{"id":775,"date":"2011-05-29T08:17:13","date_gmt":"2011-05-29T06:17:13","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=775"},"modified":"2019-04-08T13:27:31","modified_gmt":"2019-04-08T11:27:31","slug":"tamy-i-zbiorniki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/05\/29\/tamy-i-zbiorniki\/","title":{"rendered":"Tamy i zbiorniki"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W powszechnej \u015bwiadomo\u015bci elektrownie wodne to „zielona energia” – czysta i tania. Pr\u0105d elektryczny powstaje z pr\u0105du wody, wi\u0119c nie trzeba dostarcza\u0107 paliwa i nie powstaj\u0105 spaliny. Problem jednak w tym, \u017ce pr\u0105dnica poruszana samym nurtem rzeki wytwarza\u0142aby ma\u0142o pr\u0105du, wi\u0119c elektrownie wodne zawsze powstaj\u0105 na sztucznych spi\u0119trzeniach poprzedzanych zbiornikami. Jedno i drugie za\u015b to co\u015b, niekoniecznie jest ju\u017c takie czyste i tanie w utrzymaniu.<\/span><\/cite><\/p>\n


\n<\/span><\/p>\n

<\/span><\/cite><\/p>\n

O kosztach utrzymania infrastruktury pi\u0119trz\u0105cej i retencjonuj\u0105cej (tu chodzi g\u0142\u00f3wnie o pog\u0142\u0119bianie zamulaj\u0105cego si\u0119 zbiornika) niewiele wiem, wi\u0119c przejd\u0119 do kwestii czysto\u015bci. Zapora pi\u0119trz\u0105ca przeznaczona jest do tamowania wody, ale sama woda pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej przez ni\u0105 jest przepuszczana. Tama okazuje si\u0119 prawdziw\u0105 barier\u0105 dla organizm\u00f3w wodnych i osad\u00f3w. O organizmach napisz\u0119 mo\u017ce jeszcze kiedy\u015b, a teraz skupi\u0119 si\u0119 na osadach. One s\u0105 zawsze odk\u0142adane na dnie rzek i jezior przep\u0142ywowych, ale w zbiornikach zaporowych odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 szybciej i szybciej nast\u0119puje akumulacja r\u00f3\u017cnego rodzaju substancji, kt\u00f3re w warunkach naturalnych ulega\u0142yby rozproszeniu lub neutralizacji. Na ten temat jest do\u015b\u0107 bogata literatura i ma on ju\u017c swoje miejsce w podr\u0119cznikach. Nie ma sensu tu teraz go streszcza\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce jest do\u015b\u0107 skomplikowany<\/span><\/cite><\/p>\n

<\/span><\/cite><\/p>\n

Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 tematu osad\u00f3w i w\u00f3d przydennych zbiornik\u00f3w zaporowych i ich chemizmu sprawia, \u017ce mimo tego zasiedzenia w podr\u0119cznikach, wci\u0105\u017c jest w nim co bada\u0107. Jedn\u0105 z badanych ostatnio rzeczy jest powstawanie gaz\u00f3w, w tym cieplarnianych. Nie tak dawno w dziale naukowym jednego z polskich czasopism przeczyta\u0142em artyku\u0142 streszczaj\u0105cy badania emisji metanu w alpejskim zbiorniku. Okazuje si\u0119, \u017ce jest ona tam o wiele wi\u0119ksza ni\u017c si\u0119 spodziewano. Dot\u0105d uwa\u017cano, \u017ce du\u017ce ilo\u015bci metanu emituj\u0105 zbiorniki w strefach gor\u0105cych, a w strefie umiarkowanej tylko m\u0142ode zbiorniki, na kt\u00f3rych dnie znajduj\u0105 si\u0119 jeszcze szcz\u0105tki zalanej ro\u015blinno\u015bci, ale z czasem emisja ta maleje. Tymczasem badania w tym zbiorniku wykaza\u0142y, \u017ce po kilkudziesi\u0119ciu latach emisja nadal jest znaczna, podobna do tej ze stref mi\u0119dzyzwrotnikowych. Konkluzj\u0105 jest to, \u017ce elektrownie wodne s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em energii co prawda odnawialnej, ale przyczyniaj\u0105cej si\u0119 do efektu cieplarnianego.<\/span><\/cite><\/p>\n

<\/span><\/cite><\/p>\n

Samo to jest ciekawe. Mnie jednak poruszy\u0142o jeszcze co\u015b innego. Ot\u00f3\u017c w artykule tym postawiono tez\u0119, \u017ce jest to sytuacja dla strefy umiarkowanej jeszcze nienotowana. Tymczasem jaki\u015b czas temu by\u0142em na konferencji, na kt\u00f3rej jeden z referat\u00f3w dotyczy\u0142 emisji kilku gaz\u00f3w, w tym metanu, z polskich zbiornik\u00f3w zaporowych i oczywi\u015bcie nie pami\u0119ta\u0142em liczb, ale wiedzia\u0142em, \u017ce niekt\u00f3re emisje s\u0105 naprawd\u0119 du\u017ce. Odszuka\u0142em wi\u0119c artyku\u0142 alpejski<\/a> i polski artyku\u0142 pokonferencyjny<\/a>. Upewni\u0142em si\u0119, \u017ce polski artyku\u0142 jest starszy, ale oczywi\u015bcie w pracy szwajcarskiej nie by\u0142o do niego odwo\u0142a\u0144. Artyku\u0142 szwajcarski za ekstremum przyjmuje przekroczenie 150 mg metanu dziennie z metra kwadratowego zbiornika, a polski podaje warto\u015bci (w tych samych jednostkach): 4, 42, 401 i 413. Dwie pierwsze warto\u015bci to owszem, w por\u00f3wnaniu ze 150 niedu\u017co. Trzecia warto\u015b\u0107 dotyczy zbiornika Siemian\u00f3wka, kt\u00f3ry jest stosunkowo m\u0142ody i pokrywa torfowisko, wi\u0119c emisji metanu nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107, ale ostatnia, najwy\u017csza warto\u015b\u0107, to Zbiornik W\u0142oc\u0142awski. Jak wida\u0107 tamtejsza zapora skutecznie blokuje odp\u0142yw materii organicznej.
\n<\/span><\/cite><\/p>\n

<\/span><\/cite><\/p>\n

Tak wi\u0119c mamy zbiorniki wody i wiedzy. Jeden zbiornik wiedzy to „Teka Komisji Ochrony i Kszta\u0142towania \u015arodowiska PAN”, a drugi to „Environmental Science & Technology”. Mamy te\u017c jak wida\u0107 r\u00f3\u017cnego rodzaju zapory – zapora na Tece KOiK\u015a PAN jest tak skuteczna, \u017ce wiedza z niej nie wyciek\u0142a do szwajcarskich badaczy, podczas gdy wiedza z ES&T dosta\u0142a si\u0119 do polskiej gazety. Co prawda z op\u00f3\u017anieniem prawie rocznym, ale zawsze. Ciekawe, kiedy (je\u015bli w og\u00f3le) wiedza ta przerwie zapory i dostanie si\u0119 do szerszej opinii, w tym decydent\u00f3w rozdzielaj\u0105cych prawa do emisji gaz\u00f3w cieplarnianych. <\/span><\/cite>W momencie powstawania tego wpisu artyku\u0142 z ES&T mia\u0142 5 cytowa\u0144 wg Scopusa, podczas gdy artyku\u0142 z Teki w og\u00f3le przez t\u0119 baz\u0119 nie by\u0142 zauwa\u017cony. Swoj\u0105 drog\u0105, g\u0142\u00f3wna autorka polskiego artyku\u0142u w Scopusie ma o jedn\u0105 publikacj\u0119 wi\u0119cej ni\u017c g\u0142\u00f3wna autorka artyku\u0142u szwajcarskiego, wi\u0119c trudno jej wyb\u00f3r pisma uzna\u0107 za strach przed wyp\u0142yni\u0119ciem na szersze wody mi\u0119dzynarodowych publikacji. Jednak tym razem wybra\u0142a polskie pismo i mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce jej artyku\u0142 utonie niezauwa\u017cony. Polskie tamy maj\u0105 bardzo s\u0142abo dzia\u0142aj\u0105ce przepusty.
\n<\/span><\/cite><\/p>\n

\n

Piotr Panek<\/strong><\/span><\/p>\n

fot. Polska Zielona Sie\u0107, flickr, some rights reserved (CC by 2.0)<\/em><\/p>\n

\n

W powszechnej \u015bwiadomo\u015bci elektrownie wodne to „zielona energia” – czysta i tania. Pr\u0105d elektryczny powstaje z pr\u0105du wody, wi\u0119c nie trzeba dostarcza\u0107 paliwa i nie powstaj\u0105 spaliny. Problem jednak w tym, \u017ce pr\u0105dnica poruszana samym nurtem rzeki wytwarza\u0142aby ma\u0142o pr\u0105du, wi\u0119c elektrownie wodne zawsze powstaj\u0105 na sztucznych spi\u0119trzeniach poprzedzanych zbiornikami. Jedno i drugie za\u015b to co\u015b, niekoniecznie jest ju\u017c takie czyste i tanie w utrzymaniu.<\/p>\n

\n

O kosztach utrzymania infrastruktury pi\u0119trz\u0105cej i retencjonuj\u0105cej (tu chodzi g\u0142\u00f3wnie o pog\u0142\u0119bianie zamulaj\u0105cego si\u0119 zbiornika) niewiele wiem, wi\u0119c przejd\u0119 do kwestii czysto\u015bci. Zapora pi\u0119trz\u0105ca przeznaczona jest do tamowania wody, ale sama woda pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej przez ni\u0105 jest przepuszczana. Tama okazuje si\u0119 prawdziw\u0105 barier\u0105 dla organizm\u00f3w wodnych i osad\u00f3w. O organizmach napisz\u0119 mo\u017ce jeszcze kiedy\u015b, a teraz skupi\u0119 si\u0119 na osadach. One s\u0105 zawsze odk\u0142adane na dnie rzek i jezior przep\u0142ywowych, ale w zbiornikach zaporowych odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 szybciej i szybciej nast\u0119puje akumulacja r\u00f3\u017cnego rodzaju substancji, kt\u00f3re w warunkach naturalnych ulega\u0142yby rozproszeniu lub neutralizacji. Na ten temat jest do\u015b\u0107 bogata literatura i ma on ju\u017c swoje miejsce w podr\u0119cznikach. Nie ma sensu tu teraz go streszcza\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce jest do\u015b\u0107 skomplikowany<\/p>\n

\n

Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 tematu osad\u00f3w i w\u00f3d przydennych zbiornik\u00f3w zaporowych i ich chemizmu sprawia, \u017ce mimo tego zasiedzenia w podr\u0119cznikach, wci\u0105\u017c jest w nim co bada\u0107. Jedn\u0105 z badanych ostatnio rzeczy jest powstawanie gaz\u00f3w, w tym cieplarnianych. Nie tak dawno w dziale naukowym jednego z polskich czasopism przeczyta\u0142em artyku\u0142 streszczaj\u0105cy badania emisji metanu w alpejskim zbiorniku. Okazuje si\u0119, \u017ce jest ona tam o wiele wi\u0119ksza ni\u017c si\u0119 spodziewano. Dot\u0105d uwa\u017cano, \u017ce du\u017ce ilo\u015bci metanu emituj\u0105 zbiorniki w strefach gor\u0105cych, a w strefie umiarkowanej tylko m\u0142ode zbiorniki, na kt\u00f3rych dnie znajduj\u0105 si\u0119 jeszcze szcz\u0105tki zalanej ro\u015blinno\u015bci, ale z czasem emisja ta maleje. Tymczasem badania w tym zbiorniku wykaza\u0142y, \u017ce po kilkudziesi\u0119ciu latach emisja nadal jest znaczna, podobna do tej ze stref mi\u0119dzyzwrotnikowych. Konkluzj\u0105 jest to, \u017ce elektrownie wodne s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em energii co prawda odnawialnej, ale przyczyniaj\u0105cej si\u0119 do efektu cieplarnianego.<\/p>\n

\n

Samo to jest ciekawe. Mnie jednak poruszy\u0142o jeszcze co\u015b innego. Ot\u00f3\u017c w artykule tym postawiono tez\u0119, \u017ce jest to sytuacja dla strefy umiarkowanej jeszcze nienotowana. Tymczasem jaki\u015b czas temu by\u0142em na konferencji, na kt\u00f3rej jeden z referat\u00f3w dotyczy\u0142 emisji kilku gaz\u00f3w, w tym metanu, z polskich zbiornik\u00f3w zaporowych i oczywi\u015bcie nie pami\u0119ta\u0142em liczb, ale wiedzia\u0142em, \u017ce niekt\u00f3re emisje s\u0105 naprawd\u0119 du\u017ce. Odszuka\u0142em wi\u0119c <url=http:\/\/pubs.acs.org\/doi\/abs\/10.1021\/es9031369>artyku\u0142 alpejski<\/url> i <url=http:\/\/www.pan-ol.lublin.pl\/wydawnictwa\/TOchr6\/Trojanowska.pdf>polski artyku\u0142 pokonferencyjny<\/url>. Upewni\u0142em si\u0119, \u017ce polski artyku\u0142 jest starszy, ale oczywi\u015bcie w pracy szwajcarskiej nie by\u0142o do niego odwo\u0142a\u0144. Artyku\u0142 szwajcarski za ekstremum przyjmuje przekroczenie 150 mg metanu dziennie z metra kwadratowego zbiornika, a polski podaje warto\u015bci (w tych samych jednostkach): 4, 42, 401 i 413. Dwie pierwsze warto\u015bci to owszem, w por\u00f3wnaniu ze 150 niedu\u017co. Trzecia warto\u015b\u0107 dotyczy zbiornika Siemian\u00f3wka, kt\u00f3ry jest stosunkowo m\u0142ody i pokrywa torfowisko, wi\u0119c emisji metanu nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107 , ale ostatnia, najwy\u017csza warto\u015b\u0107, to Zbiornik W\u0142oc\u0142awski.<\/p>\n

\n

Tak wi\u0119c mamy zbiorniki wody i wiedzy. Jeden zbiornik wiedzy to „Teka Komisji Ochrony i Kszta\u0142towania \u015arodowiska PAN”, a drugi to „Environmental Science & Technology”. Mamy te\u017c jak wida\u0107 r\u00f3\u017cnego rodzaju zapory ? zapora na Tece KOiK\u015a PAN jest tak skuteczna, \u017ce wiedza z niej nie wyciek\u0142a do szwajcarskich badaczy, podczas gdy wiedza z ES&T dosta\u0142a si\u0119 do polskiej gazety. Co prawda z op\u00f3\u017anieniem prawie rocznym, ale zawsze. Ciekawe, kiedy (je\u015bli w og\u00f3le) wiedza ta przerwie zapory i dostanie si\u0119 do szerszej opinii, w tym decydent\u00f3w rozdzielaj\u0105cych prawa do emisji gaz\u00f3w cieplarnianych.<\/span><\/cite><\/p>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W powszechnej \u015bwiadomo\u015bci elektrownie wodne to „zielona energia” – czysta i tania. Pr\u0105d elektryczny powstaje z pr\u0105du wody, wi\u0119c nie trzeba dostarcza\u0107 paliwa i nie powstaj\u0105 spaliny. Problem jednak w tym, \u017ce pr\u0105dnica poruszana samym nurtem rzeki wytwarza\u0142aby ma\u0142o pr\u0105du, wi\u0119c elektrownie wodne zawsze powstaj\u0105 na sztucznych spi\u0119trzeniach poprzedzanych zbiornikami. Jedno i drugie za\u015b to […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43,5,1],"tags":[87,88,447,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/775"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=775"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/775\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3572,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/775\/revisions\/3572"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=775"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=775"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=775"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}