{"id":8108,"date":"2021-08-30T07:45:11","date_gmt":"2021-08-30T05:45:11","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8108"},"modified":"2021-08-30T19:55:03","modified_gmt":"2021-08-30T17:55:03","slug":"kota-nie-ma-skolopendra-harcuje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/08\/30\/kota-nie-ma-skolopendra-harcuje\/","title":{"rendered":"Kota nie ma, skolopendra harcuje"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

S\u0142owo skolopendra wi\u0119kszo\u015bci z nas zapewne nie kojarzy si\u0119 za dobrze. Skolopendrowate to rodzina z gromady parecznik\u00f3w podtypu wij\u00f3w w obr\u0119bie stawonog\u00f3w. Czu\u0142ki na przedzie, du\u017co odn\u00f3\u017cy wsz\u0119dzie, w tym szcz\u0119kon\u00f3\u017ca zaopatrzone w gruczo\u0142y jadowe. Generalnie do\u015b\u0107 paskudny robal, na szcz\u0119\u015bcie ma\u0142y. No, zazwyczaj. W „Nature” opisano ostatnio, jak ponaddwudziestocentymetrowa skolopendra grasuje na pozbawionej du\u017cych drapie\u017cnik\u00f3w wyspie, po\u017ceraj\u0105c ptaki.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Phillip Island to wyspa le\u017c\u0105ca w po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci Oceanu Spokojnego, d\u0142uga na jakie\u015b 2 km, o powierzchni jakich\u015b 200 ha. Gniazduje na niej 13 gatunk\u00f3w ptak\u00f3w morskich. Najliczniejszy jest petrel czarnoskrzyd\u0142y Pterodroma nigripennis<\/em> (epitet gatunkowy odnosi si\u0119 do czarnych pi\u00f3r na skrzyd\u0142ach), na wyspie gniazduje od 15 do 19 tys. par. Inne kr\u0119gowce reprezentuj\u0105 jaszczurki, takie jak scynki i gekony. \u017byje tam te\u017c bezkr\u0119gowiec, wij o nazwie Cormocephalus coynei<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Przyzwyczaili\u015bmy si\u0119, \u017ce najwy\u017csze ogniwo \u0142a\u0144cucha pokarmowego zajmuj\u0105 kr\u0119gowce, \u017ce to one, wyposa\u017cone w szkielet umo\u017cliwiaj\u0105cy aktywne i wydajne poruszanie si\u0119 podczas polowania, po\u017ceraj\u0105 inne zwierz\u0119ta, w tym liczne bezkr\u0119gowce. W ksi\u0105\u017ckach o zwierz\u0119tach kr\u0119gowce omawiane s\u0105 na ko\u0144cu jako te najbardziej rozwini\u0119te ze zwierz\u0105t i zarazem najbli\u017csze nam, a wi\u0119c stoj\u0105ce najdalej, najwy\u017cej na czym\u015b w rodzaju drabiny byt\u00f3w, jak u Tomasza z Akwinu. Kaszalot poluj\u0105cy na ka\u0142amarnice \u2013<\/span><\/span> oto normalny porz\u0105dek rzeczy. Odwrotna kolejno\u015b\u0107 co\u015b w cz\u0142owieku burzy.<\/p>\n\n\n\n

Mierz\u0105cy do 23,5 cm wij nie zabije oczywi\u015bcie doros\u0142ego petrela o rozpi\u0119to\u015bci skrzyde\u0142 do 30 cm. Badania Halpina i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w opublikowane w sierpniu 2021 r. w „American Naturalist” i streszczone w „Nature” wskazuj\u0105 jednak, \u017ce notorycznie pl\u0105druje ich gniazda, parali\u017cuj\u0105c piskl\u0119ta jadem przed po\u017carciem ich. Spl\u0105drowanych by\u0142o w dw\u00f3ch kolejnych latach ponad 11 i prawie 20 proc. gniazd. Mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 niedu\u017co, ale podczas dwuletniej obserwacji badacze zaobserwowali tylko trzy przypadki zgon\u00f3w piskl\u0105t niespowodowanych wijem. Ekstrapolacja obserwacji na ca\u0142\u0105 wysp\u0119 pozwala oszacowa\u0107 liczb\u0119 po\u017cartych piskl\u0105t na 2 109 i 3 724 w kolejnych latach. Co ciekawe, wije nie polowa\u0142y w \u017cadnym z obserwowanych gniazd innego gniazduj\u0105cego na wyspie gatunku petrela. Ptaki tego drugiego gatunku s\u0105 trzykrotnie ci\u0119\u017csze, a ich piskl\u0119ta szybciej osi\u0105gaj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 mas\u0119, co prawdopodobnie stanowi przyczyn\u0119 omijania ich przez wije.<\/p>\n\n\n\n

Nie pogardzaj\u0105 natomiast rybami, \u015bwierszczami, a nawet jaszczurkami. Wyniki te zgadzaj\u0105 si\u0119 z obserwacjami wielkich wij\u00f3w z innych miejsc po\u017ceraj\u0105cych p\u0142azy, w\u0119\u017ce czy nietoperze, aczkolwiek nigdy wcze\u015bniej nie donoszono o po\u017ceraniu przez te stawonogi ptak\u00f3w morskich. W badaniach odnotowano te\u017c pojedynczy przypadek kanibalizmu.<\/p>\n\n\n\n

Na Phillip Island kr\u0119gowce stanowi\u0105 oko\u0142o po\u0142owy po\u017cywienia rzeczonych wij\u00f3w, z kt\u00f3rej wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0105 jaszczurki. Nieszcz\u0119sny petrel uzupe\u0142nia ich diet\u0119 w 7,9 proc. To wystarczy, by skolopendrowaty sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym czynnikiem ograniczaj\u0105cym rozr\u00f3d ptaka. Na kontynencie sytuacja wygl\u0105da inaczej z uwagi na obecno\u015b\u0107 wielu innych drapie\u017cnik\u00f3w, w tym nale\u017c\u0105cych do kr\u0119gowc\u00f3w. Ekosystem wysp tworz\u0105 jednak gatunki, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b przedosta\u0107 na wysp\u0119, np. przylecie\u0107 b\u0105d\u017a przyp\u0142yn\u0105\u0107 na dryfuj\u0105cej morzem ro\u015blinno\u015bci, a potem przetrwa\u0107. Gdzie du\u017cym kr\u0119gowym drapie\u017cnikom nie uda\u0142o si\u0119 dosta\u0107, wij wykorzysta\u0142 swoj\u0105 szans\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n