{"id":8269,"date":"2021-12-03T18:47:58","date_gmt":"2021-12-03T17:47:58","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8269"},"modified":"2021-12-03T21:42:35","modified_gmt":"2021-12-03T20:42:35","slug":"potwor-spod-latarni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2021\/12\/03\/potwor-spod-latarni\/","title":{"rendered":"Potw\u00f3r spod latarni"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"513\" height=\"322\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Plesiopharos.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8285\" srcset=\"\/naukowy\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Plesiopharos.jpg 513w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Plesiopharos-300x188.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 513px) 100vw, 513px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>W \u015brodkowo-zachodniej Portugalii &#8211; jakie\u015b 110 km na p\u00f3\u0142noc od Lizbony, w okolicy S\u00e3o Pedro de Moel &#8211; nad brzegiem Atlantyku wznosz\u0105 si\u0119 klify Praia da Concha, o\u015bwietlane dzi\u0119ki latarni morskiej Penedo da Saudade. Buduj\u0105 je stare ska\u0142y, jeszcze z epoki jury wczesnej, dok\u0142adnie synemury. Tworz\u0105 formacj\u0119 geologiczn\u0105 Coimbra.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>W ska\u0142ach znajdywano ma\u0142\u017ce, amonity, ramienionogi oraz ma\u0142\u017coraczki. Kolejnego znaleziska dokona\u0142 w latach 1999-2000 paleontolog amator Ant\u00f3nio Silva z Porto. Poprosi\u0142 nast\u0119pnie o wsparcie przyjaciela nazwiskiem Vitor Teixeira, kt\u00f3ry z m\u0142otkiem i d\u0142utem przyst\u0105pi\u0142 do dzia\u0142ania. W 2017 r. przekazali pierwsze bloki okazu Museu da Lourinh\u00e3. Kolejne darowali dwa lata p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n<p>Tym razem nie chodzi\u0142o o pradawnego mi\u0119czaka. Znalezione skamienia\u0142o\u015bci obejmowa\u0142y 22 kr\u0119gi z 20 \u017cebrami i ko\u015bci ko\u0144czyn, w tym 15-centymetrow\u0105 ko\u015b\u0107 ramienn\u0105, 5-centymetrow\u0105 sp\u0142aszczon\u0105 ko\u015b\u0107 promieniow\u0105 oraz miednic\u0119 d\u0142ugo\u015bci i szeroko\u015bci nieca\u0142ych 19 cm. Nale\u017ca\u0142y do wodnego kr\u0119gowca z grupy plezjozaur\u00f3w, morskich jaszczur\u00f3w z czas\u00f3w dinozaur\u00f3w, spokrewnionych bli\u017cej z dzisiejszym \u017c\u00f3\u0142wiem czy jaszczurk\u0105 ni\u017c tyranozaurem. Nale\u017ca\u0142y do\u0144 takie dobrze znane rodzaje jak elasmozaur czy plezjozaur.<\/p>\n\n\n\n<p>Nowy okaz okaza\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 pierwotnym przedstawicielem grupy Plesiosauroidea. Jest zar\u00f3wno najstarszym, jak i najbardziej kompletnym okazem plezjozaura znalezionym na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim. Cechowa\u0142 si\u0119 prawdopodobnie op\u0142ywowym, nieco beczkowatym tu\u0142owiem, z przodu wystawa\u0142a mu niezbyt d\u0142uga w przeciwie\u0144stwie do wspomnianego elasmozaura szyja, za pomoc\u0105 kt\u00f3rej zwierz\u0119 kierowa\u0142o ku zdobyczy (najpewniej wymienione wcze\u015bniej bezkr\u0119gowce) prawdopodobnie niezbyt du\u017c\u0105 g\u0142ow\u0119, z ty\u0142u za\u015b ogon. Po bokach wystawa\u0142y p\u0142etwiaste ko\u0144czyny, daj\u0105ce si\u0142\u0119 nap\u0119dow\u0105 podczas p\u0142ywania.<\/p>\n\n\n\n<p>Eduardo Pu\u00e9rtolas-Pascual i wsp\u00f3\u0142pracownicy opisali znalezisko w 2021 r. w czasopi\u015bmie &#8222;Acta Palaeontologica Polonica&#8221; jak nowy rodzaj zwierz\u0119cia: <em>Plesiopharos<\/em>. Pierwszy cz\u0142on, <em>plesio<\/em>, pochodzi od starogreckiego s\u0142owa \u03c0\u03bb\u03b7\u03c3\u03af\u03bf\u03bd (<em>pl\u0113s\u00edon<\/em>) oznaczaj\u0105cego &#8222;bliski&#8221;. Odnosi si\u0119 do nazwy rz\u0119du plezjozaur\u00f3w oznaczaj\u0105cej <em>bliskie jaszczurom<\/em>, okre\u015blonych tak niegdy\u015b ze wzgl\u0119du na dziwaczn\u0105 anatomi\u0119. Drugi cz\u0142on, \u03c6\u03ac\u03c1\u03bf\u03c2 (<em>pharos<\/em>), znaczy <em>latarnia morska<\/em> (nieprzypadkowo najbardziej znana latarnia staro\u017cytno\u015bci znajdowa\u0142a si\u0119 na wyspie Faros, w tym wypadku jednak kreatorzy taksonu odnie\u015bli si\u0119 do latarni Penedo da Saudade w s\u0105siedztwie miejsca znalezienia ko\u015bci). Nazw\u0119 rodzajow\u0105 zwierz\u0119cia mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 jako <em>bliski latarni<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>W czasach <em>Plesiopharos<\/em> nie by\u0142o jeszcze ani klif\u00f3w, ani latarni. Przodkowie jej tw\u00f3rc\u00f3w, niewielkie ssaki ryj\u00f3wkowatego wygl\u0105du, przemyka\u0142y po l\u0105dzie: rozpadaj\u0105cym si\u0119 superkontynencie Pangei.\u00a0Plezjozaury zasiedli\u0142y tworz\u0105ce si\u0119 w\u0142a\u015bnie w szczelinach mi\u0119dzy l\u0105dami nowe morze: Protoatlantyk, kt\u00f3re da\u0142o pocz\u0105tek Oceanowi Atlantyckiemu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Pu\u00e9rtolas-Pascual, E., Marx, M., Mateus, O., Saleiro, A., Fernandes, A.E., Marinheiro, J., Tom\u00e1s, C. and Mateus, S. 2021. <a href=\"https:\/\/app.pan.pl\/archive\/published\/app66\/app008152020.pdf\">A new plesiosaur from the Lower Jurassic of Portugal and the early radiation of Plesiosauroidea<\/a>. Acta Palaeontologica Polonica 66 (2): 369\u2013388.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Ilustracja: <\/strong>Grafika z pracy Pu\u00e9rtolas-Pascual <em>et al.<\/em>, 2021, przedstawiaj\u0105ca znalezione ko\u015bci. Za <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Plesiopharos.jpg\">Wimedia Commons<\/a>, CC BY_SA 4.0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W \u015brodkowo-zachodniej Portugalii &#8211; jakie\u015b 110 km na p\u00f3\u0142noc od Lizbony, w okolicy S\u00e3o Pedro de Moel &#8211; nad brzegiem Atlantyku wznosz\u0105 si\u0119 klify Praia da Concha, o\u015bwietlane dzi\u0119ki latarni morskiej Penedo da Saudade. Buduj\u0105 je stare ska\u0142y, jeszcze z epoki jury wczesnej, dok\u0142adnie synemury. Tworz\u0105 formacj\u0119 geologiczn\u0105 Coimbra.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8285,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,2,68,6],"tags":[849,703,421,845,847,848,846,850],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8269"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8269"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8269\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8299,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8269\/revisions\/8299"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8285"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8269"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8269"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8269"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}