{"id":7978,"date":"2021-06-13T13:30:17","date_gmt":"2021-06-13T11:30:17","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=7978"},"modified":"2021-06-13T18:05:48","modified_gmt":"2021-06-13T16:05:48","slug":"paracetamol-a-ryzyko-autyzmu-i-adhd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/06\/13\/paracetamol-a-ryzyko-autyzmu-i-adhd\/","title":{"rendered":"Paracetamol a ryzyko autyzmu i ADHD"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Planowa\u0142em wr\u00f3ci\u0107 do systemu dehumanizuj\u0105cego polskich lekarzy<\/a> i mia\u0142em ju\u017c w g\u0142owie zarys tekstu, gdy znajoma podsun\u0119\u0142a mi pewien szokuj\u0105cy artyku\u0142. W serwisie znanego polskiego pisma popularnonaukowego materia\u0142 Katarzyny Mazur zatytu\u0142owano tak: „Paracetamol wywo\u0142uje u dzieci autyzm i ADHD? Tak sugeruje nowe badanie”. Dalej wielkimi literami: Z szeroko zakrojonych bada\u0144 wynika, \u017ce za\u017cywanie paracetamolu w czasie ci\u0105\u017cy wi\u0105\u017ce si\u0119 z wyst\u0119powaniem ADHD i autyzmu u dzieci. Ten lek przeciwb\u00f3lowy i przeciwgor\u0105czkowy by\u0142 dot\u0105d uznawany za bezpieczny dla ci\u0119\u017carnych<\/em>. Ceni\u0119 popularyzacj\u0119 nauki, ale cytowany tekst domaga si\u0119 pewnego komentarza.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Czasami nie rozumiem chyba pracy dziennikarzy (pewnie dlatego czyta ich ze dwa rz\u0119dy wielko\u015bci wi\u0119cej ludzi ni\u017c moje teksty). Artyku\u0142 Mazur (wezm\u0119 z\u0142y przyk\u0142ad, nie podlinkuj\u0119) nie podaje adresu omawianej pracy, obfituje za to w wypowiedzi jej autor\u00f3w, w tym Silvii Alemany, wymieniaj\u0105cej pa\u0144stwa, z kt\u00f3rych pochodzi\u0142y badane dzieci: Wielk\u0105 Brytani\u0119, Dani\u0119, Holandi\u0119, W\u0142ochy, Grecj\u0119 i Hiszpani\u0119. Zapewne dzi\u0119ki temu tekst jest przyst\u0119pniejszy, ale w nauce to, jak badacz komentuje w\u0142asn\u0105 prac\u0119, nie ma najmniejszego znaczenia. Max Planck przez lata plu\u0142 sobie w brod\u0119, gdy kwanty, wprowadzone przez niego jako sprytny wybieg matematyczny pomagaj\u0105cy jedynie robi\u0107 pewne obliczenia, zosta\u0142y uznane przez fizyk\u00f3w za jedn\u0105 z zasad le\u017c\u0105cych u podstaw \u015bwiata. Ale jego sprzeciw to tylko ciekawostka historyczna. W nauce licz\u0105 si\u0119 publikacje podlegaj\u0105ce recenzji naukowej, w tym wypadku praca Alemany i in.<\/p>\n\n\n\n

Ale od czego jest internet? Wchodzimy w baz\u0119 danych Pubmed gromadz\u0105c\u0105 streszczenia publikacji medycznych. Wybieramy wyszukiwanie zaawansowane (wszystko po angielsku), wpisujemy nazwisko autora, kt\u00f3re pad\u0142o w artykule, s\u0142owa, kt\u00f3re zapewne znajd\u0105 si\u0119 w tre\u015bci pracy (np. autyzm), ograniczamy wyszukiwanie do ostatniego roku (w innym wypadku zapewne nie pisano by o tym w mediach). Znajdujemy streszczenie i link do pe\u0142nej wersji. Teraz mo\u017cemy oceni\u0107, co naprawd\u0119<\/em> z tego wynika.<\/p>\n\n\n\n

Streszczenie otwiera si\u0119 zdaniem, \u017ce rola paracetamolu w rozpatrywanej kwestii jest niejednoznaczna. Ciekawie. Przejd\u017amy dalej.<\/p>\n\n\n\n

We wst\u0119pie autorzy zauwa\u017caj\u0105, \u017ce 46-56 proc. kobiet w ci\u0105\u017cy u\u017cywa paracetamolu (zwanego za oceanem acetaminofenem, obie nazwy nawi\u0105zuj\u0105 do chemicznej: N-acetylo-para-aminofenol). Potem cytuj\u0105 liczne prace wskazuj\u0105ce na zwi\u0105zek paracetamolu z autyzmem i ADHD, co oznacza, \u017ce lek raczej nie by\u0142 uznawany za bezpieczny dla ci\u0119\u017carnych. Og\u00f3lnie w medycynie nie ma metod ca\u0142kowicie bezpiecznych<\/a>. Innymi s\u0142owy: by\u0142 uwa\u017cany za bezpieczniejszy od innych lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Potem czytamy sekcj\u0119 „Metody”, w pracach naukowych zwykle koszmarn\u0105. A wi\u0119c sprawdzano 73 881 dzieci z sze\u015bciu przeprowadzonych ju\u017c wcze\u015bniej bada\u0144. Rodzi to pewne problemy \u2013 populacje by\u0142y odmienne. Raz dominowa\u0142y matki o wy\u017cszym wykszta\u0142ceniu, innym razem o \u015brednim. W jednym przypadku prawie cztery na pi\u0119\u0107 kobiet u\u017cy\u0142o \/ u\u017cywa\u0142o alkoholu w ci\u0105\u017cy, w innym – 9 proc. Pali\u0142o od niespe\u0142na 20 do ponad 40 proc. Problemy psychiczne podawa\u0142o w jednej grupie 4,7 proc., w innej 17,4 proc. kobiet. Matki z niekt\u00f3rych grup odpowiada\u0142y na pytania telefonicznie, w innych udziela\u0142y wywiadu osobi\u015bcie, jednego albo kilku. Ju\u017c pojedyncze u\u017cycie leku w ci\u0105\u017cy (a nawet miesi\u0105c przed) kwalifikowa\u0142o do „grupy u\u017cywaj\u0105cych”.<\/p>\n\n\n\n

Kolejna istotna rzecz: nie badano wy\u0142\u0105cznie rozpozna\u0144 klinicznych. Uwzgl\u0119dniano obecno\u015b\u0107 objaw\u00f3w ju\u017c na poziomie progowym, jeszcze niewystarczaj\u0105cym do postawienia diagnozy (czyli nie mo\u017cemy wyci\u0105ga\u0107 wniosk\u00f3w dotycz\u0105cych wyst\u0119powania autyzmu ani ADHD, a jedynie pewnych ich objaw\u00f3w). Podobnie przeanalizowano podawanie leku dzieciom w pierwszych latach \u017cycia. Zebrane wyniki poddano, jak to zwykle bywa w pracach naukowych, do\u015b\u0107 przera\u017caj\u0105cej analizie statystycznej.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wynik\u00f3w zaprezentowano na szcz\u0119\u015bcie przyst\u0119pnie. Podano warto\u015bci OR (odds ratio<\/em>, czyli iloraz szans: dzielimy szans\u0119 na zaj\u015bcie danego zdarzenia w badanej grupie przez szans\u0119 tego zdarzenia w grupie kontrolnej, szansa oznacza z kolei iloraz prawdopodobie\u0144stwa zaj\u015bcia zdarzenia przez prawdopodobie\u0144stwo zdarzenia przeciwnego). OR = 1 oznacza, \u017ce szansa zaj\u015bcia zdarzenia w obu grupach nie r\u00f3\u017cni si\u0119 w og\u00f3le. Warto\u015b\u0107 ta ma jednak niewielkie znaczenie. Rzucaj\u0105c monet\u0105 dziesi\u0119\u0107 razy, mo\u017cemy pi\u0119ciokrotnie trafi\u0107 or\u0142a, ale nie musimy, mo\u017cemy go wyrzuci\u0107 cztery, sze\u015b\u0107 razy itd. Opisuje to statystyka. Tak samo wyniki badania na danej pr\u00f3bie mog\u0105 przypadkowo wyj\u015b\u0107 obok rzeczywistych dla wi\u0119kszej populacji warto\u015bci. Ale mo\u017cna policzy\u0107, w jakim przedziale owa rzeczywista warto\u015b\u0107 le\u017cy z prawdopodobie\u0144stwem 95 proc., to tzw. przedzia\u0142 ufno\u015bci (CI, confidence interval<\/em>). Je\u015bli obejmuje warto\u015b\u0107 1, to nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce nie ma \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy.<\/p>\n\n\n\n

A wi\u0119c zwi\u0105zek przyjmowania paracetamolu w ci\u0105\u017cy z cechami autyzmu (nie z autyzmem) mia\u0142 CI od 1,07 do 1,33. W przypadku objaw\u00f3w ADHD – od 1,07 do 1,36. Wyniki takie mo\u017cna uzna\u0107, cho\u0107 warto\u015bci nieznacznie odbiegaj\u0105 od warto\u015bci 1. W kwestii u\u017cywania leku po urodzeniu wyniki w obu przypadkach wynosz\u0105 1. Czyli je mo\u017cemy wyrzuci\u0107 do kosza.<\/p>\n\n\n\n

Co z tego wynika? Przyjmowanie paracetamolu mo\u017ce w pewnym stopniu wi\u0105za\u0107 si\u0119 z wi\u0119kszym ryzykiem pojawienia si\u0119 u dziecka objaw\u00f3w autyzmu i ADHD.<\/p>\n\n\n\n

W badaniu wykazano te\u017c, \u017ce dzieci z objawami autyzmu by\u0142y cz\u0119\u015bciej p\u0142ci m\u0119skiej, by\u0142y dzie\u0107mi matek m\u0142odszych, s\u0142abiej wykszta\u0142conych, za\u017cywaj\u0105cych alkoholu i z problemami psychicznymi. Dzieci z objawami ADHD cz\u0119\u015bciej by\u0142y ch\u0142opcami, nie mia\u0142y starszego rodze\u0144stwa, a ich matki cz\u0119\u015bciej pali\u0142y w ci\u0105\u017cy i mia\u0142y problemy psychiczne. Matki przyjmuj\u0105ce paracetamol by\u0142y za\u015b starsze, mia\u0142y ju\u017c wcze\u015bniej dzieci, cz\u0119\u015bciej u\u017cywa\u0142y alkoholu i nikotyny, mia\u0142y wy\u017csze BMI i cz\u0119\u015bciej zg\u0142asza\u0142y problemy psychiczne. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c przyczynach stosowania leku (infekcja, gor\u0105czka). W badaniu starano si\u0119 wykluczy\u0107 wp\u0142yw zmiennych zak\u0142\u00f3caj\u0105cych, aczkolwiek ca\u0142kowitej pewno\u015bci co do braku ich roli nie ma. O zr\u00f3\u017cnicowanych metodach i grupach badanych by\u0142a mowa wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n

Poza tym z bada\u0144 wynika korelacja, a nie zale\u017cno\u015b\u0107 przyczynowo-skutkowa. Naukowcy \u017cartuj\u0105 niekiedy z korelacji wyst\u0119puj\u0105cej mi\u0119dzy globalnym ociepleniem a spadkiem liczby pirat\u00f3w – nie oznacza ona, \u017ce piraci w jaki\u015b magiczny spos\u00f3b ustabilizowali temperatur\u0119 Ziemi. Ewentualna zale\u017cno\u015b\u0107 przyczynowo-skutkowa (filozofowie napisaliby pewnie: kauzalna) wynika\u0107 mo\u017ce z uwzgl\u0119dnienia tak\u017ce innych bada\u0144, w tym na gryzoniach, gdzie rzeczywi\u015bcie zaobserwowano negatywny wp\u0142yw paracetamolu na rozwijaj\u0105cy si\u0119 m\u00f3zg. Zaproponowano nawet ju\u017c kilka mechanizm\u00f3w, w jakich lek m\u00f3g\u0142by szkodzi\u0107 (wp\u0142yw na uk\u0142ad kanabinoidowy, ten pobudzany przez marihuan\u0119, zmniejszanie dbaj\u0105cego o rozw\u00f3j neuron\u00f3w BDNF, stan zapalny, zmiany hormonalne).<\/p>\n\n\n\n

Czy zatem paracetamol mo\u017ce negatywnie wp\u0142yn\u0105\u0107 na p\u0142\u00f3d? Wydaje si\u0119, \u017ce mo\u017ce. Nie nale\u017cy go wi\u0119c u\u017cywa\u0107? W medycynie nie ma bezpiecznych \u015brodk\u00f3w. Nale\u017cy u\u017cywa\u0107 tych najbezpieczniejszych, czyli stwarzaj\u0105cych najmniejsze ryzyko. Je\u017celi wi\u0119c drug\u0105 opcj\u0105 jest mniej bezpieczny \u015brodek, to trzeba si\u0119gn\u0105\u0107 po paracetamol. Alemany i inni radz\u0105 go nie u\u017cywa\u0107, ale tego nie wykluczaj\u0105, gdy to naprawd\u0119 konieczne, na co zwraca uwag\u0119 tak\u017ce tekst Mazur. B\u00f3l, gor\u0105czka, infekcja te\u017c wp\u0142ywaj\u0105 na p\u0142\u00f3d. Nie m\u00f3wi\u0105c o zdrowiu i samopoczuciu matki.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n