{"id":8243,"date":"2021-11-08T10:05:32","date_gmt":"2021-11-08T09:05:32","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8243"},"modified":"2021-11-08T12:34:03","modified_gmt":"2021-11-08T11:34:03","slug":"lekarz-o-dziwo-tez-czlowiek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/11\/08\/lekarz-o-dziwo-tez-czlowiek\/","title":{"rendered":"Lekarz o dziwo te\u017c czlowiek"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Lekarz jest cz\u0142owiekiem. Ta wydawa\u0142oby si\u0119 oczywista informacja zazwyczaj nie jest w rozmowach o medycynie brana pod uwag\u0119. Ze szkod\u0105 dla wszystkich.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Ten niby prosty i znany fakt, \u017ce lekarz jest cz\u0142owiekiem, ma do\u015b\u0107 istotne konsekwencje, zgo\u0142a odmienne od wyobra\u017ce\u0144 os\u00f3b zwykle go przywo\u0142uj\u0105cych. Najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142uje si\u0119 go w kontek\u015bcie etyki, opisuj\u0105c pewne zachowania jako niemoralne czy wr\u0119cz nieludzkie. Nic bardziej mylnego. Etyka, zwana przez niekt\u00f3rych autor\u00f3w (np. Szewczyka) dyscyplin\u0105 po\u0142owiczn\u0105, opisuje systemy moralne i szuka rozwi\u0105za\u0144. Zajmuje si\u0119 pogl\u0105dami, warto\u015bciami, powinno\u015bciami… Nie wyja\u015bnia ludzkich zachowa\u0144. Im s\u0105 po\u015bwi\u0119cone nauki biologiczne i psychologia.<\/p>\n\n\n\n

Tutaj musimy si\u0119 na chwil\u0119 zatrzyma\u0107 i spojrze\u0107 na siebie. Mamy niepokoj\u0105cy wr\u0119cz zwyczaj wynoszenia si\u0119 ponad reszt\u0119 stworzenia, jak by powiedzia\u0142 tomista, ponad \u015bwiat wok\u00f3\u0142. Tymczasem obowi\u0105zuj\u0105 nas prawa rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem, kt\u00f3re s\u0105 od nas niezale\u017cne. Niewa\u017cne, co o tym s\u0105dzimy, jak bardzo si\u0119 na to w\u015bciekamy, grawitacja nadal b\u0119dzie obowi\u0105zywa\u0107. Jak si\u0119 potkniemy, to upadniemy. \u015awiata to nie obchodzi.<\/p>\n\n\n\n

Zagadnienie wolnej woli nic tu nie zmienia. Zasady rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem dzia\u0142aj\u0105 tak\u017ce na nasze m\u00f3zgi i okre\u015blaj\u0105 nasze zachowania. Dzia\u0142anie m\u00f3zgu opisuje neuronauka, natomiast b\u0119d\u0105ce jego skutkiem zachowania, my\u015bli itd. \u2013 wspomniana psychologia. Ludzie zachowuj\u0105 si\u0119 tak, jak to wynika z psychologii. Niewa\u017cne, na jakie warto\u015bci si\u0119 powo\u0142amy, jakie s\u0105dy moralne wypowiemy i co uwa\u017camy \u2013 inni b\u0119d\u0105 zachowywali si\u0119 zgodnie z zasadami opisywanymi przez psychologi\u0119, a nie z naszymi postulatami czy pogl\u0105dami. Nasze my\u015bli czy s\u0105dy o nich nie maj\u0105 \u017cadnej mocy sprawczej.<\/p>\n\n\n\n

Nawet je\u015bli nie jeste\u015bmy zawodowymi psychologami, mo\u017cemy spr\u00f3bowa\u0107 poczyni\u0107 pewne proste obserwacje, u\u017cywaj\u0105c samego siebie jako dost\u0119pnego modelu. Ju\u017c Augustyn z Hippony uwa\u017ca\u0142, \u017ce wiedza z introspekcji to najlepsza dost\u0119pna wiedza (po Freudzie musimy u\u017cywa\u0107 jej ostro\u017cnie, ale dzisiaj nam to wystarczy).<\/p>\n\n\n\n

Druga rzecz: \u017ceby poprowadzi\u0107 analogi\u0119 w\u0142a\u015bciwie, musimy si\u0119 zastanowi\u0107, czym jest dla lekarza praca. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wypowiadaj\u0105cych si\u0119 w internecie o\u015bwiadcza, jak to by si\u0119 bohatersko zachowa\u0142o, ratuj\u0105c \u017cycie. OK, wspaniale, ale jak cz\u0119sto ratujecie Pa\u0144stwo ludzkie \u017cycie? Prawo Webera-Fechnera stwierdza, \u017ce reakcja organizmu jest proporcjonalna nie do bezwzgl\u0119dnej si\u0142y bod\u017aca, ale do wzgl\u0119dnej jego zmiany (co matematycznie przek\u0142ada si\u0119 na logarytm si\u0142y bod\u017aca \u2013 dlatego skala d\u017awi\u0119ku w decybelach jest logarytmiczna). Organizm przyzwyczaja si\u0119 do bod\u017aca. Co to oznacza? \u017be por\u00f3wnywanie wyj\u0105tkowego wydarzenia z codzienno\u015bci\u0105 jest absurdem. Dla lekarza, piel\u0119gniarki, ratownika itd. leczenie to codzienna praca. I z prac\u0105 nale\u017cy j\u0105 por\u00f3wnywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

To zacznijmy. Pami\u0119tacie Pa\u0144stwo, kiedy w\u0142adza zamkn\u0119\u0142a przedszkola i \u017c\u0142obki? Kilka dni p\u00f3\u017aniej dziwiono si\u0119, \u017ce m\u0142odzi lekarze czy piel\u0119gniarki bior\u0105 urlopy na \u017c\u0105danie i zostaj\u0105 w domu z dzie\u0107mi. A wi\u0119c macie Pa\u0144stwo uwielbian\u0105 i wa\u017cn\u0105 prac\u0119, ale w domu nie ma si\u0119 kto zaj\u0105\u0107 Waszym ma\u0142ym dzieckiem. Co robicie? Czego oczekujemy od zdrowego psychicznie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ma wybiera\u0107 mi\u0119dzy prac\u0105 a dzieckiem? No w\u0142a\u015bnie. Dodajmy, \u017ce wymagaj\u0105ce studia cz\u0119sto os\u0142abiaj\u0105 inne relacje i du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zw\u0142aszcza lekarzy wchodzi w zwi\u0105zek z innymi lekarzami – drugi rodzic stoi przed podobnym dylematem.<\/p>\n\n\n\n

Leczenie dla idei? Ile procent z Pa\u0144stwa chodzi do pracy dla idei? Nie znaczy to, \u017ce nie jest fajnie mie\u0107 warto\u015bciowej pracy. Ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie pracuje dla idei. Ludzie tak nie dzia\u0142aj\u0105. Idee nadwarto\u015bciowe s\u0105 opisywane w podr\u0119cznikach psychiatrii. Zak\u0142adanie, \u017ce licz\u0105ce tysi\u0105ce os\u00f3b grupy spo\u0142eczne b\u0119d\u0105 pracowa\u0107 dla idei, bo tak nam si\u0119 wydaje, \u015bwiadczy o kompletnej nieznajomo\u015bci psychologii.<\/p>\n\n\n\n

Standardowe jest oskar\u017cenie o nieczu\u0142o\u015b\u0107, brak empatii, znieczulic\u0119. Macie Pa\u0144stwo przed sob\u0105 przemi\u0142\u0105, cierpi\u0105c\u0105 z b\u00f3lu, starsz\u0105 kobiet\u0119, zaniedban\u0105 przez rodzin\u0119, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119ci\u0142a \u017cycie, a kt\u00f3ra nie ma za co kupi\u0107 lek\u00f3w. Prosi, b\u0142aga o pomoc. Jak reagujecie? Ile czasu jej po\u015bwi\u0119cicie, co dla niej zrobicie? Na jak d\u0142ugo zostanie w Pa\u0144stwa my\u015blach? Zastan\u00f3wcie si\u0119, nim przeczytacie dalej.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas wyobra\u017ca sobie, \u017ce wspaniale pomaga staruszce i zostaje ona w ich pami\u0119ci. Wr\u00f3\u0107my teraz do realno\u015bci. Pomn\u00f3\u017ccie Pa\u0144stwo swoje starania przez 20 takich kobiet. Ka\u017cdego dnia pracy. \u015arednio. S\u0105 miejsca, w kt\u00f3rych b\u0119dzie to kilka os\u00f3b, w innych p\u00f3\u0142 setki. Jak d\u0142ugo wytrzymacie? Pawe\u0142 Reszka w \u015bwietnej ksi\u0105\u017cce „Mali Bogowie” pisa\u0142, \u017ce po zatrudnieniu si\u0119 w szpitalu jako sanitariusz po dw\u00f3ch tygodniach robi\u0142 rzeczy, o jakie by si\u0119 nie podejrzewa\u0142. Prawo Webera-Fechnera zaczyna dzia\u0142a\u0107. A je\u015bli nie zadzia\u0142a, mo\u017cliwo\u015bci adaptacyjne zostan\u0105 przekroczone i pojawi\u0105 si\u0119 objawy psychopatologiczne.<\/p>\n\n\n\n

To teraz dy\u017cur. Ile Pa\u0144stwo pracowali bez przerwy? Nie ok\u0142amujmy si\u0119, prawie wszyscy pracujemy powy\u017cej oficjalnych osiem godzin dziennie. Ale jako\u015b\u0107 pracy w ko\u0144cu spada. U mnie zwykle po ok. 11 godzinach (rzeczywistej pracy, a nie przebywania w miejscu pracy). System pracy lekarza w szpitalu wygl\u0105da tak, \u017ce dy\u017cur oznacza siedzenie w pracy 25 godzin z rz\u0119du, z czego wi\u0119kszo\u015b\u0107 rzeczywi\u015bcie przypada na prac\u0119. Gdy co\u015b si\u0119 dzieje o p\u00f3\u0142nocy, to lekarz jest w pracy od 16 godzin i je\u015bli mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie, to nie przepracowa\u0142 wszystkich. Potrzeby nieprzypadkowo tworz\u0105 pewn\u0105 piramid\u0119, hierarchi\u0119, na dole kt\u00f3rej znajduj\u0105 si\u0119 tzw. pop\u0119dy (je\u015b\u0107, pi\u0107, spa\u0107, spa\u0107).<\/p>\n\n\n\n

Deprywacja potrzeb ogranicza mo\u017cliwo\u015bci. Cz\u0142owiek niewyspany i g\u0142odny \u0142atwo wpada w gniew, gorzej my\u015bli, s\u0142abo si\u0119 koncentruje… Oczywi\u015bcie nie mam zamiaru broni\u0107 spotykanego niekiedy chamstwa. Ka\u017cdy pacjent ma prawo do szacunku, ale jak wspomnieli\u015bmy, zasady rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem nie przejmuj\u0105 si\u0119 prawami cz\u0142owieka. Najm\u0142odsze filogenetycznie cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu, jak p\u0142aty czo\u0142owe kontroluj\u0105ce takie zachowanie, zazwyczaj s\u0105 najbardziej podatne, gdy co\u015b si\u0119 dzieje.<\/p>\n\n\n\n

A \u017ce lekarza nie ma? C\u00f3\u017c, na oddzia\u0142ach zabiegowych zwykle ma on pod sob\u0105 tylko jeden oddzia\u0142 wraz z koleg\u0105, ale gdy p\u00f3jdzie operowa\u0107, oddzia\u0142 zostanie bez nikogo. Na oddzia\u0142ach niezabiegowych dy\u017curowanie w jednym tylko miejscu to rzadki luksus. S\u0105 w Polsce szpitale, w kt\u00f3rych lekarz ma pod sob\u0105 na dy\u017curze pi\u0119\u0107 oddzia\u0142\u00f3w i tutaj ju\u017c nam psychologia do opisu nie wystarczy. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 bilokacji (pentalokacji?) jak u ojca Pio to raczej domena teologii…<\/p>\n\n\n\n

I ostatnia rzecz w nawi\u0105zaniu do g\u0142o\u015bnej ostatnio sprawy aborcji. Czy po\u015bwi\u0119cicie Pa\u0144stwo swoj\u0105 prac\u0119 dla dobra klienta, z\u0142amiecie prawo, nara\u017caj\u0105c si\u0119 na wi\u0119zienie? Os\u00f3b, kt\u00f3rym pomoc wymaga\u0142aby nara\u017cenia si\u0119 na odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105, w medycynie spotyka si\u0119 setki. Z\u0142amiecie prawo nie raz, ale kilka razy codziennie, bo do tego sprowadza\u0142yby si\u0119 \u017c\u0105dania stawiane w internecie? Komu wystarczy bohaterstwa, by si\u0119 ci\u0105gle nara\u017ca\u0107? W Polsce lekarz codziennie my\u015bli o prokuratorze. A jak oceniacie jako\u015b\u0107 swojej pracy w warunkach stresu, kiedy np. boicie si\u0119 konsekwencji karnych, cywilnych i pracowniczych?<\/p>\n\n\n\n

W odpowiedzi na podobn\u0105 argumentacj\u0119 pada zwykle stwierdzenie: wybrali sobie taki zaw\u00f3d. Z dodatkiem o mo\u017cliwo\u015bci zmiany pracy. Skutki mo\u017cliwo\u015bci zmiany pracy w\u015br\u00f3d ratownik\u00f3w ostatnio obserwowali\u015bmy, zajmijmy si\u0119 wi\u0119c kwesti\u0105 wyboru pracy.<\/p>\n\n\n\n

Stawia nas to przed pytaniem: kto ma nas leczy\u0107? Bo je\u015bli chcemy, by leczyli nas \u2013 jako spo\u0142ecze\u0144stwo \u2013 najlepsi kandydaci, to musimy im stworzy\u0107 najlepsze warunki. W wielu miejscach s\u0105 warunki, kt\u00f3rych przeci\u0119tna zdrowa psychicznie osoba z pe\u0142n\u0105 ich \u015bwiadomo\u015bci\u0105 by nie wybra\u0142a. Nie znajdziemy tysi\u0119cy os\u00f3b chc\u0105cych pracowa\u0107 dla idei, bo takiej liczby takich os\u00f3b w spo\u0142ecze\u0144stwie nie ma. I nie pojawi\u0105 si\u0119, cokolwiek powiemy. A nawet je\u015bli \u2013 to czy wolimy by\u0107 leczeni przez dobrze funkcjonuj\u0105cych, radz\u0105cych sobie z \u017cyciem specjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 i dbaj\u0105 o swoich bliskich, czy mo\u017ce przez oderwanych od spo\u0142ecze\u0144stwa ideowc\u00f3w, nienawyk\u0142ych do liczenia si\u0119 z drugim cz\u0142owiekiem? Istnieje jedna grupa os\u00f3b, kt\u00f3re dobrze radz\u0105 sobie w sytuacjach, kiedy innych parali\u017cuje l\u0119k: osoby dyssocjalne (media u\u017cywaj\u0105 s\u0142owa psychopatia).<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cemy dalej tkwi\u0107 w systemie, w kt\u00f3rym zdrowy psychicznie cz\u0142owiek nie przetrwa b\u0105d\u017a rozwinie strategie adaptacyjne. Ale pomstowanie na normalne reakcje na nienormaln\u0105 sytuacj\u0119 ma taki sam sens co gniewanie si\u0119 na si\u0142\u0119 grawitacji.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracja:<\/strong> Zde, Asklepios, Muzeum w Epidaurus, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lekarz jest cz\u0142owiekiem. Ta wydawa\u0142oby si\u0119 oczywista informacja zazwyczaj nie jest w rozmowach o medycynie brana pod uwag\u0119. Ze szkod\u0105 dla wszystkich.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8249,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,196,30,28],"tags":[38,246],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8243"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8243"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8243\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8256,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8243\/revisions\/8256"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8249"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8243"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8243"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}