{"id":8138,"date":"2021-09-12T11:37:28","date_gmt":"2021-09-12T09:37:28","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8138"},"modified":"2021-09-12T14:11:29","modified_gmt":"2021-09-12T12:11:29","slug":"100-lat-lema","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/09\/12\/100-lat-lema\/","title":{"rendered":"100 lat Lema"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

W setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin nie b\u0119d\u0119 udawa\u0142, \u017ce jestem wielkim znawc\u0105 \u017cycia czy tw\u00f3rczo\u015bci Stanis\u0142awa Lema ani nawet \u017ce czyta\u0142em wszystkie jego ksi\u0105\u017cki. Nawet te, kt\u00f3re czyta\u0142em, czyta\u0142o mi si\u0119 do\u015b\u0107 ci\u0119\u017cko. Nie bez powodu.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Science fiction<\/em> to specyficzny gatunek, nie ka\u017cdy si\u0119 w takiej literaturze lubuje. Dzi\u015b kojarzy si\u0119 coraz bardziej z coraz g\u0142upszymi ksi\u0105\u017ckami, ale te\u017c filmami i serialami, w kt\u00f3rych science<\/em> gdzie\u015b tam w domy\u015ble jest, g\u0142\u00f3wny nacisk pada jednak na fiction<\/em>. W ko\u0144cu otrzymujemy co\u015b niezbyt odr\u00f3\u017cnialnego od fantasy<\/em>. Czyta si\u0119 szybko, ogl\u0105da przyjemnie, ale ka\u017cdemu obeznanemu z nauk\u0105 cierpnie sk\u00f3ra. W przypadku Lema by\u0142o inaczej.<\/p>\n\n\n\n

W ksi\u0105\u017ckach tego autora najbardziej uderza\u0142o mnie w\u0142a\u015bnie opisywanie nauki. Fikcyjnej science. Przez d\u0142ugie strony w „Solaris”, jednej z najbardziej znanych powie\u015bci Lema, ci\u0105gnie si\u0119 opis bada\u0144 nad pokryt\u0105 dziwacznym oceanem planet\u0105 prowadzonych przez kolejne pokolenia solaryst\u00f3w. Symetriady, asymetriady, d\u0142ugonie… Lem uwielbia\u0142 tworzy\u0107 naukowe s\u0142ownictwo, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego budowa\u0142 fikcyjne hipotezy i teorie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Niekt\u00f3re s\u0142owa, jak sepulki<\/em>, wesz\u0142y do rzeczywistej nauki. W „Dziennikach Gwiazdowych” podczas jednej ze swych podr\u00f3\u017cy Ijon Tichy dowiaduje si\u0119, \u017ce sepulki<\/em> s\u0142u\u017c\u0105 do sepulenia<\/em> w sepulkariach<\/em>, co ma wielkie znaczenie w kulturze mieszka\u0144c\u00f3w planety Enteropii. Tichy pr\u00f3buje dociec, o co chodzi, wywo\u0142uje jednak skandal, domagaj\u0105c si\u0119 sepulenia sepulek (sepulkami?) bez \u017cony. W „Wizji lokalnej” Lem zaprzecza natomiast tamtym tre\u015bciom, stwierdzaj\u0105c, \u017ce ca\u0142a Enteropia to jedno wielki oszustwo, pod kt\u00f3rym ukrywa si\u0119 rzeczywista planeta Encja (wida\u0107 w pierwszej nazwie odwo\u0142anie do fizyki, w drugiej znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w klasycznych). Jednak entomolodzy wzi\u0119li swoj\u0105 spraw\u0119 w swoje r\u0119ce, nadaj\u0105c nazw\u0119 Sepulca<\/em> rodzajowi wymar\u0142ej b\u0142onk\u00f3wki (rz\u0105d owad\u00f3w obejmuj\u0105cy dzisiejsze mr\u00f3wki i osy) z ery mezozoicznej. Bierze od niego nazw\u0119 ca\u0142a rodzina sepulkowatych (Sepulcidae). Rzadko prehistoryczne rodziny maj\u0105 polskie nazwy. Niestety rodzina wymar\u0142a jeszcze przed ko\u0144cem ery dinozaur\u00f3w (dok\u0142adniej: kreda p\u00f3\u017ana, kampan), wi\u0119c \u017cadnego sepulenia w sepulkariach i tak z nich nie b\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze wi\u0119cej opis\u00f3w fikcyjnej nauki funduje czytelnikowi we wspominanej „Wizji lokalnej”. W przeciwie\u0144stwie do wytwor\u00f3w p\u0142at\u00f3w czo\u0142owych wielu innych autor\u00f3w science fiction<\/em> u Lema mo\u017cna mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce czyta si\u0119 o rzeczywistej nauce, \u017ce w r\u0119ku trzyma si\u0119 nie beletrystyk\u0119, ale ksi\u0105\u017ck\u0119 popularnonaukow\u0105 czy wr\u0119cz naukow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Otrzymawszy wykszta\u0142cenie medyczne, autor prezentuje w ksi\u0105\u017ckach nie tylko znajomo\u015b\u0107 medycyny, ale przede wszystkim metodologii i nauki w og\u00f3le. „Solaris” to \u015bwietny opis hipotezy Gai<\/a>. Lem przedstawia procesy ewolucyjne i spo\u0142eczne r\u00f3\u017cnych ras kosmit\u00f3w, czy to Kurdla\u0144czyk\u00f3w, czy to dubelt\u00f3w z Edenu<\/em>. Po cichu wyra\u017ca jednak zdziwienie ewolucj\u0105 i procesami kszta\u0142tuj\u0105cymi spo\u0142ecze\u0144stwa ludzkie. Albo kt\u00f3re dopiero b\u0119d\u0105 je kszta\u0142towa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W „\u015aledztwie” czy „Katarze” w\u0142a\u015bnie metodologia opieraj\u0105ca si\u0119 na statystyce wychodzi na pierwszy plan. Niezrozumia\u0142a prawid\u0142owo\u015b\u0107 w jednej z tych ksi\u0105\u017cek opiera si\u0119 pr\u00f3bom wyja\u015bnienia, tak jak ostatecznej odpowiedzi nie otrzymuj\u0105 bohater „Solaris” czy ca\u0142e rzesze naukowc\u00f3w w „G\u0142osie Pana”. Wida\u0107 w tych dwu ostatnich jeszcze pewien pesymizm co do mo\u017cliwo\u015bci dogadania si\u0119 z innym, wszelako inteligentnym \u017cyciem. Kt\u00f3re nie musi wygl\u0105da\u0107 jak w „Gwiezdnych wojnach” czy innych dzie\u0142ach popkultury jako pewna wariacja na temat ludzi, przyk\u0142adowo z czym\u015b dziwnym na g\u0142owie, \u017ceby jednak zaznaczy\u0107 obco\u015b\u0107. Forma, jak\u0105 przybra\u0142y cia\u0142a ludzka, wynika ze splotu przypadk\u00f3w. \u017bycie mo\u017ce przybiera\u0107 formy dla nas ca\u0142kowicie niezrozumia\u0142e i niepojmowalne. Tak jak w troch\u0119 mniejszym stopniu niepojmowalni mog\u0105 by\u0107 dla nas ludzie \u017cyj\u0105cy za kilkaset lat, jak w „Powrocie z gwiazd”.<\/p>\n\n\n\n

To wszystko realne problemy, z kt\u00f3rymi przyjdzie b\u0105d\u017a ju\u017c nawet przychodzi si\u0119 zmierzy\u0107. W programie SETI ju\u017c pr\u00f3bujemy skontaktowa\u0107 si\u0119 z innymi cywilizacjami. Program szczepie\u0144 przebiega s\u0142abo<\/a>, bo ludzie nie przyjmuj\u0105, \u017ce wiedza medyczna ma charakter prawie wy\u0142\u0105cznie statystyczny<\/a>. Pojawi\u0142o si\u0119 tak\u017ce wiele innych problem\u00f3w (ale i mo\u017cliwo\u015bci) nieprzewidzianych przez Lema, zwi\u0105zanych przede wszystkim z rozwojem internetu. Do czego doprowadz\u0105? Trudno powiedzie\u0107, trzeba by do odpowiedzi kolejnego Lema.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracje:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

  1. Dominique Signoret, Symetriada. Za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 3.0<\/li>
  2. Nikola Smolenski\/Dominique Signoret, Asemtriada. Za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 3.0<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin nie b\u0119d\u0119 udawa\u0142, \u017ce jestem wielkim znawc\u0105 \u017cycia czy tw\u00f3rczo\u015bci Stanis\u0142awa Lema ani nawet \u017ce czyta\u0142em wszystkie jego ksi\u0105\u017cki. Nawet te, kt\u00f3re czyta\u0142em, czyta\u0142o mi si\u0119 do\u015b\u0107 ci\u0119\u017cko. Nie bez powodu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8142,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11,52,21],"tags":[810,812,814,813,811],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8138"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8138"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8138\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8146,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8138\/revisions\/8146"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8142"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8138"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8138"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8138"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}