{"id":7928,"date":"2021-05-09T13:07:52","date_gmt":"2021-05-09T11:07:52","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7928"},"modified":"2021-05-09T16:00:20","modified_gmt":"2021-05-09T14:00:20","slug":"nikt-juz-nie-sklada-przysiegi-hipokratesa-na-szczescie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/05\/09\/nikt-juz-nie-sklada-przysiegi-hipokratesa-na-szczescie\/","title":{"rendered":"Nikt ju\u017c nie sk\u0142ada Przysi\u0119gi Hipokratesa. Na szcz\u0119\u015bcie"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

W internetowych dyskusjach o ochronie zdrowia w Polsce przebija si\u0119 raz po raz w\u015br\u00f3d gniewu, \u017calu i pogardy do jej pracownik\u00f3w argument: a przysi\u0119ga Hipokratesa?<\/em> Przebiega tak: skoro sk\u0142adali przysi\u0119g\u0119 Hipokratesa, to niech teraz robi\u0105 i umieraj\u0105<\/em>. W\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 i bluzgi pojawiaj\u0105 si\u0119 za\u015b w odpowiedzi na kontrargument, \u017ce… przecie\u017c nikt dzi\u015b takiej przysi\u0119gi nie sk\u0142ada.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, nie sk\u0142adano jej od wiek\u00f3w. Ciekawe, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142osicieli powy\u017cszej m\u0105dro\u015bci nie ma poj\u0119cia, co przysi\u0119ga m\u00f3wi.<\/p>\n\n\n\n

Przyjrzyjmy si\u0119 jej. I uwaga: orygina\u0142 napisano w staro\u017cytnej grece. Istnieje kilka t\u0142umacze\u0144, niekoniecznie idealnie zgodnych. Korzysta\u0142 b\u0119d\u0119 g\u0142\u00f3wnie z tekstu podanego w podr\u0119czniku do etyki lekarskiej Brzezi\u0144skiego. A wi\u0119c:<\/p>\n\n\n\n

Przysi\u0119gam na Apollina, na Eskulapa, na Hygie\u0119 i Panakie\u0119, na wszystkich bog\u00f3w i boginie i bior\u0119 ich na \u015bwiadk\u00f3w, jako przysi\u0119gi tej dochowam wed\u0142ug si\u0142 moich.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Pierwszy zgrzyt. Jaki Apollo, jaka Hygieja i Panakieja? Przysi\u0119ga powsta\u0142a w staro\u017cytnej Grecji (sam pomys\u0142 \u017cyj\u0105cy na prze\u0142omie V i IV wieku p.n.e. Hipokrates m\u00f3g\u0142 przywie\u017a\u0107 z Egiptu), kiedy wierzono i czczono starych greckich bog\u00f3w. Apollo, syn Zeusa i Latony, bli\u017aniak Artemidy, nie tylko odpowiada\u0142 za sztuk\u0119 w rozumieniu muzyki, ale te\u017c nag\u0142\u0105 \u015bmier\u0107, zabijaj\u0105c nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w strza\u0142\u0105 z \u0142uku (patrz mit o Niobe). A skoro potrafi zabi\u0107, to pewnie i leczy\u0107. Inne t\u0142umaczenie m\u00f3wi o Apollinie lekarzu<\/em>. Bardziej ograniczonym w zainteresowaniach bogiem lekarzem by\u0142 syn Apollina i nimfy Koronis Asklepios, po rzymsku Eskulap, do dzi\u015b kojarzony z medycyn\u0105. Ten\u017ce Asklepios sp\u0142odzi\u0142 z kolei Hygiej\u0119 i Panakiej\u0119, pomniejsze boginki zdrowia, kt\u00f3rych imiona kojarz\u0105 si\u0119 z higien\u0105 i panaceum, lekiem na wszystkie choroby.<\/p>\n\n\n\n

Inna wersja u\u017cywa celownika: Przysi\u0119gam Apollinowi lekarzowi itd.<\/em> Naprawd\u0119 kto\u015b s\u0105dzi, \u017ce dzisiejsi lekarze przysi\u0119gaj\u0105 na Apollina, bior\u0105 na \u015bwiadk\u00f3w osoby, kt\u00f3rych istnienie zdaje si\u0119 absurdem od przesz\u0142o tysi\u0105clecia? Jeszcze jedno: w staro\u017cytnej Grecji lekarz, ucz\u0105cy si\u0119 medycyny ju\u017c po studiach z filozofii i terminuj\u0105cy cz\u0119sto w \u015bwi\u0105tyni, za\u017cywa\u0142 po cz\u0119\u015bci boskiej czci, para\u0142 si\u0119 boskim zaj\u0119ciem. Troch\u0119 to nie wsp\u00f3\u0142gra z dzisiejsz\u0105 rol\u0105 lekarza w spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n

Nauczyciela<\/em> [inna wersja: Mistrza<\/em>] mego w tej sztuce szanowa\u0107 b\u0119d\u0119 jak w\u0142asnych rodzic\u00f3w i w potrzebie wszystkiego mu udziel\u0119; potomstwo jego traktowa\u0107 b\u0119d\u0119 jak w\u0142asnych braci i uczy\u0107 ich b\u0119d\u0119 tej sztuki bez zap\u0142aty i bez jakiegokolwiek zobowi\u0105zania z ich strony. Prawid\u0142a sztuki, wyk\u0142ad jej ustny i ca\u0142\u0105 nauk\u0119 w\u0142a\u015bciw\u0105 wyg\u0142asza\u0107 b\u0119d\u0119 moim synom, synom mojego nauczyciela i innym zwi\u0105zanym przysi\u0119g\u0105 uczniom, opr\u00f3cz nich nikomu.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Mamy tu odniesienie do niedawno obowi\u0105zuj\u0105cej i stawianej za zw\u00f3r relacji mistrz-ucze\u0144, odchodz\u0105cej do przesz\u0142o\u015bci. Ale nie tylko. Jak wida\u0107, dzieciom lekarza przys\u0142uguje nauka, innym nie. A wi\u0119c nie chodzi tu, przyk\u0142adaj\u0105c do sprawy wsp\u00f3\u0142czesne okre\u015blenia, o prawa czy dobro pacjenta, tylko raczej o pewien interes korporacyjny. Widzimy pochwa\u0142\u0119 nepotyzmu, z kt\u00f3rym dzi\u015b staramy si\u0119 walczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Spos\u00f3b \u017cycia urz\u0105dza\u0107 b\u0119d\u0119 chorym dla ich dobra, pod\u0142ug si\u0142 moich i zdolno\u015bci, nigdy nie zaniedbuj\u0105c tego.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

A wi\u0119c idziecie Pa\u0144stwo do lekarza, by urz\u0105dza\u0142 Wam \u017cycie… Zaka\u017ce Wam pali\u0107, pi\u0107, naka\u017ce uprawia\u0107 sport. Dla Waszego dobra. Zarz\u0105dzi zmian\u0119 nieodpowiedniej pracy. A mo\u017ce ka\u017ce przemodelowa\u0107 zwi\u0105zek? Sp\u0142odzi\u0107 dzieci? W ko\u0144cu jest wys\u0142annikiem bog\u00f3w, kt\u00f3ry wie lepiej, jak ma wygl\u0105da\u0107 Wasze \u017cycie pod\u0142ug jego, Lekarza, si\u0142 i zdolno\u015bci. O si\u0142ach i zdolno\u015bciach pacjenta nikt nie m\u00f3wi, on ma si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107. Paternalizm w czystej postaci. Z takim podej\u015bciem, w Polsce jeszcze niekiedy – i o wiele za cz\u0119sto – spotykanym, te\u017c si\u0119 walczy. Inne t\u0142umaczenie podaje: Zdrowy tryb \u017cycia i spos\u00f3b od\u017cywiania zaleca\u0142 b\u0119d\u0119 wedle swoich si\u0142 i os\u0105du, maj\u0105c na wzgl\u0119dzie po\u017cytek cierpi\u0105cych, chroni\u0105c ich za\u015b przed szkod\u0105 i krzywd\u0105<\/em>, jednak jest znacznie mniej popularne (i m\u0142odsze).<\/p>\n\n\n\n

Nigdy nikomu, ani na \u017c\u0105danie, ani na pro\u015bby niczyje, nie podam lekarstwa \u015bmiertelnego <\/em>[\u015bmierciono\u015bnej trucizny<\/em>], ani te\u017c sam nie powezm\u0119 takiego zamiaru…<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Dzisiaj wiemy, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 lekarstw stosowanych nieumiej\u0119tnie to trucizny. Dawka czyni trucizn\u0119<\/em> \u2013<\/span><\/span> wykoncypowa\u0142 tysi\u0105clecie po Hipokratesie Paracelsus.<\/p>\n\n\n\n

…jak r\u00f3wnie\u017c nie udziel\u0119 \u017cadnej niewie\u015bcie \u015brodka poronnego.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ulubiony fragment przeciwnik\u00f3w aborcji. \u015arodki poronne znane w staro\u017cytnej Grecji grozi\u0142y \u015bmierci\u0105 nie tylko p\u0142odu, ale i kobiety. Natomiast w innych pismach szko\u0142y hipokratejskiej (Corpus Hippocraticum)<\/em> zalecana jest… gimnastyka aborcyjna. Staro\u017cytni Grecy generalnie uznawali gimnastyk\u0119 za dobr\u0105, nie czynili tu wyj\u0105tku. Czy Hipokrates by\u0142 zasadniczym przeciwnikiem aborcji, czy tylko niekt\u00f3rych jej metod, nie wiadomo do dzi\u015b. W czysto\u015bci i niewinno\u015bci zachowam \u017cycie swoje i sztuk\u0119 swoj\u0105<\/em> – takie zdanie pojawia si\u0119 tutaj w jednym z t\u0142umacze\u0144 (dziwnym trafem osoby zaanga\u017cowanej w dzia\u0142alno\u015b\u0107 zwi\u0105zan\u0105 z powy\u017cszym fragmentem), a cz\u0119sto le\u017cy zupe\u0142nie gdzie indziej.<\/p>\n\n\n\n

U chorego na kamie\u0144 nie wykonam ci\u0119cia, lecz pozostawi\u0119 to m\u0119\u017com w tym do\u015bwiadczonym.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

A wi\u0119c lekarzowi nie wolno wykona\u0107 tylko tej operacji? Czy w og\u00f3le mo\u017ce by\u0107 chirurgiem? To drugie. W staro\u017cytno\u015bci lekarze nie wykonywali zabieg\u00f3w operacyjnych – przed wynalezieniem znieczulenia i \u015brodk\u00f3w odka\u017caj\u0105cych dzia\u0142alno\u015bci brutalnej i niebezpiecznej, zwykle prowadz\u0105cej do zgonu. Zaw\u00f3d chirurga, pogardzanego, brudz\u0105cego sobie r\u0119ce w ludzkich flakach, wywodzi si\u0119 z zawodu golarza. Kontrastuje to z XIX-wiecznym wizerunkiem chirurga operuj\u0105cego w garniturze i dzisiejszych zabiegowc\u00f3w w sterylnych fartuchach. Chirurg przysi\u0119gaj\u0105cy, \u017ce nie wykona zabiegu, hm…<\/p>\n\n\n\n

\u017bycie moje zachowam w czysto\u015bci i niewinno\u015bci, dalekim b\u0119d\u0105c od wszelkiej sromoty i krzywdy wszelkiej.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

O, mamy zagubiony fragment, kt\u00f3ry si\u0119 w innym t\u0142umaczeniu przyklei\u0142 do aborcji.<\/p>\n\n\n\n

Do czyjegokolwiek domu wejd\u0119, chc\u0119 wej\u015b\u0107 jedynie dla dobra chorego; z dala od wszelkiej chuci lubie\u017cnej tak wzgl\u0119dem niewiast, jak i m\u0119\u017cczyzn, tak wzgl\u0119dem wolnych, jak i niewolnik\u00f3w.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

A tutaj przysi\u0119ga zabrania lekarzowi wykorzystywania seksualnego (inne t\u0142umaczenie: ka\u017cda inna nieprawo\u015b\u0107<\/em>) pacjent\u00f3w. I ich niewolnik\u00f3w. Obecno\u015b\u0107 w domu niewolnik\u00f3w traktuj\u0105c jak co\u015b normalnego. To tzw. relatywizm historyczny \u2013 co kiedy\u015b uznawano za norm\u0119 i naturalny porz\u0105dek \u015bwiata, dzi\u015b cz\u0119sto budzi odraz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Cokolwiek bym w czasie wykonywania zawodu mojego zobaczy\u0142 albo us\u0142ysza\u0142, a co rozg\u0142aszanym by\u0107 nie powinno, zachowam w milczeniu i dochowam tajemnicy.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Bardzo ciekawy fragment: pocz\u0105tek poj\u0119cia tajemnicy lekarskiej. Aczkolwiek z kryterium obj\u0119cia informacji tajemnic\u0105 bym polemizowa\u0142: czego rozg\u0142asza\u0107 lekarz nie mo\u017ce? Tego, czego nie powinien. A kto o tym decyduje? Jak to kto, patrz wy\u017cej: lekarz.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi przysi\u0119gi tej dochowam i nigdy jej nie narusz\u0119, niechaj mi wolno b\u0119dzie \u017cy\u0107 w szcz\u0119\u015bliwo\u015bci i powa\u017caniu po wsze czasy i u\u017cywa\u0107 owoc\u00f3w sztuki mojej, je\u017celi za\u015b przysi\u0119g\u0119 t\u0105 narusz\u0119 \u2013<\/span><\/span> niechaj przeciwn\u0105 doznam doli.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Koniec. To ju\u017c wszystko. A gdzie prawa pacjenta? Do informacji, godno\u015bci, leczenia zgodnie z wiedz\u0105 medyczn\u0105, gdzie konieczno\u015b\u0107 ratowania \u017cycia? W staro\u017cytno\u015bci? Wolne \u017carty. Prawa cz\u0142owieka? Prawem pacjenta jest podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 bogom. Informowa\u0107? I tak nie zrozumie boskiej wiedzy. Opartej na wsp\u00f3\u0142czesnych pogl\u0105dach oczywi\u015bcie, z nier\u00f3wnowag\u0105 czterech p\u0142yn\u00f3w na czele. Ratowa\u0107 umieraj\u0105cego? Je\u015bli umiera, bogowie tak chcieli.<\/p>\n\n\n\n

To najstarsza znana przysi\u0119ga lekarska, ale nie jedyna. Kolejne powsta\u0142y ju\u017c w staro\u017cytnej Grecji. Od tamtej pory medycyna nieprawdopodobnie si\u0119 rozwin\u0119\u0142a. Bioetyka tak\u017ce. Ide\u0119, \u017ce lekarz zobowi\u0105zany jest dzi\u015b modlitw\u0105 sprzed wiek\u00f3w, por\u00f3wna\u0107 mo\u017cna do pomys\u0142u astronoma przyjmuj\u0105cego model geocentryczny b\u0105d\u017a fizyka, kt\u00f3ry zatrzyma\u0142 si\u0119 na atomie Demokryta. Medycyna jest zupe\u0142nie inna, etyce lekarskiej po\u015bwi\u0119cono grube ksi\u0119gi. Istnieje te\u017c wsp\u00f3\u0142czesne przyrzeczenie lekarskie, kt\u00f3re ma\u0142o ma wsp\u00f3lnego z inwokacj\u0105 do Apollina. Na szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n