{"id":8102,"date":"2021-08-20T08:23:28","date_gmt":"2021-08-20T06:23:28","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8102"},"modified":"2021-08-20T11:31:30","modified_gmt":"2021-08-20T09:31:30","slug":"naukowcy-i-wikipedia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/08\/20\/naukowcy-i-wikipedia\/","title":{"rendered":"Naukowcy i Wikipedia"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jako\u015b\u0107 publikacji naukowej mierzy si\u0119 m.in. liczb\u0105 cytowa\u0144. Dobre materia\u0142y s\u0105 cytowane dziesi\u0105tki, a nawet setki razy, ale stosunkowo rzadko spotykaj\u0105 si\u0119 z bezpo\u015bredni\u0105 odpowiedzi\u0105 innych badaczy. Tym bardziej zwr\u00f3ci\u0142a moj\u0105 uwag\u0119 praca w niezbyt wybitnym chi\u0144skim pi\u015bmie wraz z trzema odpowiadaj\u0105cymi jej autorowi listami innych naukowc\u00f3w. Pow\u00f3d by\u0142 prosty – dotyczy\u0142a samych akademik\u00f3w, a dok\u0142adnie ich niezbyt przyjaznej relacji z bardzo nieakademickim \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy: Wikipedi\u0105.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Autor publikacji Piotr Konieczny wyst\u0105pi\u0142 w podw\u00f3jnej roli: jako naukowiec i tw\u00f3rca Wikipedii (wikipedysta). Jak zauwa\u017cy\u0142, oba \u015brodowiska mimo przy\u015bwiecaj\u0105cego im podobnego celu \u2013 rozpowszechniania wiedzy \u2013 s\u0105 w znacznej mierze roz\u0142\u0105czne. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce do udost\u0119pniania spo\u0142ecze\u0144stwu wiedzy najbardziej predestynowani s\u0105 pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 ni\u0105 na co dzie\u0144 i rozszerzaj\u0105cy j\u0105 specjali\u015bci, tymczasem rol\u0119 t\u0119 w coraz wi\u0119kszym stopniu odgrywa pogardzany przez wyk\u0142adowc\u00f3w projekt oparty g\u0142\u00f3wnie na pracy laik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pogarda wynika cz\u0119sto z niskiej oceny jako\u015bci materia\u0142\u00f3w prezentowanych w Wikipedii. Wybieraj\u0105c losowy artyku\u0142, trudno si\u0119 nie zgodzi\u0107, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 tekst\u00f3w napisana jest s\u0142abo, z b\u0142\u0119dami zar\u00f3wno merytorycznymi, jak i j\u0119zykowymi (przecinki s\u0105 wsz\u0119dzie, tylko nie tam, gdzie trzeba). Czego innego mo\u017cna oczekiwa\u0107 od tekstu pisanego w czasie wolnym przez band\u0119 ignorant\u00f3w bez wykszta\u0142cenia?<\/p>\n\n\n\n

Konieczny, polemizuj\u0105c z tak\u0105 opini\u0105, skupia si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na wersji angloj\u0119zycznej (en.wiki<\/a>), daleko bardziej rozwini\u0119tej od polskoj\u0119zycznej (pl.wiki<\/a>). Powo\u0142uje si\u0119 na szereg obowi\u0105zuj\u0105cych w en.wiki zasad (tak\u0105 \u017cargonow\u0105 konstrukcj\u0105 pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 w dyskusjach wikipedy\u015bci). W szczeg\u00f3lno\u015bci temat artyku\u0142u musi by\u0107 encyklopedyczny (a wi\u0119c stosowny do uwzgl\u0119dnienia w encyklopedii, wystarczaj\u0105co wa\u017cny, by go opisa\u0107; Wikipedia jest encyklopedi\u0105, a nie bez\u0142adnym zbiorem wszelkich informacji dost\u0119pnych w sieci), a informacje musz\u0105 opiera\u0107 si\u0119 na wiarygodnych \u017ar\u00f3d\u0142ach, podanych w artykule (tzw. weryfikowalno\u015b\u0107, wi\u0105\u017c\u0105ca si\u0119 z zakazem zamieszczania tw\u00f3rczo\u015bci w\u0142asnej \u2013 nieopublikowanych wcze\u015bniej osobistych przemy\u015ble\u0144, pogl\u0105d\u00f3w). To jedne z najwa\u017cniejszych z setek zasad i zalece\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Jak to wygl\u0105da w praktyce? Wikipedia nie ukrywa swoich problem\u00f3w, przeciwnie \u2013 jej spo\u0142eczno\u015b\u0107 wypracowa\u0142a pewne mechanizmy kontroli jako\u015bci. Jej najlepsze artyku\u0142y naukowe, wedle oceny badaczy w niepoddanej recenzji publikacji z 2005 r., dor\u00f3wnuj\u0105 poziomem tekstom uznanego \u017ar\u00f3d\u0142a wiedzy, jakim jest Encyclopaedia Britannica<\/em>. Poddawane nie pojedynczej recenzji, ale ci\u0105gle sprawdzane, stanowi\u0105 niekiedy najlepsze publicznie dost\u0119pne \u017ar\u00f3d\u0142a wiedzy. Wi\u0119kszo\u015bci innych autor tak szczeg\u00f3\u0142owo nie omawia, ale powiedzmy, \u017ce, hm, i tak przewy\u017csza jako\u015bci\u0105 przeci\u0119tny tekst znaleziony w internecie (co w czasach post\u00f3w, tweet\u00f3w i czego si\u0119 da akurat szczeg\u00f3lnie trudne nie jest). Jako\u015b\u0107 ewidentnie ro\u015bnie, tak\u017ce w pl.wiki. Setki niespe\u0142niaj\u0105cych wymaga\u0144 artyku\u0142\u00f3w si\u0119 wyrzuca, mn\u00f3stwo innych powoli si\u0119 poprawia. W efekcie z Wikipedii korzystaj\u0105 nie tylko szerokie rzesze laik\u00f3w, ale te\u017c \u2013 zwykle po cichu \u2013 lekarze i naukowcy.<\/p>\n\n\n\n

Szukaj\u0105c przyczyn niech\u0119ci tych ostatnich, Konieczny opisuje pewne zderzenie kultur. \u015awiat nauki jest mimo nastawienia na kreacyjno\u015b\u0107 i innowacje do\u015b\u0107 hierarchiczny. Naukowiec pod\u0105\u017ca ustalon\u0105 od dekad \u015bcie\u017ck\u0105 rozwoju, wspina si\u0119 mozolnie na kolejne szczeble kariery, pisze do\u015b\u0107 hermetyczne teksty oceniane przez jego koleg\u00f3w. Z czasem zdobywa renom\u0119, staje si\u0119 autorytetem w danej dziedzinie.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli zapragnie podzieli\u0107 si\u0119 swoj\u0105 wiedz\u0105 w Wikipedii, najpewniej dozna szoku. On, uznany specjalista, zostanie potraktowany tak samo jak ucze\u0144 podstaw\u00f3wki. B\u0119dzie czeka\u0142, a\u017c kt\u00f3ry\u015b z redaktor\u00f3w (by\u0107 mo\u017ce uczni\u00f3w podstaw\u00f3wki) przejrzy (zaakceptuje) wprowadzone przeze\u0144 zmiany. Je\u015bli napisze tekst z g\u0142owy, posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 swoj\u0105 zbieran\u0105 przez lata wiedz\u0105 (co dla do\u015bwiadczonego naukowca nie jest szczeg\u00f3lnie trudne), dokonane przez niego zmiany zostan\u0105 cofni\u0119te (zasada weryfikowalno\u015bci). Nikogo nie obchodzi, kim jest, i nikt nie b\u0119dzie jego to\u017csamo\u015bci weryfikowa\u0142. Obowi\u0105zuj\u0105 go te same zasady co wszystkich. Te same setki zasad.<\/p>\n\n\n\n

Spo\u0142eczno\u015b\u0107 wikipedyst\u00f3w ceni wr\u0119cz antyelitarno\u015b\u0107. Ekspert obdarzany szacunkiem na ka\u017cdej konferencji naukowej w spo\u0142eczno\u015bci Wikipedii nie b\u0119dzie ju\u017c autorytetem z tego prostego powodu, \u017ce w tej spo\u0142eczno\u015bci autorytet\u00f3w merytorycznych nie ma. Licz\u0105 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142a, informacje ju\u017c opublikowane w wiarygodnych miejscach. Jednak konieczno\u015b\u0107 udowadniania innym oczywistej dla specjalisty wiedzy bywa frustruj\u0105ca. A to, co stanowi esencj\u0119 pracy naukowca \u2013 rozwijanie wiedzy poprzez w\u0142asne nowe pomys\u0142y \u2013 w Wikipedii jest zabronione.<\/p>\n\n\n\n

Nie znaczy to, \u017ce w\u015br\u00f3d wikipedyst\u00f3w nie obowi\u0105zuje \u017cadna hierarchia, przeciwnie. Ale zale\u017cy wy\u0142\u0105cznie od pracy wykonanej w ramach wolontariatu w Wikipedii, a nie od tego, kim kto jest poza ni\u0105. Dla naukowca zostanie wikipedyst\u0105 oznacza wi\u0119c pewn\u0105 degradacj\u0119, konieczno\u015b\u0107 budowania od nowa swojej pozycji.<\/p>\n\n\n\n

Dochodzi do tego kwestia oceny pracy. Gratyfikacje sp\u0142ywaj\u0105 za publikacje w renomowanych czasopismach, do obowi\u0105zk\u00f3w naukowca nale\u017cy te\u017c nauczanie student\u00f3w. Za po\u015bwi\u0119canie wolnego czasu na krzewienie wiedzy w\u015br\u00f3d szerszego grona internaut\u00f3w \u017cadna nagroda go nie czeka.<\/p>\n\n\n\n

Do wskazanych problem\u00f3w kolejne dodali w swych listach komentatorzy. Dariusz Jemielniak zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 uzyskania wsparcia instytucjonalnego, Kara Kennedy – na coraz g\u0142o\u015bniejszy problem gender gap<\/em>, czyli znacz\u0105cej przewagi \u2013 zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d u\u017cytkownik\u00f3w, jak i temat\u00f3w \u2013 m\u0119\u017cczyzn i zwi\u0105zanej z nimi tematyki. W ko\u0144cu Ken Friedman opisa\u0142 w\u0142asne problemy z czas\u00f3w, gdy pr\u00f3bowa\u0142 bez powodzenia edytowa\u0107 (jak dowi\u00f3d\u0142 w odpowiedzi Konieczny, wynikaj\u0105ce g\u0142\u00f3wnie z nieznajomo\u015bci rozlicznych zasad i specyficznych zwyczaj\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci wikipedyst\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Mimo licznych trudno\u015bci wyd\u017awi\u0119k dyskusji wydaje si\u0119 jednak pozytywny. Relacje mi\u0119dzy \u015bwiatami nauki i rozmaitych projekt\u00f3w Wiki polepszaj\u0105 si\u0119. Co wi\u0119cej, sam autor stanowi przyk\u0142ad, \u017ce nie s\u0105 roz\u0142\u0105czne, istniej\u0105 uznani naukowcy b\u0119d\u0105cy zarazem zas\u0142u\u017conymi wikipedystami.<\/p>\n\n\n\n

Korzystaj\u0105c z przeprowadzanych w\u0142a\u015bnie przez Fundacj\u0119 Wikimedia wybor\u00f3w do mi\u0119dzynarodowej Rady Powiernicznej,<\/a> przejrza\u0142em, jakich to kandydat\u00f3w wybieraj\u0105 u\u017cytkownicy wielu projekt\u00f3w w wielu j\u0119zykach. Znalaz\u0142em do\u015b\u0107 du\u017co profesor\u00f3w, nie tylko nauk spo\u0142ecznych, ale r\u00f3wnie\u017c biologicznych, w tym jedno znane mi nazwisko wspominanego prof. Dariusza Jemielniaka z Akademii Leona Ko\u017ami\u0144skiego, kt\u00f3rego badania nie tak dawno na tym blogu opisywa\u0142em<\/a>. Co wi\u0119cej, profesor kandyduje na kolejn\u0105 ju\u017c kadencj\u0119 w Radzie. Najwyra\u017aniej mi\u0119dzynarodowa spo\u0142eczno\u015b\u0107 potrafi w przypadku zas\u0142u\u017conego wikipedysty przymkn\u0105\u0107 oko, a sensownemu kandydatowi mo\u017ce wybaczy\u0107 nawet wybitne osi\u0105gni\u0119cia naukowe.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n