![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/2019-nCoV-CDC-23312.png\")
Dw\u00f3ch popularyzator\u00f3w nauki – \u0141ukasz Sakowski i Arkadiusz Dobosz, przy wsp\u00f3\u0142pracy z Micha\u0142em Misiakiem i Katarzyn\u0105 G\u0119borek, wzi\u0119\u0142o pod lup\u0119 29 polskoj\u0119zycznych serwis\u00f3w medialnych pod k\u0105tem jako\u015bci prezentowanych przez nie wiadomo\u015bci o COVID-19. Tytu\u0142 wpisu ju\u017c zdradza, \u017ce najlepszy okaza\u0142 si\u0119 portal Polityki.<\/p>\n\n\n
Autorzy analizy wzi\u0119li pod uwag\u0119 artyku\u0142y z 35 tygodni od ko\u0144ca stycznia do ko\u0144ca wrze\u015bnia 2020, po jednym na tydzie\u0144. Tam, gdzie artyku\u0142\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej, wybierali je losowo. Jedynym medium, w kt\u00f3rym nie uda\u0142o si\u0119 tylu zebra\u0107 by\u0142o niejakie Inne Medium, kt\u00f3re zasadniczo bardziej si\u0119 zajmuje takimi sprawami jak UFO czy pseudonaukowe w\u0142asno\u015bci piramid, ewentualnie \u015bwiadomo\u015bci\u0105\/dusz\u0105 przechowywan\u0105 w mikrotubulach, wi\u0119c COVID-19 le\u017cy na poboczu jego zainteresowa\u0144. <\/p>\n\n\n\n
Nast\u0119pnie przeanalizowali przedstawione informacje pod r\u00f3\u017cnymi k\u0105tami. Zaczn\u0119 od najbardziej kontrowersyjnego, czyli zaanga\u017cowania. Media, kt\u00f3re ograniczaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do kopiowania informacji z agencji prasowych, nie maj\u0105c swoich ekspert\u00f3w do ich interpretowania, dosta\u0142y punkt\u00f3w mniej, a te, kt\u00f3re same od siebie wk\u0142adaj\u0105 wi\u0119cej, dosta\u0142y wi\u0119cej. Problem w tym podej\u015bciu jest taki, \u017ce taki wk\u0142ad w\u0142asny mo\u017ce by\u0107 sensowny, przede wszystkim, gdy medium samo znajduje publikacje naukowe i je popularyzuje, ale z drugiej strony, mo\u017ce by\u0107, wr\u0119cz przeciwnie, wk\u0142adem polegaj\u0105cym na dorobieniu teorii spiskowej. <\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119ksze zaanga\u017cowanie tak mierzone mia\u0142y Newsweek, Polityka i serwis Nauka w Polce, kt\u00f3ry to sam z regu\u0142y jest generatorem notek nast\u0119pnie kopiowanych przez inne media. Najmniej zaanga\u017cowane (w tym sensie), czyli w pewnym sensie najbardziej ostro\u017cne i suche okaza\u0142y si\u0119 Polsat News, Niezale\u017cna i Do Rzeczy. Nieprzesadnie wiele od siebie dodawa\u0142y te\u017c Najwy\u017cszy Czas, Radio Zet i Radio Maryja. To w sumie ciekawe, bo wydaje si\u0119 sk\u0105din\u0105d, \u017ce zw\u0142aszcza niekt\u00f3re z tych medi\u00f3w nie stroni\u0105 od komentowania rzeczywisto\u015bci, czy wr\u0119cz jej kreowania. Akurat Inne Medium i podobne do niego Zmiany na Ziemi, kt\u00f3re mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce b\u0119d\u0105 ubarwia\u0107 przekaz, le\u017c\u0105 gdzie\u015b po\u015brodku (czyli tam, gdzie wbrew ba\u0142amutnemu powiedzeniu zwykle nie le\u017cy prawda).<\/p>\n\n\n\n
Kryterium bardzo wa\u017cne to liczba fa\u0142szywych wiadomo\u015bci. O fa\u0142szywych wiadomo\u015bciach w kontek\u015bcie COVID-19 niedawno pisa\u0142em<\/a>, a autorzy przyj\u0119li kryteria First Draft News:<\/p>\n\n\n\n <\/p>* dane zmy\u015blone i sfabrykowane, Tu niestety Polityce nie uda\u0142o si\u0119 ustrzec podania cho\u0107by jednej wiadomo\u015bci, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 fa\u0142szywa (swoj\u0105 drog\u0105, ciekawe jakie to by\u0142y wiadomo\u015bci), ale jej wynik i tak by\u0142 bardzo dobry, przy czym a\u017c dwie trzecie medi\u00f3w mia\u0142o podobny wynik, a tymi, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 nie poda\u0107 ani jednego fake newsa (przynajmniej w wylosowanych artyku\u0142ach) okaza\u0142y si\u0119 TOK FM, Radio Maryja i TVP Info. Pod tym wzgl\u0119dem op\u0142aci\u0142o si\u0119 im przekleja\u0107 informacje agencyjne bez komentarza. Nieco wi\u0119cej, cho\u0107 wci\u0105\u017c niedu\u017co, fa\u0142szywych informacji przytrafi\u0142o si\u0119 Onetowi, Rzeczpospolitej i National Geographic. Do Rzeczy i Interia podawa\u0142y takie informacje ju\u017c prawie w co drugim artykule, Najwy\u017cszy Czas \u015brednio po jednej informacji na artyku\u0142, Inne Medium niewiele wi\u0119cej, a Zmiany na Ziemi podawa\u0142y prawie dwie na artyku\u0142.<\/p>\n\n\n\n Kolejne kryteria dotycz\u0105 szeroko uj\u0119tego przywo\u0142ywania \u017ar\u00f3de\u0142 – ich liczby i jako\u015bci. Pod wzgl\u0119dem liczby Polityka zwyci\u0119\u017ca z wynikiem \u015brednio 2,717 \u017ar\u00f3d\u0142a na artyku\u0142. Niewiele ust\u0119puj\u0105 jej Onet, Newsweek i National Geographic. Liczb\u0105 powy\u017cej dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142 na artyku\u0142 mog\u0105 pochwali\u0107 si\u0119 jeszcze TVN24, RMF FM i Wprost, a Najwy\u017cszy Czas prawie dotyka tej cezury od do\u0142u. W zakresie od jednego do dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142 mieszcz\u0105 si\u0119 prawie wszyscy, nawet Zmiany na Ziemi podawa\u0142o ich \u015brednio 1,173 (pytanie – jakiej jako\u015bci i jak zinterpretowane). Tylko Inne Medium mia\u0142o ich mniej, i to zauwa\u017calnie, bo niespe\u0142na jedno na dwa artyku\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Jako\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 trudniej oceni\u0107, bo z jednej strony s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a do\u015b\u0107 bezpieczne, ale umiarkowanie warto\u015bciowe merytorycznie, jak szeroko rozumiane w\u0142adze (samorz\u0105dowe, krajowe, unijne). Na nie najcz\u0119\u015bciej powo\u0142ywa\u0142y si\u0119 Euractiv (25 razy na 35), TVN24, Onet, Gazeta.pl czy Najwy\u017cszy Czas. Inne Medium powo\u0142a\u0142o si\u0119 tylko raz. Polityka by\u0142a tu po\u015brodku – 16 razy. Odr\u0119bnie policzono inspekcj\u0119 sanitarn\u0105, na kt\u00f3r\u0105 wiele medi\u00f3w jednak nie powo\u0142a\u0142o si\u0119 ani razu. Najcz\u0119\u015bciej powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 RMF FM – 9 razy, a Polityka – 3 razy.<\/p>\n\n\n\n Polityka okaza\u0142a si\u0119 liderem w przywo\u0142ywaniu opinii ekspert\u00f3w instytucjonalnych (WHO, ameryka\u0144skie CDC, europejskie ECDC, PAN i NIZP-PZH czy wreszcie szpitale i uczelnie), robi\u0105c to 23 razy i jednocze\u015bnie by\u0142o to najcz\u0119stsze jej \u017ar\u00f3d\u0142o (24%). Drugie z kolei Newsweek i Nauka w Polsce zrobi\u0142y to 16 razy (odpowiednio 18% i 28%). Inne Medium powo\u0142a\u0142o si\u0119 raz, co stanowi 3,5%. Polityka za to rzadziej powo\u0142ywa\u0142a si\u0119 na indywidualnych ekspert\u00f3w – 14 razy i stanowili oni 17,5 % jej \u017ar\u00f3de\u0142. Na takie \u017ar\u00f3d\u0142a bardziej stawia\u0142 Newsweek. Jeszcze rzadziej powo\u0142ywa\u0142a si\u0119 na „inne organizacje” – 10 razy, tu liderem by\u0142o Radio Maryja. Mo\u017cna si\u0119 domy\u015bli\u0107, na kt\u00f3r\u0105 du\u017c\u0105 organizacj\u0119 si\u0119 powo\u0142ywa\u0142o. Specyficznym \u017ar\u00f3d\u0142em s\u0105 inne media. Tu Polityka znalaz\u0142a dla siebie \u017ar\u00f3d\u0142o 20% informacji, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na nie 19 razy, podczas gdy Onet robi\u0142 to 32 razy. Globalnie najmniej popularnym \u017ar\u00f3d\u0142em, nie licz\u0105c niszowej inspekcji sanitarnej, okaza\u0142y si\u0119 oryginalne publikacje naukowe. Globalnie, ale nie zawsze, bo dla Polityki to by\u0142o \u017ar\u00f3d\u0142o co dziesi\u0105tej informacji. Nieco ni\u017csze poziomy uzyska\u0142y Wprost i Radio Zet, a nawet Nauka w Polsce. Ani razu oryginalnych publikacji (przynajmniej w zbadanych artyku\u0142ach) nie przywo\u0142a\u0142y Polskie Radio, Gazeta.pl, Radio Maryja, Niezale\u017cna i WP.<\/p>\n\n\n\n Generalnie artyku\u0142y mia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142a i tylko 4% by\u0142o ich pozbawionych. Natomiast w\u015br\u00f3d informacji Innego Medium wi\u0119cej ni\u017c po\u0142owa ich nie mia\u0142a, a w\u015br\u00f3d Zmian na Ziemi, prawie co czwarta. Zauwa\u017calny (powy\u017cej 5%) brak by\u0142 te\u017c w Polskim Radiu 24, Tygodniku Powszechnym, Interii i Polsacie News.<\/p>\n\n\n\n Po uwzgl\u0119dnieniu wszystkich kryteri\u00f3w za najbardziej rzetelne medium zosta\u0142 uznany portal Polityki, a ca\u0142y ranking wygl\u0105da tak: <\/p>\n\n\n\n Przyznam, \u017ce nie wiem, co dok\u0142adnie wylosowali autorzy z naszego portalu. Jak kiedy\u015b wspomina\u0142em, nasz blog jest mocno autonomicznym bytem w stosunku do redakcji naukowej, ale autorzy analizy niekoniecznie to wiedz\u0105 – portal to portal. Poza tym, COVID-19 do\u015b\u0107 szybko wyszed\u0142 poza dzia\u0142y naukowe redakcji. W analizowanym okresie wcale za du\u017co o tym zreszt\u0105 nie pisali\u015bmy. Jest wi\u0119c du\u017co bardziej prawdopodobne, \u017ce do analizy trafi\u0142y artyku\u0142y z g\u0142\u00f3wnej cz\u0119\u015bci portalu, gdzie udziela si\u0119 ca\u0142y zesp\u00f3\u0142 autor\u00f3w, zw\u0142aszcza Pawe\u0142 Walewski i Piotr Rzymski. Czasem Marcin Rotkiewicz, czasem Karol Ja\u0142ochowski. Poza tym prawie wszyscy regularni dziennikarze czy dziennikarki od czasu do czasu co\u015b o COVID-19 mieli w swoich tekstach, cho\u0107 nie wiem, czy takie teksty by\u0142y analizowane.<\/p>\n\n\n\n W ka\u017cdym razie, dzisiejszy wpis nie ma by\u0107 wystawianiem nogi \u017caby do podkuwania konia. To nie moje wpisy przyczyni\u0142y si\u0119 do zwyci\u0119stwa portalu Polityki. Niemniej, opr\u00f3cz og\u00f3lnej solidarno\u015bci z portalem, mam troch\u0119 osobistej rado\u015bci. Ot\u00f3\u017c, jak napisa\u0142em, jednym z g\u0142\u00f3wnych autor\u00f3w Polityki w dziedzinie COVID-19 jest Piotr Rzymski. Nie jest on jednak po prostu dziennikarzem naukowym.<\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c jest aktywnym naukowcem. Samo to da\u0142o Polityce przewag\u0119 – dziennikarze, nawet specjalizuj\u0105cy si\u0119 w relacjonowaniu wiadomo\u015bci naukowych, mog\u0105 mie\u0107 wi\u0119ksz\u0105 tendencj\u0119 do przeklejania informacji prasowych. Naukowcowi \u0142atwiej jest doda\u0107 w\u0142asny komentarz, co doda\u0142o punkt\u00f3w w „zaanga\u017cowaniu”. Po drugie, jest pracownikiem uniwersytetu medycznego – du\u017co \u0142atwiej jemu ni\u017c cho\u0107by mnie porusza\u0107 si\u0119 w literaturze medycznej. Nie jest natomiast po prostu lekarzem, wi\u0119c mo\u017ce spojrze\u0107 na doniesienia naukowe z nieco mniejszym obci\u0105\u017ceniem – jak na ka\u017cde inne publikacje z ograniczeniami metodologicznymi itd., a nie jak na nie zawsze ze sob\u0105 sp\u00f3jne zalecenia zawodowe. W pewnym momencie za\u015b m\u00f3g\u0142 cytowa\u0107 samego siebie, bo sam zaj\u0105\u0142 si\u0119 analiz\u0105 publikacji covidowych.<\/p>\n\n\n\n Nie pisz\u0119 tu jednak prostej laudacji – element samochwalstwa musi by\u0107. Ot\u00f3\u017c Rzymski dla Polityki zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 w reakcji na m\u00f3j wpis na tym blogu o zanieczyszczeniach w glonowych suplementach diety<\/a>, do kt\u00f3rego zainspirowa\u0142o mnie jego (wsp\u00f3\u0142)wyst\u0105pienie na Zje\u017adzie Hydrobiolog\u00f3w Polskich. Zatem sta\u0142em si\u0119 mimowolnie \u0142owc\u0105 talent\u00f3w i w ten niebezpo\u015bredni spos\u00f3b przyczyni\u0142em si\u0119 do zwyci\u0119stwa Polityki w tym rankingu.<\/p>\n\n\n\n Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n ilustracja: Alissa Eckert, Dan Higgins, domena publiczna (<\/em>utw\u00f3r CDC<\/em><\/a>) <\/em><\/p>\n\n\n\n
* fa\u0142szywy kontekst (np. pisanie o epidemii SARS z 2002-2003 roku tak, jakby chodzi\u0142o o obecn\u0105 pandemi\u0119),
* fa\u0142szywe po\u0142\u0105czenie (np. nag\u0142\u00f3wek niezgodny z tre\u015bci\u0105),
* myl\u0105ce\/manipuluj\u0105ce wykorzystanie prawdziwej informacji,
* fa\u0142szywe \u017ar\u00f3d\u0142a (np. podanie WHO jako \u017ar\u00f3d\u0142a mimo i\u017c \u015awiatowa Organizacja Zdrowia nie poda\u0142a takiej informacji),
* informacje odnosz\u0105ce si\u0119 do przysz\u0142o\u015bci z fa\u0142szywym zapewnieniem co do ich pewno\u015bci (np. \u017ce pandemia bez w\u0105tpliwo\u015bci sko\u0144czy si\u0119 w ci\u0105gu miesi\u0105ca). <\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n