{"id":8358,"date":"2022-01-29T17:04:07","date_gmt":"2022-01-29T16:04:07","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8358"},"modified":"2022-01-29T18:22:22","modified_gmt":"2022-01-29T17:22:22","slug":"naiwny-jak-mrowka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/01\/29\/naiwny-jak-mrowka\/","title":{"rendered":"Naiwny jak mr\u00f3wka"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ostatniej warszawskiej nocy biolog\u00f3w podczas wyk\u0142adu dotycz\u0105cego zbiorowisk niele\u015bnych du\u017ce zainteresowanie wzbudzi\u0142a sprawa motyli modraszk\u00f3w i mr\u00f3wek w\u015bcieklic. Prowadz\u0105ca wspomnia\u0142a o nich mimochodem jako o czym\u015b w sumie do\u015b\u0107 dobrze znanym. Ja te\u017c, przys\u0142uchuj\u0105c si\u0119, mia\u0142em takie wra\u017cenie. Tymczasem temat jest chyba praktycznie nieznany poza w\u0105skim gronem.<\/p>\n\n\n\n

Ani prowadz\u0105ca, ani ja na co dzie\u0144 nie zajmujemy si\u0119 modraszkami ani w\u015bcieklicami – i nie co dzie\u0144 o nich m\u00f3wimy. S\u0105 stale w tle naszych zainteresowa\u0144 i \u0142atwo nam wpa\u015b\u0107 w pu\u0142apk\u0119 my\u015blenia, \u017ce s\u0105 banalne. Zapominamy, \u017ce mo\u017ce nie dowiedzieli\u015bmy si\u0119 o nich wszystkiego na podstawowych kursach na studiach, mimo \u017ce mowa o zjawiskach zachodz\u0105cych powszechnie na europejskich \u0142\u0105kach. Postanowi\u0142em wi\u0119c napisa\u0107 o nich tutaj – skr\u00f3towo, bo mo\u017cna znale\u017a\u0107 teksty napisane przez osoby zdecydowanie bardziej fachowe. Pod warunkiem \u017ce w og\u00f3le si\u0119 wie, \u017ce takich informacji da si\u0119 poszuka\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Modraszki to grupa motyli. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 w\u015br\u00f3d nich rodzaj Maculinea<\/em> lub, zgodnie z zasadami pierwsze\u0144stwa nazewniczego, Phengaris<\/em>. Po polsku nie wskazuje si\u0119 tego rodzaju, a jego przedstawicieli nazywa si\u0119 po prostu modraszkami (modraszek arion, modraszek nausitous, modraszek telejus itd.). Jak to motyle – zasadniczo lubi\u0105 tereny otwarte, zw\u0142aszcza \u0142\u0105ki kwietne. To o nich cz\u0119sto si\u0119 m\u00f3wi, \u017ce to g\u0142\u00f3wni beneficjenci utrzymywania takich \u0142\u0105k (niedawno o tym pisa\u0142em<\/a>). Ale nie ka\u017cda \u0142\u0105ka im odpowiada. Doros\u0142e mog\u0105 si\u0119 \u017cywi\u0107 nektarem r\u00f3\u017cnych kwiat\u00f3w (co prawda s\u0105 chyba \u015blepe na kolor \u017c\u00f3\u0142ty), ale g\u0105sienice s\u0105 z regu\u0142y monofagiczne, czyli \u017cywi\u0105 si\u0119 tylko jednym gatunkiem ro\u015bliny. Je\u015bli na \u0142\u0105ce brakuje ro\u015blin \u017cywicielskich, doros\u0142e mog\u0105 si\u0119 od\u017cywia\u0107 nektarem innych, ale nie z\u0142o\u017c\u0105 jaj.<\/p>\n\n\n\n

W\u015bcieklice to grupa mr\u00f3wek, g\u0142\u00f3wnie z rodzaju Myrmica<\/em>. Nale\u017cy do nich w\u015bcieklica zwyczajna, z kt\u00f3r\u0105 pewnie ka\u017cdy kiedy\u015b mia\u0142 do czynienia, cho\u0107 zna j\u0105 raczej jako „czerwon\u0105 mr\u00f3wk\u0119”. Oczywi\u015bcie gatunk\u00f3w czerwonych mr\u00f3wek jest wi\u0119cej. Ludowa m\u0105dro\u015b\u0107 g\u0142osi, \u017ce czerwone s\u0105 bardziej gryz\u0105ce<\/em> ni\u017c czarne. Do m\u0105dro\u015bci ludowych nie ma si\u0119 co zbytnio przywi\u0105zywa\u0107, ale owszem, nazwy w\u015bcieklica nie nadano im bezpodstawnie. Nie buduj\u0105 okaza\u0142ych mrowisk, ale oczywi\u015bcie maj\u0105 gniazda licz\u0105ce wiele robotnic. Mog\u0105 je zak\u0142ada\u0107 w k\u0119pie traw, ale nie ograniczaj\u0105 si\u0119 do \u0142\u0105k, a nawet wol\u0105 lasy, gdzie znajduj\u0105 przytulne pr\u00f3chniej\u0105ce drewno.<\/p>\n\n\n\n

Jak wiele mr\u00f3wek – w\u015bcieklice lubi\u0105 spad\u017a. Czasem zdarza si\u0119 jednak dziwne zjawisko – spad\u017a wydziela ich larwa znaleziona nieoczekiwanie na \u0142\u0105ce. W\u015bcieklice, zgodnie z instynktem, niezw\u0142ocznie zabieraj\u0105 j\u0105 do gniazda, \u017ceby zapewni\u0107 jej nale\u017cyt\u0105 ochron\u0119. I zapewniaj\u0105. Tymczasem to nie jest larwa w\u015bcieklicy, tylko modraszka nausitousa lub telejusa. Ma kszta\u0142t czerwia i – co najwa\u017cniejsze – zapach larwy w\u015bcieklicy. W\u015bcieklicom to wystarcza, \u017ceby uzna\u0107 j\u0105 za swoj\u0105. Taka g\u0105sienica tylko w pierwszej fazie \u017cyje na ro\u015blinie \u017cywicielskiej (krwi\u015bci\u0105gu lekarskim), od\u017cywiaj\u0105c si\u0119 jej sokiem i tkank\u0105. \u017beby urosn\u0105\u0107 i rozwin\u0105\u0107, a wreszcie przepoczwarczy\u0107, potrzebuje zje\u015b\u0107 co\u015b innego. Ni mniej, ni wi\u0119cej – kilkaset larw w\u015bcieklic. Je\u015bli wi\u0119c ma szcz\u0119\u015bcie, przez prawie rok \u017cyje w gnie\u017adzie, gdzie jest chroniona przez doros\u0142e siostry adopcyjne i zjada niedoros\u0142e przybrane rodze\u0144stwo. Podobnie zachowuje si\u0119 modraszek arion, z tym \u017ce pierwsz\u0105 faz\u0119 \u017cycia sp\u0119dza na ro\u015blinach, kt\u00f3re znamy jako oregano lub tymianek.<\/p>\n\n\n\n

Modraszki alkon i rebeli te\u017c w pierwszej fazie potrzebuj\u0105 konkretnego gatunku ro\u015bliny (goryczki), a potem udaj\u0105 larwy w\u015bcieklic. W odr\u00f3\u017cnieniu od opisanych kuzyn\u00f3w nie s\u0105 jednak drapie\u017cne. Udaj\u0105 larwy mr\u00f3wek jeszcze bardziej, pozwalaj\u0105c przybranym siostrom si\u0119 karmi\u0107. To zwyczajne paso\u017cytnictwo l\u0119gowe znane ze \u015bwiata kuku\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n

Silne wyspecjalizowanie symbiotyczne sprawia, \u017ce modraszki s\u0105 bardziej nara\u017cone na lokalne wygini\u0119cie. Krwi\u015bci\u0105g czy goryczka nie rosn\u0105 wsz\u0119dzie, mo\u017cna je znale\u017a\u0107 z regu\u0142y na podmok\u0142ych \u0142\u0105kach, zwanych np. trz\u0119\u015blicowymi (st\u0105d moja oko\u0142obagienna znajomo\u015b\u0107 tematu). W\u015bcieklice s\u0105 powszechne, ale mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce z jakich\u015b wzgl\u0119d\u00f3w gdzie\u015b ich zabraknie. Gdy brakuje kt\u00f3rego\u015b ogniwa, lokalna populacja ginie.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. <\/em>Marcin Kutera<\/em><\/a>, licencja <\/em>CC BY-SA 4.0<\/em><\/a> (<\/em>pierwotna publikacja na Wikimedia Commons<\/em><\/a>)<\/em><\/p>\n\n\n\n

PS O modraszkach oszukuj\u0105cych w\u015bcieklice kiedy\u015b mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 na seminariach Centrum Ochrony Mokrade\u0142. Najbli\u017cszy \u015awiatowy Dzie\u0144 Mokrade\u0142 organizowany przez to stowarzyszenie przyjmie odmienn\u0105 ni\u017c zwykle formu\u0142\u0119 – b\u0119dzie po\u015bwi\u0119cony krajom, z kt\u00f3rych pochodz\u0105 uchod\u017acy, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 na polsko-bia\u0142oruskiej granicy. Konferencja odb\u0119dzie si\u0119 online 5 lutego<\/a> – z udzia\u0142em prelegent\u00f3w z Bliskiego Wschodu oraz P\u00f3\u0142nocnej i \u015arodkowej Afryki, a wi\u0119c b\u0119dzie anglo- i francuskoj\u0119zyczna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

zainteresowanie wzbudza sprawa motyli modraszk\u00f3w i mr\u00f3wek w\u015bcieklic<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8359,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43],"tags":[756,869,870,868,272,80,359,252],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8358"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8358"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8358\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8363,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8358\/revisions\/8363"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8359"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8358"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8358"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8358"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}