{"id":8016,"date":"2021-07-03T08:31:08","date_gmt":"2021-07-03T06:31:08","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8016"},"modified":"2021-07-03T12:40:31","modified_gmt":"2021-07-03T10:40:31","slug":"olbrzymia-czapla-czy-zywa-torpeda-najwiekszy-z-dinozaurow-drapieznych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/07\/03\/olbrzymia-czapla-czy-zywa-torpeda-najwiekszy-z-dinozaurow-drapieznych\/","title":{"rendered":"Olbrzymia czapla czy \u017cywa torpeda? Najwi\u0119kszy z dinozaur\u00f3w drapie\u017cnych"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Starszy, l\u0105dowy<\/em> wizerunek spinozaura<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Kiedy po odkryciu pierwszych skamienia\u0142o\u015bci dinozaur\u00f3w napotykano na pozosta\u0142o\u015bci ich najwi\u0119kszych przedstawicieli, badacze nie mogli uwierzy\u0107, \u017ce tak wielkie zwierz\u0119ta chodzi\u0142y niegdy\u015b po l\u0105dzie. Uznawano, \u017ce zw\u0142aszcza olbrzymie zauropody \u017cy\u0142y w wodzie, a si\u0142a wyporu r\u00f3wnowa\u017cy\u0142a ich ci\u0119\u017car, na powietrze wystawia\u0142y za\u015b tylko czubek g\u0142owy wie\u0144cz\u0105cej d\u0142ug\u0105 szyj\u0119. Potem badania wykaza\u0142y, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 z nich (szczeg\u00f3lnie chyba najbardziej zgodne ze stereotypowym wizerunkiem zauropoda diplodokokszta\u0142tne) nie mog\u0142a unie\u015b\u0107 szyi, a ci\u015bnienie na du\u017cych g\u0142\u0119boko\u015bciach zgniot\u0142oby im p\u0142uca. Dinozaury nie \u017cy\u0142y w wodzie. Teraz si\u0119 okazuje, \u017ce niekt\u00f3re mo\u017ce jednak \u017cy\u0142y…<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Spinozaura opisano w 1915 r. Nazwa rodzajowa Spinosaurus<\/em> znaczy kolczasty jaszczur<\/em>\u00a0i odwo\u0142uje si\u0119 do wyd\u0142u\u017conych wyrostk\u00f3w kolczystych kr\u0119gos\u0142upa, tworz\u0105cych na grzbiecie co\u015b w rodzaju grzebienia. Epitet gatunkowy aegyptiacus<\/em> odnosi si\u0119 do miejsca znalezienia tego p\u00f3\u0142nocnoafryka\u0144skiego dinozaura drapie\u017cnego (teropoda), bliskiego krewnego baryonyksa i dalszego megalozaura. Ca\u0142kowit\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 spinozaura oszacowano na ok. 15 m, przerasta\u0142 wi\u0119c p\u00f3\u017aniejszego ameryka\u0144skiego tyranozaura<\/a> i wszystkie inne teropody. Zwierz\u0119 d\u0142ugo by\u0142o tajemnicze, znalezisko przepad\u0142o podczas II wojny, a kolejne obejmowa\u0142y g\u0142\u00f3wnie pojedyncze z\u0119by.<\/p>\n\n\n\n

Z czasem wizerunek zwierz\u0119cia si\u0119 zmienia\u0142. Wyprostowana sylwetka teropod\u00f3w okaza\u0142a si\u0119 bzdurn\u0105 antropomorfizacj\u0105. Wielki pochylony my\u015bliwy o d\u0142ugim jak u gawiala pysku zacz\u0105\u0142 by\u0107 kojarzony z rybo\u017cerno\u015bci\u0105<\/a>. Niedawno jeszcze s\u0105dzono, \u017ce prowadzi\u0142 wodny tryb \u017cycia, by\u0142 wyspecjalizowanym drapie\u017cc\u0105, znakomitym p\u0142ywakiem zdolnym szybko \u015bciga\u0107 ofiar\u0119, \u017cywi\u0105cym si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rybami. Wskazywa\u0107 na to maj\u0105 wspomniany ju\u017c wyd\u0142u\u017cony pysk, ma\u0142e ko\u0144czyny, fa\u0142d na grzbiecie i ogonie.<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d fan\u00f3w dinozaur\u00f3w zawrza\u0142o, a spinozaur dorobi\u0142 si\u0119 licznych wyobra\u017ce\u0144 i przedstawie\u0144 w toni wodnej, niczym prawdziwa \u017cywa torpeda goni\u0105cy swoje ofiary. Kolejna praca Hone\u2019a i Holtza raczej wyklucza tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nowy, wodny<\/em> wizerunek<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Badacze widz\u0105 to zwierz\u0119 raczej jako odpowiednika dzisiejszych czapli czy bocian\u00f3w<\/a>, brodz\u0105cego w wodzie i wypatruj\u0105cego w niej zdobyczy, a w razie potrzeby umiej\u0105cego wy\u017cywi\u0107 si\u0119 na l\u0105dzie. S\u0105 liczne dowody przeciw hipotezie drapie\u017cnika \u015bcigaj\u0105cego swe ofiary w wodzie.<\/p>\n\n\n\n

  1. U zwierz\u0105t wodnych nozdrza znajduj\u0105 si\u0119 wysoko na pysku – czemu niewidoczny drapie\u017cnik mo\u017ce le\u017ce\u0107 w wodzie z otworami nosowymi nad powierzchni\u0105 (krokodyle, wieloryby<\/a>). Nozdrza spinozaura znajdowa\u0142y si\u0119 w po\u0142owie pyska, wi\u0119c istotna jego cz\u0119\u015b\u0107 wystawa\u0142aby znad wody. Natomiast brodz\u0105c, m\u00f3g\u0142by i tak zaburza\u0107 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 olbrzymiego pyska (czaszka spinozaura mierzy ponad p\u00f3\u0142tora metra) z nozdrzami nad wod\u0105.<\/li>
  2. Budowa szyi wskazuje na zgi\u0119cie do do\u0142u. Zwierz\u0119ta wodne (wieloryby<\/a>, delfiny, krokodyle) maj\u0105 cz\u0119sto kr\u00f3tk\u0105 szyj\u0119 (autorzy nie rozwa\u017caj\u0105 plezjozaur\u00f3w), trzyman\u0105 prosto, by nie zaburza\u0107 op\u0142ywowego kszta\u0142tu cia\u0142a. Wygi\u0119cie w d\u00f3\u0142 w przypadku drapie\u017cnika poluj\u0105cego w wodzie wydaje si\u0119 absurdem. Chyba \u017ce brodzi\u0142 nad lustrem wody, gotowy dzi\u0119ki silnym mi\u0119\u015bniom uderzy\u0107 g\u0142ow\u0105 czaj\u0105c\u0105 si\u0119 w wodzie zdobycz.<\/li>
  3. Tu\u0142\u00f3w zwierz\u0119cia wie\u0144czy\u0142 olbrzymi \u017cagiel. Czy m\u00f3g\u0142by pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 p\u0142etwy grzbietowej? Przypominaj\u0105cy krzyw\u0105 liter\u0119 M z wci\u0119ciem po\u015brodku – raczej nie mia\u0142 op\u0142ywowego kszta\u0142tu. Przeciwnie, zwi\u0119ksza\u0142 op\u00f3r. Podobne twory wyst\u0119powa\u0142y u zwierz\u0105t l\u0105dowych (ornitopod uranozaur, ssakokszta\u0142tny Dimetrodon<\/em>). Dzisiejszy grzebie\u0144 samca traszki grzebieniastej<\/a> s\u0142u\u017cy nie poprawie zdolno\u015bci p\u0142ywackich, ale wywieraniu wra\u017cenia na samicy. \u017bagiel spinozaura te\u017c by\u0142 raczej efektem doboru p\u0142ciowego.<\/li>
  4. Zwie\u0144czony fa\u0142dem sk\u00f3rnym ogon mia\u0142 by\u0107 si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 podczas p\u0142ywania. Dok\u0142adniejsze badania wykaza\u0142y, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 zapewnia\u0107 wielkiej si\u0142y, a wydajno\u015b\u0107 p\u0142ywania dzisiejszych krokodyli jest o po\u0142ow\u0119 lepsza. Hone i Holtz przytaczaj\u0105 kilka publikacji na potwierdzenie tezy, \u017ce nie nale\u017c\u0105 one do najlepszych p\u0142ywak\u00f3w. Krokodyle nie goni\u0105 ofiary, tylko le\u017c\u0105 w wodzie i czekaj\u0105, a\u017c potencjalna zdobycz znajdzie si\u0119 ko\u0142o silnego, pe\u0142nego ostrych z\u0119b\u00f3w pyska. W wy\u015bcigu z pingwinem, waleniem czy nawet wydr\u0105 krokodyl nie mia\u0142by \u017cadnych szans, a co dopiero spinozaur. Co wi\u0119cej, dobrze p\u0142ywaj\u0105ce jaszczurki, jak warany, maj\u0105 sztywny koniec ogona. U spinozaura by\u0142 gi\u0119tki.<\/li>
  5. Mniejsze ni\u017c u innych teropod\u00f3w tylne ko\u0144czyny spinozaura mia\u0142y obrazowa\u0107 redukcj\u0119 \u0142ap w \u015brodowisku wodnym. Redukcj\u0119 dojrze\u0107 mo\u017cna jednak dopiero po uwa\u017cnym por\u00f3wnaniu z innymi teropodami, co wi\u0119cej, podczas p\u0142ywania nogi niezgrabnie stercza\u0142y w d\u00f3\u0142, zwi\u0119kszaj\u0105c op\u00f3r.<\/li>
  6. P\u0142askie ko\u015bci palc\u00f3w przywodz\u0105 na my\u015bl p\u0142etwy. Jednak podobne wyst\u0119powa\u0142y u niekt\u00f3rych ewidentnie l\u0105dowych teropod\u00f3w. Ponadto b\u0142ona p\u0142awna zwi\u0119kszaj\u0105ca powierzchni\u0119 stopy zapobiega jej zag\u0142\u0119bianiu si\u0119 w mokry grunt w czasie brodzenia.<\/li>
  7. Dinozaury drapie\u017cne (w tym ptaki) cechuj\u0105 si\u0119 ko\u015b\u0107mi pneumatycznymi, posiadaj\u0105cymi otwory powietrzne, redukuj\u0105ce ich mas\u0119. Przydatne na l\u0105dzie i jeszcze bardziej podczas lotu otwory stanowi\u0142yby przeszkod\u0119 w zanurzaniu si\u0119 w g\u0142\u0119bin\u0119 i wymaga\u0142yby znacz\u0105cej ilo\u015bci energii. Co wi\u0119cej, oddychaj\u0105c powietrzem, zwierz\u0119 musia\u0142oby co chwila powtarza\u0107 taki manewr. Z drugiej strony oszacowano minimaln\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107, na jakiej dinozaur m\u00f3g\u0142by swobodnie p\u0142ywa\u0107, unikaj\u0105c przypowierzchniowych zawirowa\u0144. Wysz\u0142o 6 m. Zwierz\u0119 mia\u0142o jednak \u017cy\u0107 w wodach \u015br\u00f3dl\u0105dowych lub przybrze\u017cnych. Gdzie niby mia\u0142yby znajdowa\u0107 si\u0119 na tyle rozleg\u0142e przybrze\u017cne g\u0142\u0119biny pozwalaj\u0105ce \u017cy\u0107 ca\u0142ej populacji tak wielkich zwierz\u0105t?<\/li>
  8. Analiza izotopowa z\u0119b\u00f3w wskazuje, \u017ce spinozaur istotnie sp\u0119dza\u0142 du\u017co czasu w wodzie i \u017cywi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rybami. Jednak z\u0119by niekt\u00f3rych osobnik\u00f3w wskazuj\u0105 na l\u0105dowy tryb \u017cycia. Istniej\u0105 dowody, \u017ce okazjonalnie spo\u017cywa\u0142 on (jak na teropoda przysta\u0142o) inne dinozaury.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Do\u015b\u0107 sprawny p\u0142ywak, znacznie lepszy od innych dinozaur\u00f3w, ale nie do\u015b\u0107 sprawny, by dogoni\u0107 zdobycz w wodzie. Wielki dinozaur, kt\u00f3ry nie mia\u0142by jak si\u0119 rozp\u0119dzi\u0107 w zbyt p\u0142ytkiej wodzie. Argumenty przeciw wodnemu drapie\u017ccy s\u0105 liczne. Dzisiejsza wiedza wskazuje raczej na oportunist\u0119, przechadzaj\u0105cego si\u0119 od zbiornika do zbiornika, brodz\u0105cego w wodzie i uderzaj\u0105cego z zasadzki, a w razie czego potrafi\u0105cego zapolowa\u0107 na l\u0105dzie i niegardz\u0105cego padlin\u0105. Przystosowanego do \u017cycia w wodzie, ale nierezygnuj\u0105cego z l\u0105dowego trybu \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

    Nie znaczy to, \u017ce na pewno nie by\u0142o wodnych teropod\u00f3w. Taki tryb \u017cycia m\u00f3g\u0142 wie\u015b\u0107 niewielki Halszkaraptor<\/em>. Jednak najwi\u0119kszy z dinozaur\u00f3w drapie\u017cnych prawdopodobnie wi\u0119cej chodzi\u0142, ni\u017c p\u0142ywa\u0142. \u017begnaj \u017cywa torpedo, witaj pi\u0119tnastometrowa czaplo.<\/p>\n\n\n\n

    Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n