepego Hotera, by wymierzy\u0142 jemio\u0142\u0105 w brata. Ro\u015blina przeszy\u0142a Baldura, zabijaj\u0105c najlepszego z bog\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Germanowie wierzyli, \u017ce spalony na wielkim stosie Baldur wr\u00f3ci do \u017cycia i b\u0119dzie rz\u0105dzi\u0142 lepszym \u015bwiatem po Ragnaroku. Odtwarzali spalenie Aza podczas letniego przesilenia, p\u00f3\u017aniej palono podobnie Zielonego Wilka, ducha drzewa, zapewniaj\u0105c coroczny wzrost i odnawianie si\u0119 przyrody, ochron\u0119 przed wr\u00f3\u017ckami, trollami i innymi istotami \u015bwiata nadprzyrodzonego.<\/p>\n\n\n\n

Dochodzimy w ten spos\u00f3b do kultu d\u0119bu, \u015bwi\u0119tego drzewa Ari\u00f3w, symbolu u Bask\u00f3w, chronionego przez kr\u00f3la-kap\u0142ana w Arycji, domu hamadriad.<\/p>\n\n\n\n

Bywa\u0142 i taki pogl\u0105d: dusza drzewa nie mie\u015bci si\u0119 w nim samym. Podobnie jak w ba\u015bni o olbrzymie, kt\u00f3ry ukrywa\u0142 swe serce. Dlatego kap\u0142an z Arycji stawa\u0142 do walki z intruzem pragn\u0105cym zaj\u0105\u0107 jego miesi\u0105ce dopiero wtedy, gdy pretendentowi uda\u0142o si\u0119 u\u0142ama\u0107 ga\u0142\u0105\u017a z drzewa \u2013 zdoby\u0107 \/ os\u0142abi\u0107 dusz\u0119 wroga. A gdzie przebywa\u0142a dusza d\u0119bu, je\u015bli nie w nim samym? W miejscu, kt\u00f3re zieleni\u0142o si\u0119, gdy d\u0105b widocznie zamiera\u0142 \u2013 w jemiole. Nie mo\u017cna by\u0142o wyrz\u0105dzi\u0107 drzewu krzywdy, tak jak nic na niebie i ziemi nie mog\u0142o zabi\u0107 Baldura \u2013 dop\u00f3ki nie zniszczy\u0142o si\u0119 siedliska \u017cycia d\u0119bu, czyli jemio\u0142y. By \u015bci\u0105\u0107 d\u0105b, nale\u017ca\u0142o zacz\u0105\u0107 od jemio\u0142y. By zabi\u0107 kap\u0142ana, nale\u017ca\u0142o zerwa\u0107 ga\u0142\u0105\u017a. Niekoniecznie d\u0119bu \u2013 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie jemio\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Czcili j\u0105 druidzi, zbieraj\u0105cy j\u0105 sz\u00f3stego dnia miesi\u0105ca r\u0119k\u0105 uroczy\u015bcie ubranego kap\u0142ana uzbrojon\u0105 w z\u0142oty sierp. Ro\u015blina trafia\u0142a na bia\u0142e p\u0142\u00f3tno, a uroczysto\u015bci przypatrywa\u0142y si\u0119 dwa bia\u0142e byki. By zachowa\u0107 magiczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci, nie mog\u0142a zakosztowa\u0107 \u017celaza ani dotkn\u0105\u0107 ziemi. Nap\u00f3j z jemio\u0142y mia\u0142 zapewnia\u0107 zdrowie i p\u0142odno\u015b\u0107. Leczono ni\u0105 wrzody, padaczk\u0119 (nie tyka ziemi – tak samo nie upadnie na ni\u0105 pacjent; w Szwecji chroni\u0107 przed napadami mia\u0142 jemio\u0142owy trzonek no\u017ca, gdzie indziej preferowano wywar), bezp\u0142odno\u015b\u0107, mia\u0142a gasi\u0107 po\u017car. Podobne pogl\u0105dy wyznawali Ajnowie, ci jednak od d\u0119bowej bardziej cenili jemio\u0142\u0119 rosn\u0105c\u0105 na wierzbie. Od jemio\u0142y mia\u0142 te\u017c pochodzi\u0107 Olej \u015awi\u0119tego Jana. Zapewnia\u0107 mia\u0142a udane polowanie. Leczy\u0107 rany. Zwi\u0119ksza\u0107 p\u0142odno\u015b\u0107 zwierz\u0105t. Zawieszana u sufitu – chroni\u0107 przed trollem. Wisz\u0105ca w ko\u0142ysce – przed podmian\u0105 dziecka.<\/p>\n\n\n\n

U Frazera znalaz\u0142a si\u0119 w tytule g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cki „Z\u0142ota ga\u0142\u0105\u017a”. Czemu z\u0142ota? Zwi\u0105zana z ogniem, w kt\u00f3rym spalono Baldura, czyli z letnim przesileniem. Ale te\u017c zimowym, rozumianym jako zwyci\u0119stwo \u015bwiat\u0142a nad ciemno\u015bci\u0105. W takim czasie od kilkunastu wiek\u00f3w obchodzimy Bo\u017ce Narodzenie. Jak od wiek\u00f3w – z jemio\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n