{"id":80,"date":"2007-06-25T09:04:20","date_gmt":"2007-06-25T07:04:20","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=80"},"modified":"2013-02-14T10:51:51","modified_gmt":"2013-02-14T09:51:51","slug":"wiedenczycy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2007\/06\/25\/wiedenczycy\/","title":{"rendered":"Wiede\u0144czycy"},"content":{"rendered":"

\"wieden_200.jpg\"Zadziwiaj\u0105ce, jak wielu my\u015blicieli pochodzi z Wiednia prze\u0142omu wiek\u00f3w XIX i XX.
\n<\/strong>
\nOd d\u0142u\u017cszego ju\u017c czasu uderza mnie jak wielu my\u015blicieli (filozof\u00f3w, matematyk\u00f3w, psycholog\u00f3w), kt\u00f3rzy odcisn\u0119li trwa\u0142e pi\u0119tno na nauce i filozofii, wywodzi si\u0119 z Wiednia prze\u0142omu wiek\u00f3w XIX i XX. Mam tu na my\u015bli, zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 w tym mie\u015bcie, jak i tych, kt\u00f3rzy przybyli p\u00f3\u017aniej, by w nim studiowa\u0107 i pracowa\u0107. S\u0105dz\u0119, \u017ce niebagatelny wp\u0142yw mia\u0142a na to specyfika Austro-W\u0119gier.<\/p>\n

Pa\u0144stwo to zosta\u0142o proklamowane 21 grudnia 1867 roku. Przedziwnym zrz\u0105dzeniem losu zamieszkiwa\u0142o je wiele nacji: Niemcy, W\u0119grzy, Polacy, Czesi, Rumuni Rusini, Chorwaci, S\u0142owacy, Serbowie, S\u0142owe\u0144cy i W\u0142osi. \u017badna z nich nie stanowi\u0142a wi\u0119kszo\u015bci w pa\u0144stwie, co sprawia\u0142o, \u017ce by\u0142o ono nara\u017cone na nieustanne spory i napi\u0119cia wewn\u0119trzne. W efekcie jego mieszka\u0144cy korzystali z szerokich wolno\u015bci i praw osobistych, a poszczeg\u00f3lne narody mia\u0142y do\u015b\u0107 du\u017ce pole do rozwoju w\u0142asnej kultury. Konflikt\u00f3w wewn\u0119trznych nie uda\u0142o si\u0119 jednak rozwi\u0105za\u0107 w spos\u00f3b zadowalaj\u0105cy, czego skutkiem by\u0142o zab\u00f3jstwo w Sarajewie arcyksi\u0119cia Ferdynanda J\u00f3zefa (28 czerwca 1914 roku), co zainicjowa\u0142o ci\u0105g wydarze\u0144, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do wybuchu I wojny \u015bwiatowej. W wyniku wojny Cesarstwo Austro-W\u0119gierskie przesta\u0142o istnie\u0107. W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym Wiede\u0144 odgrywa\u0142 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 na intelektualnej mapie \u015bwiata. Jednak u progu II wojny \u015bwiatowej wi\u0119kszo\u015b\u0107 wa\u017cnych my\u015blicieli opu\u015bci\u0142a miasto.<\/p>\n

<\/p>\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce mieszanka narodowo\u015bciowa Cesarstwa zaowocowa\u0142a zadziwiaj\u0105cym boomem intelektualnym pocz\u0105tku XX wieku. By to pokaza\u0107, wymieni\u0119 kilka najwa\u017cniejszych nazwisk wraz kr\u00f3tkim opisem tego, co zrobili.<\/p>\n

Na og\u00f3\u0142 o Wiedniu m\u00f3wi si\u0119 przy okazji Ko\u0142a Wiede\u0144skiego, czyli grupy filozof\u00f3w, matematyk\u00f3w i fizyk\u00f3w, kt\u00f3ra zawi\u0105za\u0142a si\u0119 oko\u0142o roku 1922 wok\u00f3\u0142 seminarium prowadzonego przez logika i filozofa Moritza Schlicka. Obok Schlicka w sk\u0142ad grupy wchodzili mi\u0119dzy innymi Rudolf Carnap czy Kurt G\u00f6del. Prace tego ostatniego zaliczane s\u0105 do najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 matematyki XX wieku. Ca\u0142a grupa w ogromnym stopniu przyczyni\u0142a si\u0119 do rozwoju logiki i filozofii nauki, rozumienia nauki, jej metod, cel\u00f3w, ogranicze\u0144 itp. Cz\u0119sto zapomina si\u0119, \u017ce tematem pierwszych spotka\u0144 Ko\u0142a by\u0142a dyskusja wok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cki innego Wiede\u0144czyka, Ludwiga Wittgensteina „Traktat logiczno-filozoficzny” (Zob. J\u0119zyk jak \u015blimak<\/a>).<\/p>\n

W Wiedniu urodzi\u0142 si\u0119, studiowa\u0142 i pracowa\u0142 przez wiele lat krytyk Ko\u0142a, Karl Raimund Popper (Zob. Trzeci \u015bwiat<\/a>). O ile pami\u0119tam dobrze jego wspomnienia mia\u0142 nawet jedno czy dwa spotkania w ramach jednego z pomniejszych epicykli Ko\u0142a. Mimo, \u017ce Popper krytykowa\u0142 g\u0142\u00f3wne idee Ko\u0142a, Schlick dopom\u00f3g\u0142 w wydaniu ksi\u0105\u017cki Poppera „Logika odkrycia naukowego”, kt\u00f3ra rzuci\u0142a zupe\u0142nie nowe \u015bwiat\u0142o na rozumienie nauki i jej metod.<\/p>\n

Wiede\u0144 to nie tylko jego s\u0142ynne Ko\u0142o. Chyba wtedy, gdy u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce Zygmunt Freud mieszka\u0142 i pracowa\u0142 w tym mie\u015bcie, zacz\u0105\u0142em docenia\u0107 intelektualn\u0105 rang\u0119 tego miasta. Freud wprawdzie nie urodzi\u0142 si\u0119 w Wiedniu, ale tu mieszka\u0142 od 4 roku \u017cycia. Tu studiowa\u0142 i prowadzi\u0142 swoj\u0105 praktyk\u0119, prowadzi\u0142 badania. Jego wp\u0142yw nie tylko na nauk\u0119, ale tak\u017ce na filozofi\u0119, czy rozumienie natury cz\u0142owieka trudno przeceni\u0107.<\/p>\n

Z Wiednia pochodzi\u0142 i przez d\u0142ugie lata pracowa\u0142 Ludwig von Misses. Podobnie rzecz si\u0119 ma z Friedrichem Augustem von Hayekiem. Obaj zaliczani s\u0105 do czo\u0142owych przedstawicieli Szko\u0142y Austriackiej w ekonomii, kt\u00f3ra, podobnie jak prace Ko\u0142a Wiede\u0144skiego w przypadku nauki, odmieni\u0142a podej\u015bcie do wielu zjawisk ekonomicznych. Obaj s\u0105 uznanymi klasykami neoliberalizmu.<\/p>\n

Nazwiska os\u00f3b zwi\u0105zanych z Wiedniem mo\u017cna by jeszcze mno\u017cy\u0107: Franz Brenatano, Pual Feyerabend, Alexious Meinong, wybitny polski filozof Kazimierz Twardowski… I tak dalej. Ale na zako\u0144czenie ostatnie nazwisko: niespe\u0142niony student malarstwa Adolf Hitler. Mo\u017cna o nim powiedzie\u0107, \u017ce sta\u0142 si\u0119 katalizatorem nierozwi\u0105zanych konflikt\u00f3w z czas\u00f3w Cesarstwa Austro-W\u0119gierskiego, kt\u00f3rych rozpad Cesarstwa nie u\u015bmierzy\u0142. W efekcie dzie\u0142o rozpadu specyficznego \u015bwiata Cesarstwa doprowadzi\u0142 do ko\u0144ca.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. la vaca vegetariana<\/strong><\/a>, Flickr (CC BY SA) <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zadziwiaj\u0105ce, jak wielu my\u015blicieli pochodzi z Wiednia prze\u0142omu wiek\u00f3w XIX i XX. Od d\u0142u\u017cszego ju\u017c czasu uderza mnie jak wielu my\u015blicieli (filozof\u00f3w, matematyk\u00f3w, psycholog\u00f3w), kt\u00f3rzy odcisn\u0119li trwa\u0142e pi\u0119tno na nauce i filozofii, wywodzi si\u0119 z Wiednia prze\u0142omu wiek\u00f3w XIX i XX. Mam tu na my\u015bli, zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 w tym mie\u015bcie, jak i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=80"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2368,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80\/revisions\/2368"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=80"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=80"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=80"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}