{"id":7885,"date":"2021-04-20T11:31:37","date_gmt":"2021-04-20T09:31:37","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7885"},"modified":"2021-04-20T12:37:26","modified_gmt":"2021-04-20T10:37:26","slug":"pterozaura-chwyt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/04\/20\/pterozaura-chwyt\/","title":{"rendered":"Pterozaura chwyt"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"752\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/1200px-Kunpengopterus-1024x752.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7894\" srcset=\"\/naukowy\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/1200px-Kunpengopterus-1024x752.png 1024w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/1200px-Kunpengopterus-300x220.png 300w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/1200px-Kunpengopterus-768x564.png 768w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/1200px-Kunpengopterus.png 1199w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Jakie przystosowania anatomiczne pozwalaj\u0105 Pa\u0144stwu czyta\u0107 tego bloga? Trzymacie w r\u0119ku smartfon, a mo\u017ce przesuwacie kursor myszk\u0105? Je\u015bli nie, to i tak zapewne nale\u017ca\u0142o jako\u015b ten sprz\u0119t sobie przynie\u015b\u0107&#8230; W naszym \u017cyciu kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa przeciwstawny kciuk.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Wydaje si\u0119 tak potrzebny, a jednak przeciwstawny kciuk (niekiedy tak\u017ce paluch) wyewoluowa\u0142 u nielicznych grup zwierz\u0105t. Cz\u0119sty jest w\u015br\u00f3d naczelnych, wyst\u0119puje u niekt\u00f3rych p\u0142az\u00f3w. Ptaki chwytaj\u0105 inaczej, ale kciuk wyst\u0119powa\u0142 u kilku pierwotnych dinozaur\u00f3w drapie\u017cnych. Do tej grupy teraz do\u0142\u0105cza pterozaur.<\/p>\n\n\n\n<p>Kiedy po l\u0105dach chodzi\u0142y olbrzymie dinozaury, nieba przemierza\u0142y ich krewni, niespokrewnione bli\u017cej z ptakami skrzydlate jaszczury: pterozaury. Unosi\u0142y si\u0119 dzi\u0119ki skrzyd\u0142om tworzonym przez b\u0142on\u0119 zawieszon\u0105 na ko\u0144czynach g\u00f3rnych, zw\u0142aszcza na bardzo wyd\u0142u\u017conym jednym palcu.<\/p>\n\n\n\n<p>Nowe szcz\u0105tki znaleziono w chi\u0144skiej prowincji Liaoning po\u015br\u00f3d ska\u0142 formacji geologicznej Tiaojishan datowanych na 161-158 mln lat (dlatego geolodzy zaliczaj\u0105 je do wieku oksfordu w epoce p\u00f3\u017anej jury).<\/p>\n\n\n\n<p>Opisany 12 kwietnia <em>Kunpengopterus antipollicatus<\/em> nale\u017cy do do\u015b\u0107 pierwotnej grupy Darwinoptera. Jego epitet gatunkowy tw\u00f3rcy taksonu utworzyli od przedrostka <em>anti<\/em> oznaczaj\u0105cego przeciwny i wyrazu <em>pollex<\/em> oznaczaj\u0105cego kciuk.<\/p>\n\n\n\n<p>Zwierz\u0119 wed\u0142ug autor\u00f3w mia\u0142o \u015br\u00f3dr\u0119cze (cz\u0119\u015b\u0107 r\u0119ki mi\u0119dzy nadgarstkiem a palcami) d\u0142ugo\u015bci po\u0142owy ko\u015bci ramiennej (kr\u00f3tkie jak na wielkor\u0119kie pterozaury) oraz pewne cechy paliczk\u00f3w. Naprawd\u0119 niezwyk\u0142y okaza\u0142 si\u0119 kciuk, u\u0142o\u017cony nie r\u00f3wnolegle do innych palc\u00f3w, ale przeciwstawnie, d\u0142oniow\u0105 (czyli wewn\u0119trzn\u0105) stron\u0105 skierowany ku d\u0142oniowej stronie innych palc\u00f3w. Po c\u00f3\u017c pterozaurowi taki kciuk?<\/p>\n\n\n\n<p>Rozpi\u0119to\u015b\u0107 jego skrzyde\u0142 wynosi\u0142a 85 cm, ma\u0142o w por\u00f3wnaniu z ponaddziesi\u0119ciometrowym kecalkoatlem. By\u0107 mo\u017ce w przeciwie\u0144stwie do p\u00f3\u017aniejszego krewniaka nie przemierza\u0142 szerokich przestworzy, poszukuj\u0105c pr\u0105d\u00f3w powietrznych. P\u0119dzi\u0142 raczej bardziej skryte \u017cycie w lasach. Zar\u00f3wno p\u0142azy bezogonowe, jak i naczelne o przeciwstawnych kciukach zamieszkuj\u0105 dzi\u015b lasy i wykorzystuj\u0105 d\u0142onie do chwytania si\u0119 ga\u0142\u0119zi. Nowy gatunek ju\u017c dosta\u0142 przezwisko <em>Monkeydactyl<\/em>, \u0142\u0105cz\u0105c trudne do przet\u0142umaczenia angielskie s\u0142owo kojarz\u0105ce si\u0119 z ma\u0142p\u0105 z nazw\u0105 popularnego pterozaura pterodaktyla.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie by\u0142by to pierwszy znany gatunek podejrzany o nadrzewny tryb \u017cycia. Ju\u017c w 1998 r. opisano <em>Dendrorhynchus<\/em>; sama nazwa wskazuje, gdzie zapewne bytowa\u0142. Podobne \u017cycie m\u00f3g\u0142 wie\u015b\u0107 opisany przed dekad\u0105 blisko spokrewniony <em>Kunpengopterus sinensis<\/em>. By\u0107 mo\u017ce w og\u00f3le Darwinoptera \u017cy\u0142y na drzewach jak dzisiejsze ptaki.<\/p>\n\n\n\n<p>I jak naczelne, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 wt\u00f3rnie zesz\u0142a z drzew. Cz\u0119\u015b\u0107 tej cz\u0119\u015bci rozwin\u0119\u0142a postaw\u0119 wyprostowan\u0105, m\u00f3zg i zacz\u0119\u0142a grzeba\u0107 w ko\u015bciach&#8230; Niewielkie (mimo cz\u0119sto du\u017cych g\u0142\u00f3w) w por\u00f3wnaniu z naszymi m\u00f3zgi pterozaur\u00f3w nie pozwoli\u0142y im na bardziej tw\u00f3rcze wykorzystanie przeciwstawnych kciuk\u00f3w. Z drugiej strony inteligentne walenie potrafi\u0105 nazywa\u0107 si\u0119 imionami, wykorzystywa\u0107 g\u0105bki jako narz\u0119dzia, ale dysponuj\u0105c jedynie pyskiem i p\u0142etwami o op\u0142ywowym kszta\u0142cie, nie zbuduj\u0105 nigdy w\u0142asnych narz\u0119dzi. Musia\u0142o zaj\u015b\u0107 kilka sprzyjaj\u0105cych zbieg\u00f3w okoliczno\u015bci, \u017ceby\u015bmy mogli stworzy\u0107 cywilizacj\u0119. Chwytny kciuk to jeden z nich.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"rlist loa inline-bullet-list ellipsis-dot\"><li>Xuanyu Zhou, Rodrigo V. P\u00eagas, Waisum Ma et al. (2021) <a href=\"https:\/\/www.cell.com\/current-biology\/fulltext\/S0960-9822(21)00369-9\">A new darwinopteran pterosaur reveals arborealism and an opposed thumb<\/a>,<div class=\"dropBlock article-header__info\">Current Biology<\/div><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Ilustracja:<\/strong> <em>Kunpengopterus <\/em><em>sinensis&nbsp;<\/em>wedle Xin Cheng, Shunxing Jiang, Xiaolin Wang\u200b, Alexander W. A. Kellner &#8211; https:\/\/peerj.com\/articles\/4102\/, CC BY 4.0, za <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=64501253\">Wikimedia Commons<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jakie przystosowania anatomiczne pozwalaj\u0105 Pa\u0144stwu czyta\u0107 tego bloga? Trzymacie w r\u0119ku smartfon, a mo\u017ce przesuwacie kursor myszk\u0105? Je\u015bli nie, to i tak zapewne nale\u017ca\u0142o jako\u015b ten sprz\u0119t sobie przynie\u015b\u0107&#8230; W naszym \u017cyciu kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa przeciwstawny kciuk.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7894,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,54,2,68,6],"tags":[746,747,744,594,745,743],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7885"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7885"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7885\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7904,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7885\/revisions\/7904"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7885"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7885"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7885"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}