{"id":8345,"date":"2022-01-23T12:32:01","date_gmt":"2022-01-23T11:32:01","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8345"},"modified":"2022-01-23T12:58:55","modified_gmt":"2022-01-23T11:58:55","slug":"o-urojeniach-o-poranku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/01\/23\/o-urojeniach-o-poranku\/","title":{"rendered":"O urojeniach o poranku"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Trudno wyprowadza\u0107 wnioski z jednostkowych wydarze\u0144 (chyba \u017ce jeste\u015bmy antyszczepionkowcami<\/a> czy innymi zwolennikami pseudonauki), ale pewnym powtarzalnym sytuacjom ju\u017c niekiedy mo\u017cna si\u0119 przyjrze\u0107. A wi\u0119c prelekcja ze studentami. Pytanie na rozruch:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 To czym mamy dzisiaj si\u0119 zajmowa\u0107?<\/p>\n\n\n\n

(Tak, maj\u0105 obowi\u0105zek przygotowa\u0107 si\u0119 do zaj\u0119\u0107). Nieca\u0142e p\u00f3\u0142 setki os\u00f3b (albo i wi\u0119cej) w spo\u0142ecznym jet lagu<\/em> kwadrans po 8 patrzy w pod\u0142og\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba powt\u00f3rzy\u0107 pytanie. Dochodzi do nich, \u017ce kto\u015b z niezrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w o tak absurdalnej porze ich o co\u015b pyta. Niekiedy ju\u017c teraz, niekiedy po kilku powt\u00f3rzeniach pytania kto\u015b b\u0105knie:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Zaburzeniami psychotycznymi…<\/p>\n\n\n\n

Super, przygotowa\u0142 si\u0119 lub potrafi odczyta\u0107 tytu\u0142 z prezentacji na ekranie, w ka\u017cdym razie nawi\u0105za\u0142 kontakt. (Mia\u0142em ju\u017c grup\u0119, kt\u00f3ra mimo wielu lat w polskim systemie edukacji zachowa\u0142a do tego stopnia w\u0142asne zdanie, \u017ce podj\u0119\u0142a od razu dyskusj\u0119 i pr\u00f3bowa\u0142a mi wm\u00f3wi\u0107, \u017ce pomyli\u0142em temat zaj\u0119\u0107. Co za du\u017co, to niezdrowo).<\/p>\n\n\n\n

Kolejne pytanie (nie ma to jak wredny wyk\u0142adowca o poranku):<\/p>\n\n\n\n

\u2013 To co to s\u0105 te zaburzenia psychotyczne? Z czym wam si\u0119 kojarz\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Dalej zdziwienie, \u017ce kto\u015b zamiast po prostu przeczyta\u0107 tekst ze slajd\u00f3w, zawzi\u0119cie o co\u015b pyta. Niekt\u00f3rzy odpowiadaj\u0105, \u017ce ze schizofreni\u0105 (wspaniale, wida\u0107 co\u015b czytali), inni – \u017ce to zaburzenia, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 objawy psychotyczne (w\u0142a\u015bciwie idem per idem<\/em>, ale czego oczekiwa\u0107 o tak nieludzkiej porze).<\/p>\n\n\n\n

\u2013 A co to za objawy?<\/p>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejsze w tym kontek\u015bcie s\u0105 objawy wytw\u00f3rcze, zwane te\u017c pozytywnymi (nie w znaczeniu warto\u015bciuj\u0105cym, chodzi o zjawisko niejako nadmiarowe, kt\u00f3rego u zdrowego cz\u0142owieka nie powinno si\u0119 obserwowa\u0107, a wi\u0119c s\u0105 pozytywne w takim samym sensie jak wynik testu na koronawirusa). Zazwyczaj studenci potrafi\u0105 je wymieni\u0107: urojenia i omamy.<\/p>\n\n\n\n

Studenta naj\u0142atwiej zagi\u0105\u0107 z definicji. Wszyscy przyswajamy poj\u0119cia przez prototypy, nie definicje. Dla dziecka jab\u0142ko jest prototypem owocu. Je\u015bli co\u015b jest podobne do jab\u0142ka, jest owocem. A teraz zdefiniujcie Pa\u0144stwo owoc. Organ generatywny i tak dalej… (Piotr Panek<\/a> zna si\u0119 na tym lepiej ode mnie). Po co nam wi\u0119c definicje? Problem pojawia si\u0119 przy pomidorze, gdy\u017c z botanicznego punktu widzenia jest owocem, z kulinarnego warzywem. W dzieci\u0144stwie bardziej kojarzy\u0142 si\u0119 z prototypem warzywa i tak zosta\u0142o. Jak wida\u0107, skojarzenia mog\u0105 zawodzi\u0107. Dlatego potrzebujemy definicji: \u017ceby wyznaczy\u0107 granic\u0119, gdzie si\u0119 ko\u0144czy obszar stosowania jednego poj\u0119cia, a zaczyna obowi\u0105zywa\u0107 inne.<\/p>\n\n\n\n

Z ust student\u00f3w zwykle pada nast\u0119puj\u0105ca definicja urojenia: fa\u0142szywy pogl\u0105d. Fajnie, mamy pierwsz\u0105 definicj\u0119, co z tego, \u017ce wr\u0119cz absurdaln\u0105. Czytali co\u015b, ale nie zrozumieli. Po to przychodz\u0105 na zaj\u0119cia, \u017ceby si\u0119 nauczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Co jest z\u0142ego w tej definicji? A kt\u00f3\u017c z nas nie \u017cywi fa\u0142szywych pogl\u0105d\u00f3w? Cz\u0119\u015b\u0107 z nas wierzy w Boga, cz\u0119\u015b\u0107 nie wierzy. Zasada wy\u0142\u0105czonego \u015brodka m\u00f3wi, \u017ce jedna z tych grup ma racj\u0119 (jestem przekonany, \u017ce moja), zasada niesprzeczno\u015bci stanowi, \u017ce jedna z nich si\u0119 myli (oczywi\u015bcie ta druga). Na powa\u017cnie: niewa\u017cne w tym momencie, kt\u00f3ra grupa si\u0119 myli, obie s\u0105 bardzo liczne. Czy kilkadziesi\u0105t procent spo\u0142ecze\u0144stwa ma urojenia? Nale\u017cy ich leczy\u0107? Pewien profesor psychiatrii (nazwiska nie przytocz\u0119, dosy\u0107 mia\u0142 z tego powodu nieprzyjemno\u015bci) chlapn\u0105\u0142 kiedy\u015b w wywiadzie dla silnie prawicowego czasopisma, \u017ce mo\u017ce by tak osoby niepopieraj\u0105ce polityki obecnego rz\u0105du traktowa\u0107 elektrowstrz\u0105sami, ale pot\u0119piony wszem wobec przeprosi\u0142 i zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na niew\u0142a\u015bciw\u0105 prezentacj\u0119 jego s\u0142\u00f3w przez czasopismo.<\/p>\n\n\n\n

Wszyscy \u017cywimy jakie\u015b b\u0142\u0119dne pogl\u0105dy. Zapewne r\u00f3wnie\u017c studenci wiedz\u0105, \u017ce koleg\u0119 wygaduj\u0105cego bzdury na egzaminie si\u0119 oblewa, a nie leczy. M\u00f3zg potrzebuje ogromnych ilo\u015bci energii, wi\u0119c u\u017cywa si\u0119 go raczej oszcz\u0119dnie. Wszyscy wykorzystujemy heurystyki, czyli uproszczone sposoby rozumowania, kt\u00f3re zazwyczaj prowadz\u0105 do poprawnych wniosk\u00f3w, niekiedy b\u0142\u0119dnych albo zupe\u0142nie absurdalnych. Wszyscy na czym\u015b musimy oprze\u0107 wiedz\u0119. Tak\u017ce naukow\u0105. Na aksjomatach w matematyce, sposobach wnioskowania, metodologii. Nie mamy wiele (albo w og\u00f3le) wiedzy pewnej, a na pewno wszyscy mamy jakie\u015b fa\u0142szywe pogl\u0105dy. Natomiast bardzo nie lubimy si\u0119 do tego przyznawa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Podana definicja by\u0142a w ka\u017cdym razie, jak si\u0119 sami orientuj\u0105, zbyt obszerna. Dodaj\u0105 wi\u0119c kolejny warunek: urojenie nie mo\u017ce by\u0107 uwarunkowane spo\u0142ecznie, kulturowo. A wi\u0119c te\u017c religijnie. Ma to wa\u017cne implikacje. Ten sam pogl\u0105d mo\u017ce by\u0107 u jednego cz\u0142owieka urojeniem, u drugiego nie. U Europejczyka wiara w \u017cyj\u0105ce w drzewach duchy z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem mo\u017ce mie\u0107 charakter urojeniowy, u przedstawiciela animizmu w Afryce mo\u017ce to by\u0107 jak najbardziej norma. Zalecany dla student\u00f3w nowy, wydany w pi\u0119knej \u015bliwkowej barwie podr\u0119cznik psychiatrii prof. Ga\u0142eckiego opisuje to jako wyobcowuj\u0105cy charakter uroje\u0144. A wi\u0119c obywatel uznaj\u0105cy, \u017ce w szczepionce znajduje si\u0119 sterowany przez Billa Gatesa chip, nie ma uroje\u0144, tylko powtarza kulturowo uwarunkowane bzdury powa\u017cane w grupie spo\u0142ecznej, do kt\u00f3rej nale\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

Gdybym uwa\u017ca\u0142, \u017ce jaki\u015b m\u00f3j bliski zmar\u0142 w katastrofie lotniczej, lec\u0105c niesprawnym samolotem prowadzonym przez niewykwalifikowanego pilota na niedzia\u0142aj\u0105ce lotnisko, z czego wnioskowa\u0142bym, \u017ce zosta\u0142 zamordowany, to mo\u017cna by to traktowa\u0107 jako urojenie. Je\u015bli tak s\u0105dz\u0119 o prezydencie, to jest to pogl\u0105d uwarunkowany spo\u0142ecznie. Nawet je\u015bli widzimy ziej\u0105c\u0105 ze\u0144 g\u0142upot\u0119, nie leczymy. Trudno si\u0119 przyzna\u0107, ale ka\u017cdy z nas powiela pewne pogl\u0105dy mniej lub bardziej bzdurne, kt\u00f3re uwa\u017ca za poprawne. Mamy si\u0119 wszyscy leczy\u0107?<\/p>\n\n\n\n

Tej kwestii dotyczy te\u017c najcz\u0119\u015bciej zadawane przez student\u00f3w pytanie (pod koniec zaj\u0119\u0107, jak ju\u017c si\u0119 porz\u0105dnie obudz\u0105):<\/p>\n\n\n\n

\u2013 A co z religi\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Przekonania religijne, niezale\u017cne od naszej osobistej opinii, nale\u017c\u0105 do pogl\u0105d\u00f3w uwarunkowanych kulturowo. W trakcie ewolucji wykszta\u0142cili\u015bmy nastawienie intencjonalne, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas odczuwa naturaln\u0105 potrzeb\u0119 wierzenia w co\u015b wi\u0119cej, ni\u017c widzimy przed oczami. I wierzymy w co\u015b wszyscy. Jedni w Boga, inni w humanizm, inni w teori\u0119 strun. Nie znaczy to, \u017ce religijno\u015b\u0107 nigdy nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z urojeniami. Osob\u0119 ca\u0142e \u017cycie religijn\u0105 zostawiamy w spokoju jako zdrow\u0105, u tej, kt\u00f3ra nie zajrzawszy przez lata do ko\u015bcio\u0142a, nagle codziennie le\u017cy krzy\u017cem przed o\u0142tarzem, nale\u017ca\u0142oby urojenia wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119. Zw\u0142aszcza je\u015bli deklaruje osobisty kontakt z przekazuj\u0105cym jej jakie\u015b tre\u015bci czy polecenia Duchem \u015awi\u0119tym.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnia istotna cecha uroje\u0144 to niepodatno\u015b\u0107 na korekcj\u0119, trwanie przy urojeniowym s\u0105dzie pomimo dowod\u00f3w jego fa\u0142szywo\u015bci. Czy wr\u0119cz absurdalno\u015bci. Z urojeniami si\u0119 nie dyskutuje, urojenia si\u0119 leczy. Wyznawcy bzdur uwarunkowanych kulturowo te\u017c s\u0105 ma\u0142o podatni na korekcj\u0119, nie przyjmuj\u0105 dowod\u00f3w fa\u0142szywo\u015bci ich pogl\u0105d\u00f3w. Ale na to nie ma lekarstwa.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n