{"id":8097,"date":"2021-08-13T11:19:36","date_gmt":"2021-08-13T09:19:36","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8097"},"modified":"2021-08-13T15:50:30","modified_gmt":"2021-08-13T13:50:30","slug":"otwartosc-kulturowa-imigrantow-wzbogaca-bogatki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/08\/13\/otwartosc-kulturowa-imigrantow-wzbogaca-bogatki\/","title":{"rendered":"Otwarto\u015b\u0107 kulturowa imigrant\u00f3w wzbogaca bogatki"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

O kulturze sikorek i ich sk\u0142onno\u015bci do uczenia si\u0119 od innych pisa\u0142em niedawno<\/a>. Zagadnienia te s\u0105 jednak na tyle atrakcyjne, \u017ce pojawiaj\u0105 si\u0119 kolejne badania w sam raz do opisania tutaj.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Aby w og\u00f3le m\u00f3wi\u0107 o kulturze u zwierz\u0105t, trzeba za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce niekt\u00f3re zachowania nie s\u0105 wrodzone i wymagaj\u0105 nauki poprzez na\u015bladownictwo. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z kontaktami mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi populacjami i mniejsz\u0105 lub wi\u0119ksz\u0105 otwarto\u015bci\u0105 na nabycie nowej umiej\u0119tno\u015bci i pozbycie si\u0119 starej. Badacze z uniwersytetu w Konstancji i pobliskiego instytutu psychologii zwierz\u0119cej postanowili zbada\u0107 to przekazywanie sobie nowej wiedzy u bogatek.<\/p>\n\n\n\n

Bogatki s\u0105 pod tym wzgl\u0119dem o tyle dobre, \u017ce poza okresem l\u0119gowym, a zw\u0142aszcza zim\u0105, tworz\u0105 nieregularne stada. Niekt\u00f3rzy etolodzy rezerwuj\u0105 termin stado dla grupy zwierz\u0105t o ustabilizowanej strukturze, z regu\u0142y z jak\u0105\u015b hierarchi\u0105, a niestabilne zgrupowania nazywaj\u0105 chmar\u0105. Bogatki tworz\u0105 te drugie, nieraz nawet mieszaj\u0105 si\u0119 przy tym z modraszkami. Ich chmary s\u0105 niestabilne tak\u017ce pod wzgl\u0119dem sk\u0142adu. Osobniki mog\u0105 si\u0119 miesza\u0107. Wielko\u015b\u0107 chmary nie jest sta\u0142a, ale – przynajmniej wed\u0142ug konstanckich badaczy – \u015brednio wynosi sze\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Takie kontakty w przypadku brytyjskich sikorek z pierwszej po\u0142owy XX w. sprawi\u0142y, \u017ce umiej\u0119tno\u015b\u0107 otwierania \u00f3wczesnych butelek z mlekiem rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d ca\u0142ej populacji w 20 lat. Badacze, o kt\u00f3rych pisz\u0119, nie maj\u0105 tyle czasu na grant, w dodatku ci\u0119\u017cko obserwowa\u0107 transfery kulturowe w naturze. Wi\u0119c zaplanowali eksperyment.<\/p>\n\n\n\n

Na\u0142apali bogatek zimuj\u0105cych w okolicy Konstancji. Z\u0142apa\u0107 si\u0119 da\u0142a podobna liczba samic i samc\u00f3w, ale wi\u0119cej m\u0142odych ni\u017c starych (starego wr\u00f3bla nie z\u0142apie si\u0119 na plewy?). Umie\u015bcili je w ptaszarniach i wybrali kilkoro osobnik\u00f3w do roli nauczycieli.<\/p>\n\n\n\n

U ptak\u00f3w s\u0105 r\u00f3\u017cne tradycje lokalne, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 rozprzestrzenia\u0107 na populacje s\u0105siad\u00f3w i wypiera\u0107 ich tradycje. Tak jest np. z dialektami piosenek godowych. Badacze uznali jednak najwyra\u017aniej, \u017ce kultura wokalna to za trudna rzecz. Bogatki znane s\u0105 z bogactwa \u015bpiewu, kt\u00f3ry mo\u017ce i nie jest tak spektakularny jak przys\u0142owiowego s\u0142owika, ale za to bardzo zr\u00f3\u017cnicowany. Poza tym \u015bpiew godowy, jak sama nazwa wskazuje, jest wykonywany g\u0142\u00f3wnie w okresie l\u0119gowym, wi\u0119c mo\u017cna mie\u0107 problemy z uzyskaniem zgody komisji bioetycznej na badania w tym czasie. Faktem jest, \u017ce w\u0142a\u015bnie z tych wzgl\u0119d\u00f3w eksperymenty trwa\u0142y od stycznia do marca (cho\u0107 tak naprawd\u0119 godowe, w tym czasie przede wszystkim terytorialne, odg\u0142osy bogatek da si\u0119 w odpowiednio wy\u017cowej pogodzie us\u0142ysze\u0107 ju\u017c pod koniec stycznia).<\/p>\n\n\n\n

Postanowili nauczy\u0107 bardziej przyziemnej sprawy: otwierania pude\u0142ka z robakami (nie wiem, czy w kulturze niemieckiej funkcjonuje dos\u0142owny ekwiwalent angielskiego „can of worms”, czyli naszej puszki Pandory) po dziobni\u0119ciu niebieskiego guzika przy drzwiczkach. Gdy nauczyciele opanowali t\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107, zostali przydzieleni do swoich stadek badawczych.<\/p>\n\n\n\n

Faza, w kt\u00f3rej nic szczeg\u00f3lnego si\u0119 nie dzia\u0142o, trwa\u0142a 12 dni: nauczyciele wykorzystywali swoj\u0105 wiedz\u0119 do zdobywania wi\u0119kszej ilo\u015bci jedzenia, a pozostali podchwytywali t\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 albo nie. Jak wspomina\u0142em, chmara nie jest stadem z hierarchi\u0105, nauczyciele nie mieli sk\u0105din\u0105d \u017cadnego autorytetu. Ostatecznie uda\u0142o si\u0119 to mniej wi\u0119cej po\u0142owie ptak\u00f3w, ale by\u0142y przypadki, \u017ce sami nauczyciele zarzucali przydatn\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W prawie wszystkich wolierach po 12 dniach mo\u017cna by\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce otwieranie drzwiczek do robak\u00f3w dziobni\u0119ciem niebieskiego guzika sta\u0142o si\u0119 utrwalon\u0105 tradycj\u0105 (cho\u0107 nie przez wszystkich praktykowan\u0105). Wtedy badacze aktywowali niedzia\u0142aj\u0105cy dot\u0105d czerwony guzik, kt\u00f3ry sprawia\u0142, \u017ce drzwiczki otwiera\u0142y si\u0119 w spos\u00f3b daj\u0105cy \u0142atwiejszy dost\u0119p do robak\u00f3w. Nie trzeba by\u0142o du\u017co czasu, \u017ceby niekt\u00f3re osobniki wpad\u0142y na to i zarzuci\u0142y tradycj\u0119 niebieskiego guzika na rzecz post\u0119pu daj\u0105cego wi\u0119cej jedzenia.<\/p>\n\n\n\n

Na tym nie koniec zmian. Z po\u0142owy wolier usuni\u0119to dwa ptaki i dodano nowe. Po tygodniu w tych samych wolierach wykonano kolejne wymiany i tak co tydzie\u0144. To imitacja normalnej zmienno\u015bci sk\u0142adu chmary, wi\u0119c \u017cadnej ksenofobii nie zaobserwowano. Nowe osobniki \u0142apano dopiero co pod instytutem, wi\u0119c nie mia\u0142y szans zna\u0107 sztuczki z guzikami. Uczy\u0142y si\u0119 od miejscowych, dla kt\u00f3rych to ju\u017c by\u0142a albo tradycja (niebieski guzik), albo innowacja (czerwony guzik).<\/p>\n\n\n\n

Po miesi\u0105cu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w ptaszarniach, w kt\u00f3rych przez ca\u0142y eksperyment przebywa\u0142 ten sam sk\u0142ad, tradycja naciskania niebieskiego guzika mia\u0142a si\u0119 dobrze. Tylko w jednej z dziewi\u0119ciu przewag\u0119 zyska\u0142o post\u0119powe naciskanie czerwonego guzika.W ptaszarniach ze sta\u0142ym nap\u0142ywem imigrant\u00f3w – przeciwnie, innowacja zwyci\u0119\u017cy\u0142a w siedmiu na dziewi\u0119\u0107. Imigranci sami z siebie nie wzbogacili kulturowo stadek, bo w og\u00f3le nie znali mechanizmu pude\u0142ka, ale gdy zauwa\u017cali, \u017ce miejscowi wybieraj\u0105 jeden z guzik\u00f3w, \u017ceby dobra\u0107 si\u0119 robak\u00f3w, z wi\u0119ksz\u0105 ochot\u0105 przejmowali wydajniejsz\u0105 opcj\u0119, nawet je\u017celi by\u0142a dot\u0105d mniej popularna. Na koniec eksperymentu \u015brednia czasu opr\u00f3\u017cniania pude\u0142ka z robak\u00f3w w populacjach sta\u0142ych by\u0142a d\u0142u\u017csza ni\u017c w populacjach zasilanych przez nap\u0142ywowych.<\/p>\n\n\n\n

Czego mo\u017cemy si\u0119 nauczy\u0107 od sikorek? Jedni zauwa\u017c\u0105, \u017ce kluczowe jest, aby imigranci przyjmowali zwyczaje miejscowych, inni – \u017ceby spo\u015br\u00f3d tych przyjmowanych zwyczaj\u00f3w nie zwraca\u0107 uwagi na to, kt\u00f3ry ma d\u0142u\u017csz\u0105 tradycj\u0119, tylko kt\u00f3ry jest wydajniejszy. Mo\u017ce niekt\u00f3rzy naucz\u0105 si\u0119, \u017ce wyjadanie m\u0105cznik\u00f3w z pude\u0142ka to ca\u0142kiem dobry pomys\u0142. A niekt\u00f3rzy, podobnie jak po\u0142owa badanych sikorek, pewnie nie naucz\u0105 si\u0119 niczego nowego.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. i monta\u017c mema: Piotr Panek<\/em><\/p>\n\n\n\n