{"id":7855,"date":"2021-03-31T14:00:20","date_gmt":"2021-03-31T12:00:20","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7855"},"modified":"2021-03-31T16:28:34","modified_gmt":"2021-03-31T14:28:34","slug":"muzyka-mlodej-generacji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/03\/31\/muzyka-mlodej-generacji\/","title":{"rendered":"Muzyka m\u0142odej generacji"},"content":{"rendered":"\n
\"scena<\/figure>\n\n\n\n

Je\u017celi czytelnicy tego bloga jak ja s\u0142uchaj\u0105 muzyki nie tylko u\u0142o\u017conej w tradycyjne albumy albo w\u0142asnor\u0119cznie wyselekcjonowanej, tylko korzystaj\u0105 z serwis\u00f3w oferuj\u0105cych strumie\u0144 nagra\u0144 oparty na algorytmie przewiduj\u0105cym zainteresowania na podstawie utwor\u00f3w wys\u0142uchanych wcze\u015bniej, to zapewne nie zawsze oka\u017c\u0105 si\u0119 zadowoleni z tak podsuwanych propozycji. S\u0105 na to badania – np. opublikowane niedawno w „EPJ Data Science”.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Pisa\u0142em jaki\u015b czas temu<\/a>, \u017ce osoby po trzydziestce maj\u0105 z regu\u0142y mniejsz\u0105 potrzeb\u0119 poznawania nowej muzyki i – je\u017celi nie zarzucili tej rozrywki – rozsmakowuj\u0105 si\u0119 w tym, co ju\u017c poznali. „Z regu\u0142y” to jednak nie to samo co „zawsze”. Jednym ze \u017ar\u00f3de\u0142 nowej muzyki (dla mnie, cho\u0107 mo\u017ce pochodzi\u0107 sprzed moich narodzin) pr\u00f3cz rekomendacji znajomych s\u0105 serwisy streamingowe z r\u00f3\u017cnymi wersjami trybu spersonalizowanych propozycji.<\/p>\n\n\n\n

Takim serwisem jest Last.fm. Ma lata \u015bwietno\u015bci za sob\u0105, bo rynek zdominowa\u0142 Spotify, a Deezer depcze mu po pi\u0119tach. Podobnie YouTube. S\u0105 te\u017c miejsca do publikowania, a wi\u0119c i s\u0142uchania muzyki, jak Soundcloud czy Bandcamp. Zreszt\u0105 chyba nie ma ju\u017c mo\u017cliwo\u015bci publikowania w\u0142asnych nagra\u0144 na La\u015bcie i muzyka, kt\u00f3rej da pos\u0142ucha\u0107 za jego po\u015brednictwem, i tak pochodzi ze Spotify albo YouTube’a.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105, dlaczego Last.fm wci\u0105\u017c ma wielu u\u017cytkownik\u00f3w, jest system scroblowania czy zapami\u0119tywania muzyki, kt\u00f3rej si\u0119 s\u0142ucha\u0142o. Dzi\u015b mog\u0119 sprawdzi\u0107, czego s\u0142ucha\u0142em, dajmy na to, w sierpniu 2009 r. (g\u0142\u00f3wnie p\u0142yty „Der Prozess” Armii, ale te\u017c kilku piosenek Gra\u017cdanskiej Oborony czy… „Ratujmy kosmos” Bajmu albo „\u0414\u0430 \u043c\u043e\u043b\u0447\u0438\u0442 \u0432\u0441\u044f\u043a\u0430\u044f \u043f\u043b\u043e\u0442\u044c \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u0447\u0430 (\u0418\u043d \u0440\u0430\u0441\u043f\u0435\u0432)” ch\u00f3ru A. Grindenki). Last.fm podpowiada, \u017ce od 2007 r. s\u0142ucham \u015brednio 19 piosenek dziennie. To nieprawda z powod\u00f3w, kt\u00f3re pomin\u0119, bo nie ma tu na nie miejsca.<\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z zalet Lasta jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 tagowania przez s\u0142uchaczy. Oto etykiet\u0119 „tuwim” przypi\u0119to do kilkudziesi\u0119ciu piosenek – nie tylko Ewy Demarczyk, ale te\u017c do (oko\u0142o)punkowych wersji „Do prostego cz\u0142owieka”. Oczywi\u015bcie mo\u017cna wybra\u0107 mniej niszowy tag, jak „rock”, „parody” czy „female fronted metal”. Najbardziej bezu\u017cyteczny w tym przypadku jest „seen live”, bo prawie ka\u017cdego wykonawc\u0119 kto\u015b kiedy\u015b widzia\u0142 na \u017cywo i m\u00f3g\u0142 tak oznaczy\u0107. Tak\u017ce takiego quasi-wykonawc\u0119 jak Various Birds.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142uchanie dzie\u0142 z konkretn\u0105 etykiet\u0105 to stosunkowo bezpieczny spos\u00f3b na poznawanie nowej muzyki i zarazem podobnej do tej, kt\u00f3r\u0105 ju\u017c si\u0119 lubi. S\u0142uchanie utwor\u00f3w s\u0142uchanych ju\u017c kiedy\u015b przez znajomego jest bardziej ryzykowne. Najbardziej za\u015b – s\u0142uchanie nie na podstawie etykiet, ale podpowiedzi algorytm\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W przywo\u0142anej na pocz\u0105tku pracy kilkoro – g\u0142\u00f3wnie austriackich – badaczy przyjrza\u0142o si\u0119, co algorytmy podpowiadaj\u0105 s\u0142uchaczom Last.fm. Podzielono ich na dwie g\u0142\u00f3wne grupy: odbiorc\u00f3w muzyki mainstreamowej i niemainstreamowej. T\u0119 drug\u0105 podzielono na kolejne grupy, ale o tym dalej.<\/p>\n\n\n\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ci pierwsi nie powinni mie\u0107 za wielu powod\u00f3w do narzekania – przy pomocy r\u00f3\u017cnych miar statystycznych, kt\u00f3re nie do ko\u0144ca ogarniam, wysz\u0142o, \u017ce w zasadzie dostaj\u0105 to, czego oczekuj\u0105. W przypadku s\u0142uchaczy mniej popularnej muzyki rozrywkowej liczba propozycji uznanych za \u017ale dobrane jest wi\u0119ksza.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z powod\u00f3w jest popularno\u015b\u0107. Piosenki mainstreamowe s\u0105 cz\u0119\u015bciej s\u0142uchane i oceniane, a algorytmy dzia\u0142aj\u0105 zgodnie z biblijn\u0105 zasad\u0105 „tym, co maj\u0105, b\u0119dzie dodane, a tym, co maj\u0105 ma\u0142o, b\u0119dzie zabrane tak\u017ce to, co maj\u0105”. Troch\u0119 jak dob\u00f3r kierunkowy w ewolucji. Jak podpowiada moje do\u015bwiadczenie, wystarczy, \u017cebym raz pos\u0142ucha\u0142 jakiego\u015b radiowego przeboju i b\u0119dzie on (lub inne wytwory danego wykonawcy) co jaki\u015b czas podsuwany mi przez serwisy – zdecydowanie cz\u0119\u015bciej, ni\u017c by to wynika\u0142o z losowego przydzia\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna te\u017c podejrzewa\u0107, \u017ce s\u0142uchaczom mainstreamu jest z regu\u0142y wszystko jedno, co dostan\u0105, byle by\u0142o \u0142atwe, proste i przyjemne, a s\u0142uchacze alternatywy maj\u0105 bardziej wy\u015brubowane \u017c\u0105dania. Mi\u0142o\u015bnik Dream Theatre skrzywi si\u0119 na prostackiego Slayera i odwrotnie, ten drugi uzna DT za jakie\u015b wydumane granie, mimo \u017ce oba maj\u0105 etykiet\u0119 „metal”, a dla fana Eda Sheerana s\u0105 ledwo odr\u00f3\u017cnialne i nies\u0142uchalne. Z innych bada\u0144 tego samego zespo\u0142u wynika, \u017ce fani muzyki alternatywnej zwykle szerzej opisuj\u0105 swoje zainteresowania muzyczne i wymieniaj\u0105 wi\u0119cej ulubionych wykonawc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego badacze tej drugiej grupie przyjrzeli si\u0119 wnikliwiej. Podzielili j\u0105 na podgrupy takie jak „folk”, „hard rock”, „ambient” i „electronica”. Nie by\u0142 to podzia\u0142 a priori<\/em> na podstawie znajomo\u015bci gatunk\u00f3w, lecz analizy zgrupowa\u0144 (usuni\u0119to zarazem najszersze tagi, jak „rock”, „metal” „pop”, „indierock”, „electronic” i „alternativerock”). Nazwy nadano grupom od najliczniej reprezentowanego tagu\/gatunku, cho\u0107 np. „folkowi” niewiele ust\u0119puje „singer-songwriter”, a „hard rockowi” – „punk”.<\/p>\n\n\n\n

Nie bardzo to dziwi. W Polsce przywykli\u015bmy nazywa\u0107 folkiem muzyk\u0119 ludow\u0105 i jej emanacje w muzyce rozrywkowej w rodzaju Kapeli ze Wsi Warszawa, Trebuni\u00f3w-Tutk\u00f3w, ale i Golc\u00f3w. Przek\u0142ada si\u0119 to na muzyk\u0119 celtyck\u0105 – z Clannadem i Eny\u0105. W kulturze anglosaskiej muzyka ludowa jest nieco inna, do\u015b\u0107 wspomnie\u0107 tak naprawd\u0119 ludowe dla USA country o korzeniach w muzyce irlandzkiej i szkockiej. I tak folk (czy tzw. folk revival<\/em>) to Bob Dylan, ale te\u017c Leonard Cohen czy Simon & Garfunkel. St\u0105d do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ca dla nas klasyfikacja Jacka Kaczmarskiego jako piosenkarza folkowego. I tak silne powi\u0105zanie anglosaskiego folka (i folk rocka) z piosenk\u0105 autorsk\u0105, nieraz od folka ju\u017c odleg\u0142\u0105, jak Amy Winehouse.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie mimo wszelkich animozji mi\u0119dzy subkulturami s\u0142uchaj\u0105cymi ostrych odmian rocka nie dziwi blisko\u015b\u0107 hard rocka i punka. Granice mi\u0119dzy punkiem a hard rockiem\/metalem w przypadku takich zespo\u0142\u00f3w jak Suicidal Tendencies czy Exploited, a na polskiej scenie Armia czy Proletaryat, s\u0105 bardziej konwencjonalne ni\u017c \u015bci\u015ble muzyczne. Pisa\u0142em kiedy\u015b o \u0142\u0105czeniu tej muzyki w badaniach nad radzeniem sobie z emocjami<\/a>. To, \u017ce w grupie z dominacj\u0105 s\u0142uchaczy ambientu na drugim miejscu jest tag „experimental”, te\u017c przesadnie nie dziwi.<\/p>\n\n\n\n

Dziwi\u0107 mo\u017ce ostatnia grupa. Na pierwszym miejscu jest electronica, tag nie do ko\u0144ca \u015bcis\u0142y, cho\u0107 mniej og\u00f3lny ni\u017c odrzucony bardzo obszerny „electronic”, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by \u0142\u0105czy\u0107 Jeana-Michela Jarre’a z Prodigy i Xenakisem. Na drugim miejscu znalaz\u0142 si\u0119 natomiast, i to blisko… „deathmetal”. No c\u00f3\u017c – statystyka. A mo\u017ce nie doceniam wsp\u00f3\u0142czesnego przemieszania gatunk\u00f3w. Faktem jest, \u017ce zespo\u0142y, kt\u00f3re kilkana\u015bcie lat temu gra\u0142y jakie\u015b odmiany metalu, dzi\u015b wplataj\u0105 w muzyk\u0119 du\u017co elektroniki. Przyk\u0142adem Within Temptation. Autorzy maj\u0105 jeszcze jeden pomys\u0142 – poniewa\u017c cechy analizowano maszynowo, deathmetalowy gard\u0142owy wokal m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 zaklasyfikowany jako d\u017awi\u0119k instrument\u00f3w elektronicznych.<\/p>\n\n\n\n

Artyku\u0142 tu wyda\u0142 mi si\u0119 troch\u0119 chaotyczny. Autorzy najwyra\u017aniej przej\u0119li si\u0119 tym, \u017ce publikuj\u0105 wyniki w pi\u015bmie przeznaczonym do prezentowania analiz przer\u00f3\u017cnych danych do tego stopnia, \u017ce wa\u017cniejsze okaza\u0142y si\u0119 same zestawy danych i to, jakie konfiguracje mo\u017cna z nich stworzy\u0107, nie za\u015b to, co tak naprawd\u0119 znacz\u0105. Nie wiem, czy w pi\u015bmie o charakterze kulturoznawczym, socjologicznym, czy antropologicznym ten artyku\u0142 m\u00f3g\u0142by tak wygl\u0105da\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Klastry folk i ambient s\u0105 stosunkowo ma\u0142e, klaster electronica \u015bredni, a hardrock – bardzo du\u017cy i stykaj\u0105cy si\u0119 z folkiem. Klastry mo\u017cna uk\u0142ada\u0107 w macierze. Folk i ambient s\u0105 bardziej akustyczne, hardrock i electronica ostrzejsze (autorzy u\u017cywaj\u0105 poj\u0119cia high energy<\/em>). Ambient i electronica s\u0105 bardziej instrumentalne (cokolwiek to znaczy) ni\u017c hardrock i folk. Niekt\u00f3re cechy nie pozwalaj\u0105 na wydzielanie zgrupowa\u0144, bo rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 podobnie. Taka jest np. taneczno\u015b\u0107, mimo \u017ce w grupie hardrock jest \u015brednio najwi\u0119ksza, a w grupie ambient najmniejsza, natomiast grupa electronica (z deathemetalem) ma w tej cesze najwi\u0119ksz\u0105 amplitud\u0119 i \u015brednia wypada po\u015brodku. Tempo tak\u017ce jest wsz\u0119dzie podobnie zmienne.<\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz zebrania korelacji w grupach badacze przeanalizowali konkretnych u\u017cytkownik\u00f3w serwisu Last.fm, kt\u00f3rych mo\u017cna przyporz\u0105dkowa\u0107 do tych grup. Kto s\u0142ucha najwi\u0119cej muzyki? To zale\u017cy. Najwi\u0119cej „akt\u00f3w s\u0142uchania” przypad\u0142o na przeci\u0119tnego cz\u0142onka grupy hardrock, ale przeci\u0119tny u\u017cytkownik grupy electronica s\u0142ucha wi\u0119cej utwor\u00f3w. Rockowcy s\u0142uchaj\u0105 muzyki z 1274 gatunk\u00f3w (tak! lista pod-pod-pod-…-podgatunk\u00f3w muzyki, nie tylko rozrywkowej, jest d\u0142uga), „elektronicy” z 1005, ambientowcy z 918, a folkowcy tylko z 811. Zgadza si\u0119 to z analizami grup: dwie ostatnie wykazuj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 dominacj\u0119 najbardziej popularnych gatunk\u00f3w, a dwie pierwsze maj\u0105 bardziej wyr\u00f3wnany rozk\u0142ad. Z drugiej strony, bior\u0105c pod uwag\u0119 muzyk\u0119 charakteryzuj\u0105c\u0105 te grupy, s\u0142uchacze folku i ambientu cz\u0119\u015bciej si\u0119gaj\u0105 po muzyk\u0119 z pozosta\u0142ych grup. Pod tym wzgl\u0119dem najbardziej wsobni s\u0105 s\u0142uchacze z grupy hardrock. Widocznie jest tak bogata (tak naprawd\u0119 \u0142\u0105czy nie tylko hard rock, punk, pop rock, classic rock, hardcore czy emo, ale te\u017c hip-hop i rap, a tak\u017ce przynale\u017cn\u0105 bardziej sk\u0105din\u0105d do grupy folk piosenk\u0119 autorsk\u0105), \u017ce nie trzeba szuka\u0107 innej. Za to najbardziej otwarci na inne grupy cz\u0142onkowie klastra ambient maj\u0105 mniej zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 muzyk\u0119, w stylu dark ambient, new age czy post rock.<\/p>\n\n\n\n

To zamkni\u0119cie si\u0119 na muzyk\u0119 z innych grup koreluj\u0105ce z wewn\u0119trznym zr\u00f3\u017cnicowaniem wi\u0105\u017ce si\u0119 z trafno\u015bci\u0105 propozycji algorytm\u00f3w. S\u0142uchacze z grupy hardrock (zawieraj\u0105cej te\u017c hip-hop) maj\u0105 je znacznie mniej dopasowane ni\u017c s\u0142uchacze z grupy ambient.<\/p>\n\n\n\n

Spo\u015br\u00f3d nieco ponad 2 tys. przeanalizowanych s\u0142uchaczy serwisu Last.fm najm\u0142odszy jest przeci\u0119tny s\u0142uchacz hardrocka (a jednak opowie\u015bci o \u015bmierci rocka s\u0105 przesadzone) \u2013 ma nieca\u0142e 24 lata, a najstarszy ambientu – 29,5 roku (a wi\u0119c jest wci\u0105\u017c przed magiczn\u0105 trzydziestk\u0105, cho\u0107 powy\u017cej feralnego dla muzyk\u00f3w wieku 27 lat).<\/p>\n\n\n\n

W tym kontek\u015bcie ciekawa mo\u017ce by\u0107 analiza preferencji polskich nastolatk\u00f3w (12-17 lat) wykonana przez Dzia\u0142 Bada\u0144 i Analiz Narodowego Centrum Kultury. Dot\u0105d wykonano dwie takie – na prze\u0142omie lat 2018\/2019 i 2020\/2021. To oczywi\u015bcie za ma\u0142o, \u017ceby wyci\u0105ga\u0107 wnioski o trendach, ale co\u015b wida\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze, muzyki s\u0142uchaj\u0105 praktycznie wszyscy nastolatkowie (99 proc. w 2018 r. i 97 proc. w 2020). To nie dziwi w kontek\u015bcie ewolucyjnej roli socjotw\u00f3rczej muzyki, o kt\u00f3rej kiedy\u015b pisa\u0142em<\/a>. Zgodnie z tym, co wy\u017cej, najpopularniejsza jest muzyka \u015brodka, w ankietach okre\u015blana jako pop. Przy czym, o ile w 2018 r. jej s\u0142uchanie deklarowa\u0142o 62 proc. ankietowanych, a w 2020 60 proc., o tyle wcze\u015bniej zdecydowanie ten gatunek preferowa\u0142o 23 proc., nieco mniej ni\u017c rapu\/hip-hopu (25 proc.), a obecnie preferencja wzros\u0142a do 39 proc., preferencja rapu\/hip-hopu nieznacznie za\u015b spad\u0142a – do 22 proc. Rap\/hip-hop jako gatunek w og\u00f3le s\u0142uchany, a niekoniecznie preferowany, w 2018 r. depta\u0142 po pi\u0119tach popowi (59 proc.), ale obecnie, cho\u0107 zachowa\u0142 drugie miejsce, odstaje (42 proc.).<\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz popu beneficjentem spadku zainteresowania rapem sta\u0142 si\u0119 rock. W 2018 r. s\u0142ucha\u0142a go jedna trzecia nastolatk\u00f3w, a preferowa\u0142 co dziesi\u0105ty, obecnie s\u0142ucha go 40 proc., czyli prawie tyle co rapu, a preferuje ju\u017c co pi\u0105ty, czyli r\u00f3wnie\u017c prawie tylu, ilu preferuje rap. Sytuacja rocka dwa lata temu by\u0142a podobna jak dance’u i disco polo. Tymczasem teraz oba te gatunki straci\u0142y, osi\u0105gaj\u0105c mniej wi\u0119cej po\u0142ow\u0119 tego co wtedy i gdyby zastosowa\u0107 cezur\u0119 5 proc., trafi\u0142yby do drugiej ligi razem z muzyk\u0105 klasyczn\u0105, metalem, muzyk\u0105 filmow\u0105 czy elektroniczn\u0105. Swoj\u0105 drog\u0105, do\u015b\u0107 podobne liczby dla obu gatunk\u00f3w muzyki tanecznej, r\u00f3\u017cni\u0105cej si\u0119 g\u0142\u00f3wnie tym, czy jest akceptowana przez og\u00f3\u0142 \u015brodowiska kulturotw\u00f3rczego (dance), czy jest uwa\u017cana za obciach (disco polo), wskazuj\u0105, \u017ce dla s\u0142uchaczy te etykiety chyba nie maj\u0105 wi\u0119kszego znaczenia.<\/p>\n\n\n\n

Analizy NCK s\u0105 mo\u017ce mniej wyrafinowane statystycznie, za to bardziej osadzone w realiach. Mo\u017cna si\u0119 z nich dowiedzie\u0107, \u017ce dziewcz\u0119ta w stosunku do \u015bredniej populacyjnej preferuj\u0105 pop i oba gatunki taneczne, a ch\u0142opcy rap, muzyk\u0119 elektroniczn\u0105 i metal. Z wykszta\u0142ceniem rodzic\u00f3w koreluj\u0105 pozytywnie rock i pop, a negatywnie disco polo.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi chodzi o wsp\u00f3\u0142preferencje, to si\u0142\u0105 rzeczy pop jest cz\u0119sto s\u0142uchany przez fan\u00f3w innej muzyki, zw\u0142aszcza dance’u i rapu. Nieco s\u0142absze relacje wyst\u0119puj\u0105 mi\u0119dzy s\u0142uchaniem muzyki filmowej i innych gatunk\u00f3w (popu, rocka, przede wszystkim muzyki powa\u017cnej) oraz dance’u i disco polo.<\/p>\n\n\n\n

Czy oznacza to, \u017ce czas rapu\/hip-hopu i muzyki dyskotekowej mija, a wraca rock? Niekoniecznie. Sami dziennikarze rockowi przyznaj\u0105, \u017ce to raczej sinusoida, a m\u0142odzi si\u0119gaj\u0105 po muzyk\u0119 rockow\u0105 bardziej pod wp\u0142ywem rodzic\u00f3w ni\u017c przez jaki\u015b szczeg\u00f3lny rozkwit sceny tego gatunku (cho\u0107 trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce rodzice obecnych nastolatk\u00f3w mogli si\u0119 ju\u017c wychowywa\u0107 niemal wy\u0142\u0105cznie na rapie czy disco polo, kt\u00f3re w latach 90. ubieg\u0142ego wieku skutecznie wypiera\u0142y rock z mainstreamu). Jednak niezale\u017cnie od tego, czy to rock, czy hip-hop jest najpopularniejszym gatunkiem muzyki alternatywnej, to w \u015bwietle bada\u0144 przedstawionych w pierwszej cz\u0119\u015bci tekstu jego s\u0142uchacze i tak maj\u0105 gorzej dopasowane przez automaty propozycje.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. Piotr Panek, lic. CC-BY-SA-3.0<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n