{"id":7919,"date":"2021-05-01T19:17:17","date_gmt":"2021-05-01T17:17:17","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7919"},"modified":"2021-05-02T00:40:35","modified_gmt":"2021-05-01T22:40:35","slug":"rola-historyka-na-przykladzie-trawnika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/05\/01\/rola-historyka-na-przykladzie-trawnika\/","title":{"rendered":"Rola historyka na przyk\u0142adzie trawnika"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

„Historycy studiuj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 nie po to, by j\u0105 powtarza\u0107, ale po to, by si\u0119 z niej wyzwoli\u0107” – pisze Izraelczyk Yuval Noah Harari w ksi\u0105\u017cce „Homo deus. Kr\u00f3tka historia jutra”, a dok\u0142adniej w podrozdziale, w kt\u00f3rym stara si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 rol\u0119 historii.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Uczony zauwa\u017ca, \u017ce od nauki oczekujemy zwykle przewidywania przysz\u0142o\u015bci: meteorolog ma prognozowa\u0107 pogod\u0119, a lekarz wiedzie\u0107, jakie metody oka\u017c\u0105 si\u0119 skuteczne u danego pacjenta. Abstrahuj\u0105c od trafno\u015bci czynionych przez t\u0119 dw\u00f3jk\u0119 i wielu innych przewidywa\u0144, autor stwierdza, \u017ce roli takiej nie mo\u017ce odegra\u0107 historyk: znajomo\u015b\u0107 historii nie przek\u0142ada si\u0119 na mo\u017cliwo\u015b\u0107 przewidywania przysz\u0142o\u015bci (dziwnie to brzmi po kilkudziesi\u0119ciu stronach, na kt\u00f3rych Harari stara si\u0119 odgadn\u0105\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107, aczkolwiek mo\u017cemy to uzna\u0107 za godn\u0105 pochwa\u0142y samokrytyk\u0119). Dzisiejsza wojna hybrydowa ma\u0142o ma wsp\u00f3lnego ze \u015bredniowiecznymi starciami rycerzy. Polityka r\u00f3\u017cni si\u0119 od konflikt\u00f3w dawnych kr\u00f3l\u00f3w. Jakiej wiedzy mog\u0105 wi\u0119c dostarczy\u0107 historycy?<\/p>\n\n\n\n

Harari t\u0142umaczy to na przyk\u0142adzie modnego w\u015br\u00f3d posiadaczy w\u0142asnych dom\u00f3w trawnika. Sk\u0105d dzi\u015b uwielbienie dla kawa\u0142ka gleby poro\u015bni\u0119tego niepozorn\u0105 ro\u015blin\u0105 jednoli\u015bcienn\u0105? Na pewno pr\u00f3\u017cno go szuka\u0107 w\u015br\u00f3d nienawyk\u0142ych do uprawy ro\u015blin \u0142owc\u00f3w-zbieraczy, jedynych ludzi istniej\u0105cych przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu trwania gatunku. Nie zdobi\u0142 te\u017c pa\u0142ac\u00f3w ani \u015bwi\u0105ty\u0144 staro\u017cytnych lud\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze trawniki datuje si\u0119 na p\u00f3\u017ane \u015bredniowiecze, pojawi\u0142y si\u0119 we francuskich i angielskich zamkach. Kawa\u0142ek ziemi poros\u0142y niepotrzebn\u0105 nikomu traw\u0105 wydawa\u0142 si\u0119 absurdem. Nie mo\u017cna jej zje\u015b\u0107, nie da si\u0119 wypasa\u0107 zwierz\u0105t po\u017ceraj\u0105cych i gniot\u0105cych traw\u0119. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c – zbytek. I o to w\u0142a\u015bnie chodzi.<\/p>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejsza teoria (to ju\u017c m\u00f3j komentarz, obawiam si\u0119, \u017ce tak daleko wiedza biologiczna Harariego nie si\u0119ga) t\u0142umacz\u0105ca powstanie pawiego ogona opisuje go w\u0142a\u015bnie jako zbytek, wielki, kosztowny, niepor\u0119czny wytw\u00f3r doboru p\u0142ciowego, kt\u00f3ry powinien zmniejsza\u0107 szanse na prze\u017cycie. A wi\u0119c je\u015bli dany samiec prze\u017cy\u0142 z takim ustrojstwem na ciele, to musi by\u0107 szczeg\u00f3lnie sprawny i zdrowy, przeto musi mie\u0107 wyj\u0105tkowej jako\u015bci geny. Ogon stanowi wi\u0119c kosztowne, a przez to niepodrabialne \u015bwiadectwo zdrowia i jako\u015bci gen\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W ten sam spos\u00f3b dzia\u0142a\u0142 trawnik. \u017baden ch\u0142op obawiaj\u0105cy si\u0119 g\u0142odu nie marnowa\u0142by poletka ziemi, nie post\u0105pi\u0142by tak te\u017c ubogi rycerz. Tylko bogacz m\u00f3g\u0142 marnowa\u0107 ziemi\u0119 na takie ekstrawagancje. A wi\u0119c trawnik \u015bwiadczy\u0142 o bogactwie i pot\u0119dze w\u0142adcy. Im wi\u0119kszy i lepiej utrzymany \u2013 tym mo\u017cniejszy i wa\u017cniejszy cz\u0142owiek.<\/p>\n\n\n\n

Z ko\u0144cem \u015bredniowiecza trawnik upowszechni\u0142 si\u0119, staj\u0105c si\u0119 wr\u0119cz wizyt\u00f3wk\u0105 arystokracji. Z czasem wp\u0142yw urodzenia na pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 zmniejszy\u0142 si\u0119, nie zmniejszy\u0142a si\u0119 za\u015b rola trawnika. \u015awiadczy\u0142 on o warto\u015bci instytucji (jak uniwersytety), parlament\u00f3w, prezydent\u00f3w, s\u0105d\u00f3w. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 kojarzy\u0107 z w\u0142adz\u0105 i maj\u0105tkiem. Pojawia\u0107 przed domami bogaczy, od bankier\u00f3w, prawnik\u00f3w i w\u0142a\u015bcicieli zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych pocz\u0105wszy. I budzi\u0142 po\u017c\u0105danie aspiruj\u0105cego mieszcza\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Wkroczy\u0142 tak\u017ce w \u015bwiat profesjonalnego sportu, zw\u0142aszcza elitarnego. Op\u0142acani grubymi pieni\u0119dzmi pi\u0142karze mogli biega\u0107 po zadbanej murawie, gdy m\u0142odzie\u017c w biedniejszych krajach \u2013 do czas\u00f3w orlik\u00f3w r\u00f3wnie\u017c w Polsce – gra\u0142a zwykle w piachu czy b\u0142ocie.<\/p>\n\n\n\n

W XX w. trawnik przed domem sta\u0142 si\u0119 dost\u0119pny dla coraz bogatszej klasy \u015bredniej, staj\u0105c si\u0119 jednym z wyznacznik\u00f3w statusu i przynosz\u0105c miliardy dolar\u00f3w dochodu firmom ca\u0142ego sektora biznesu. Przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przed budynki innych ni\u017c zachodnia kultur.<\/p>\n\n\n\n

Po c\u00f3\u017c m\u0119drzec Harari (a za nim ja) raczy czytelnika t\u0105 – wydawa\u0142oby si\u0119 – nieistotn\u0105 opowie\u015bci\u0105? Tak jak wcze\u015bniej kluczowy by\u0142 zbytek, tak i teraz o t\u0119 nieistotno\u015b\u0107 chodzi. Sp\u0119dzacie Pa\u0144stwo niedziel\u0119 z kosiark\u0105, bo kilka wiek\u00f3w temu ten czy inny szlachcic chcia\u0142 pokaza\u0107 s\u0105siadowi, \u017ce mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na marnowanie ziemi i zaganianie ludzi do bezsensownej pracy \u2013 taki jest przekaz autora. Nasze upodobania, s\u0105dy estetyczne (a tak\u017ce moralne) maj\u0105 g\u0142\u0119bokie korzenie w splocie zupe\u0142nie dla nas nieistotnych zasz\u0142o\u015bci historycznych. Przypadek sprawi\u0142, \u017ce lubimy trawniki, a nie jaka\u015b absolutna warto\u015b\u0107 zewn\u0119trzna wiechlinowatych.<\/p>\n\n\n\n

A skoro kierujemy si\u0119 przypadkiem i mamy t\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107, to mo\u017cemy jeszcze raz si\u0119 zastanowi\u0107. Czy ten stan przyj\u0105\u0107, wielbi\u0105c wysmuk\u0142\u0105 gracj\u0119, szybki wzrost i zdolno\u015b\u0107 odrastania niepozornej ro\u015bliny (zawdzi\u0119cza j\u0105 merystomom interkalarnym, stosuje te\u017c bardziej zaawansowany typ fotosyntezy C4, o kt\u00f3rych to donios\u0142ych faktach z nieznanych mi wzgl\u0119d\u00f3w historyk Harari nie wspomina)? Czy te\u017c odrzuci\u0107, wskazuj\u0105c na trwaj\u0105c\u0105 przynajmniej od oligocenu wszechobecno\u015b\u0107 trawy, sadz\u0105c przed domem co\u015b oryginalniejszego. Oczywi\u015bcie problem wyboru aran\u017cacji kawa\u0142ka gleby przed drzwiami to drobnostka. W przeciwie\u0144stwie do faktu nieu\u015bwiadomionego uwarunkowania naszych wybor\u00f3w, tak\u017ce znacznie powa\u017cniejszych, zbiegami okoliczno\u015bci z zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n