{"id":7796,"date":"2021-03-20T12:38:10","date_gmt":"2021-03-20T11:38:10","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7796"},"modified":"2021-03-22T08:46:00","modified_gmt":"2021-03-22T07:46:00","slug":"jak-zniszczyc-nauke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/03\/20\/jak-zniszczyc-nauke\/","title":{"rendered":"Jak zniszczy\u0107 nauk\u0119?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

S\u0105 burze, kt\u00f3re wstrz\u0105saj\u0105 prawie wszystkim, i takie, kt\u00f3re wstrz\u0105saj\u0105 tylko niekt\u00f3rych. Te drugie mog\u0105 mie\u0107 niestety dalekosi\u0119\u017cne skutki. We\u017amy now\u0105 list\u0119 punkt\u00f3w przyznawanych czasopismom naukowym. Ze \u015brodowiska lec\u0105 gromy, ale w zasadzie nikt z zewn\u0105trz sprawy nie zauwa\u017ca i si\u0119 ni\u0105 nie przejmuje. Jest si\u0119 czym martwi\u0107?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Przede wszystkim: po co komu ta lista? S\u0142u\u017cy ocenie naukowc\u00f3w. Jak? \u017beby to wyt\u0142umaczy\u0107, zastan\u00f3wmy si\u0119 najpierw, na czym w\u0142a\u015bciwie polega ta praca.<\/p>\n\n\n\n

Niby proste: naukowiec tworzy nauk\u0119. Idem per idem<\/em>. Czyli co robi? M\u00f3wi\u0105c g\u00f3rnolotnie, powi\u0119ksza dost\u0119pn\u0105 sum\u0119 wiedzy. Trzeba doda\u0107 uwag\u0119 bardziej techniczn\u0105, lecz kluczow\u0105: stosuj\u0105c przy tym metod\u0119 naukow\u0105 (czyli w spos\u00f3b opisany w tek\u015bcie o szczepionce na covid-19<\/a>). Przeprowadza badanie, otrzymuje wyniki. A potem je og\u0142asza.<\/p>\n\n\n\n

Wbrew powszechnej opinii robi to nie w telewizji czy innym medium i niekoniecznie na konferencji (to raczej dodatek do nauki). Pisze prac\u0119 (poza humanistyk\u0105 do\u015b\u0107 kr\u00f3tk\u0105, d\u0142ugie miesi\u0105ce wysi\u0142k\u00f3w zamyka zwykle na kilku-kilkunastu stronach), kt\u00f3r\u0105 wysy\u0142a do czasopisma. Redaktor tego\u017c albo odsy\u0142a prac\u0119 od razu, bo nie spe\u0142nia wymaga\u0144 lub nie pasuje do tematyki pisma, albo wysy\u0142a j\u0105 do recenzji \u2013 zwykle do jednego-trzech specjalist\u00f3w w danej dziedzinie. Ci pisz\u0105 anonimowo (i zwykle za darmo) recenzj\u0119 pracy, kt\u00f3rej autor zazwyczaj te\u017c nie jest im znany. Mog\u0105 rekomendowa\u0107 przyj\u0119cie jej bez zastrze\u017ce\u0144 (w teorii), z niewielkimi zastrze\u017ceniami (do czego\u015b trzeba si\u0119 przyczepi\u0107, \u017ceby by\u0142o wida\u0107, \u017ce si\u0119 artyku\u0142 czyta\u0142o), zaleci\u0107 gruntowne zmiany i kolejn\u0105 recenzj\u0119 (niestety b\u0119dzie trzeba jeszcze raz to czyta\u0107 i pisa\u0107 opini\u0119 za darmo) lub zmiesza\u0107 tekst z b\u0142otem, wi\u0119c w efekcie si\u0119 nie uka\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

Zatem to publikacje (nie enigmatyczne odkrycia, nie wyst\u0105pienia na konferencjach i w mediach) s\u0105 efektem pracy naukowca i przes\u0105dzaj\u0105 o jej jako\u015bci. Tylko \u017ce publikacja publikacji nier\u00f3wna. Wspomniany tekst o szczepionce w „Lancecie” to jednak inna klasa ni\u017c (oby si\u0119 Piotr Panek za to na mnie nie obrazi\u0142) we „Fragmenta Floristica et Geobotanica”. Jak je por\u00f3wna\u0107?<\/p>\n\n\n\n

W taki sam spos\u00f3b, kt\u00f3ry kiedy\u015b przyni\u00f3s\u0142 dw\u00f3m m\u0142odym ludziom miliardowe dochody. Sukces Google polega\u0142 pocz\u0105tkowo na tym, \u017ce wydobywa\u0142 najlepsze tre\u015bci w internecie. Najlepsze wed\u0142ug kogo? Internaut\u00f3w. Panowie doznali ol\u015bnienia: do dobrych tre\u015bci ludzie linkuj\u0105 cz\u0119\u015bciej ni\u017c do s\u0142abych. To liczba linkowa\u0144 stanowi miar\u0119 jako\u015bci. Nie do ko\u0144ca dobr\u0105, ale najlepsz\u0105, jaka istnieje.<\/p>\n\n\n\n

W nauce jest podobnie. Ka\u017cda praca dodaje cegie\u0142k\u0119 do budowli wznoszonej przez poprzednie pokolenia badaczy, obficie korzystaj\u0105cych ze swoich dokona\u0144. Osi\u0105gni\u0119cia poprzednik\u00f3w, na kt\u00f3rych autor opiera w\u0142asne wywody, wskazuje si\u0119 w cytowaniach. Idea jest taka: lepsze prace s\u0105 cytowane cz\u0119\u015bciej ni\u017c gorsze.<\/p>\n\n\n\n

A wi\u0119c miar\u0105 jako\u015bci pojedynczej pracy b\u0119dzie liczba cytowa\u0144. Przyk\u0142adowo: praca o szczepionce ze stycznia 2021 r. do tej pory zebra\u0142a 55 cytowa\u0144. Moja praca sprzed kilku lat \u2013 0. C\u00f3\u017c zrobi\u0107. Chyba istotnie nie by\u0142a najlepsza.<\/p>\n\n\n\n

Mogliby\u015bmy zliczy\u0107 wszystkie cytowania danego badacza. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce pan X wymy\u015bla ulepszenie metody sekwencjonowania DNA, procedury wykonywanej rutynowo w tysi\u0105cach bada\u0144. Ka\u017cda praca zawiera opis dzia\u0142a\u0144. Zamiast jednak przez dwie strony powtarza\u0107 szczeg\u00f3\u0142y powszechnie znanej procedury, mo\u017cna napisa\u0107, \u017ce zastosowano metod\u0119 X. I zacytowa\u0107. Nikt nie ma czasu czyta\u0107 d\u0142ugich tekst\u00f3w (poza humanistyk\u0105). Cytowania pracy pana X p\u00f3jd\u0105 wi\u0119c w tysi\u0105ce. Czy to oznacza, \u017ce jest lepszym naukowcem od kardiologa, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swojej metodzie (i pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu innym pracom) wykryje nowy gen odpowiedzialny za arytmi\u0119? I zaproponuje nowatorsk\u0105 terapi\u0119? Albo paleontologa, kt\u00f3ry znajdzie i opisze szkielet nowego rodzaju dinozaura?<\/p>\n\n\n\n

Trudno oceni\u0107, czy lepszy jest naukowiec, kt\u00f3ry ma pi\u0119\u0107 prac po dziesi\u0119\u0107 cytowa\u0144, czy taki, kt\u00f3ry ma dziesi\u0119\u0107 prac po pi\u0119\u0107 cytowa\u0144. Z pewno\u015bci\u0105 jednak ten, kt\u00f3ry ma dziesi\u0119\u0107 prac po dziesi\u0119\u0107 cytowa\u0144, jest lepszy od tego, kt\u00f3ry ma pi\u0119\u0107 prac po pi\u0119\u0107 cytowa\u0144. Na tym polega indeks Hirscha (h). \u015awietnie nadaje si\u0119 do por\u00f3wna\u0144 w ramach tej samej dziedziny (przy czym musimy jeszcze ustali\u0107 baz\u0119 danych, w kt\u00f3rej szukamy cytowa\u0144). W przypadku r\u00f3\u017cnych dziedzin to si\u0119 nie uda. Przyk\u0142adowo: jeden z najwybitniejszych polskich socjolog\u00f3w, zapraszany do medi\u00f3w \u015brednio raz na tydzie\u0144 prof. Dariusz Jemielniak, ma h = 10. A we\u017amy jednego z najlepszych polskich psychogeriatr\u00f3w (dziedzina, wydawa\u0142oby si\u0119, znacznie bardziej niszowa): prof. Tomasz Sob\u00f3w, poza \u015brodowiskiem niezbyt znany i niezapraszany do medi\u00f3w (nad czym z uwagi na jego wielk\u0105 wiedz\u0119 ubolewam), ma h = 27.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie z czasopismami. Bierzemy wszystkie artyku\u0142y w danym pi\u015bmie, liczymy wszystkie ich cytowania w ci\u0105gu dw\u00f3ch lat (upro\u015b\u0107my to sobie) – i otrzymujemy \u015bredni\u0105 liczb\u0119 cytowa\u0144. Znowu musimy ustali\u0107 baz\u0119 danych (wybiera si\u0119 baz\u0119 bardziej restrykcyjn\u0105 ni\u017c w Hirschu, ale to tylko kwestia techniczna). Powstaje Impact Factor. Znowu \u015bwietnie por\u00f3wnuje czasopisma w obr\u0119bie dziedziny. Dla „Journal of Affective Disorders” wynosi on 3,9, „Psychiatria Polska” ma\u00a01,19. Najlepsze czasopisma medyczne maj\u0105 IF bardzo wysokie, np. „Lancet”\u00a060,4. Natomiast najlepsze czasopisma paleontologiczne maj\u0105 IF znacznie ni\u017csze, np. „Cretaceous Research” dor\u00f3wnuje wynikiem… „Psychiatrii Polskiej”. Pr\u00f3cz tego mamy ca\u0142\u0105 mas\u0119 czasopism w og\u00f3le nieuwzgl\u0119dnionych w tej klasyfikacji (nieimpaktowanych<\/em>). Maj\u0105 znaczenie w krajowej czy regionalnej nauce, natomiast w \u015bwiecie kompletnie si\u0119 nie licz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jak to si\u0119 przek\u0142ada na dzia\u0142ania ministerstwa? Poprzednie, aktualizowane co jaki\u015b czas listy przypisywa\u0142y czasopismom punkty mniej wi\u0119cej zgodnie z tym, jak IF danego tytu\u0142u ma si\u0119 do najwi\u0119kszych IF w danej dziedzinie. Je\u015bli „Lancet” ma wi\u0119cej punkt\u00f3w ni\u017c „Journal of Affective Disorders”, ta za\u015b wi\u0119cej ni\u017c „Psychiatria Polska”, ta z kolei jeszcze wi\u0119cej ni\u017c nieimpaktowana „Psychiatria i Psychologia Kliniczna”, to mo\u017cna sumowa\u0107 punkty za publikacje i w ten spos\u00f3b ocenia\u0107 naukowc\u00f3w. „Cretaceous Research” powinno dosta\u0107 o wiele wi\u0119cej punkt\u00f3w ni\u017c „Psychiatria Polska”. Obecna lista du\u017co punkt\u00f3w przypisuje jednak pismom nieimpaktowanym, na obrze\u017cach nauki, za to blisko zwi\u0105zanych z alma mater<\/em> ministra.<\/p>\n\n\n\n

Polska nauka nie cieszy si\u0119 uznaniem w \u015bwiecie. W oficjalnych statystykach sytuuje si\u0119 nisko. Wprowadzanie i nagradzanie pieni\u0119dzmi osi\u0105gni\u0119\u0107 w alternatywnych, opieraj\u0105cych si\u0119 na innych kryteriach, jeszcze spraw\u0119 pogorszy. Mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce w sporcie od dzi\u015b liczy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie football, sumo czy krykiet, mo\u017cemy przeznaczy\u0107 na nie pieni\u0105dze. Ale \u015bwiat i polscy niezale\u017cni od w\u0142adzy komentatorzy w dalszym ci\u0105gu b\u0119d\u0105 ocenia\u0107 wyniki w olimpiadach czy mistrzostwach. \u015awiat oceni polsk\u0105 nauk\u0119 wed\u0142ug IF, h, liczby cytowa\u0144. Nikogo nasza lista nie obchodzi. Pr\u00f3cz polskich naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 oceniani przez \u015brodowisko za publikacje w obiektywnie dobrych pismach, a op\u0142acani za prace w obiektywnie s\u0142abych, ale lubianych przez ministerstwo. Doba ma 24 godziny. Stawianie ich przed wyborem: albo pracujecie porz\u0105dnie, albo dostajecie pieni\u0105dze, \u017ale si\u0119 sko\u0144czy.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracja: \u015alimak nagi. Nie do\u015b\u0107, \u017ce powolny, to jeszcze nie ma si\u0119 gdzie schowa\u0107. Zdj\u0119cie wykonane przez autora.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0105 burze, kt\u00f3re wstrz\u0105saj\u0105 prawie wszystkim, i takie, kt\u00f3re wstrz\u0105saj\u0105 tylko niekt\u00f3rych. Te drugie mog\u0105 mie\u0107 niestety dalekosi\u0119\u017cne skutki. We\u017amy now\u0105 list\u0119 punkt\u00f3w przyznawanych czasopismom naukowym. Ze \u015brodowiska lec\u0105 gromy, ale w zasadzie nikt z zewn\u0105trz sprawy nie zauwa\u017ca i si\u0119 ni\u0105 nie przejmuje. Jest si\u0119 czym martwi\u0107?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7833,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,5,30],"tags":[720,721,718,719],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7796"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7796"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7796\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7835,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7796\/revisions\/7835"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}