{"id":8378,"date":"2022-03-11T20:41:12","date_gmt":"2022-03-11T19:41:12","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8378"},"modified":"2022-03-12T16:31:23","modified_gmt":"2022-03-12T15:31:23","slug":"ni-to-jez-ni-to-kret","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/03\/11\/ni-to-jez-ni-to-kret\/","title":{"rendered":"Ni to je\u017c, ni to kret"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Przedziwne zwierz\u0119 na zdj\u0119ciu wy\u017cej to tenrekowiec pr\u0119gowany (Hemicentetes semispinosus<\/em>), niewielki ssak zamieszkuj\u0105cy lasy wschodniego Madagaskaru.<\/p>\n\n\n\n

Zazwyczaj w przypadku nieznanego zwierz\u0119cia warto poda\u0107 systematyk\u0119, ale w tym przypadku powie niewiele. Podrodzina tenrek\u00f3w w rodzinie tenrekowatych, zawieraj\u0105cych wiele rodzaj\u00f3w o podobnie brzmi\u0105cych nazwach: tenrek, tenrekowiec, tenreczek, tenreczynek, tenrecznik \u2013 tego ostatniego zlikwidowa\u0142a kolejna korekta systematyki (chwa\u0142a biologom potrafi\u0105cym nie tylko opisywa\u0107 taksony, ale te\u017c usuwa\u0107 inne, wskazuj\u0105c brak potrzeby nazywania na nowo taksonu ju\u017c znanego). Jest jeszcze uszorek, ry\u017corek i, uwaga, je\u017cokret (na zdj\u0119ciu poni\u017cej).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wbrew nazwie nie chodzi o krewnych kreta ani je\u017ca. Dawniej ssaki te co prawda zaliczano do rz\u0119du owado\u017cernych, o historii niemal tak zawi\u0142ej jak systematyka protist\u00f3w i podzia\u0142 na kr\u00f3lestwa, kt\u00f3rym Piotr Panek straszy\u0142 niedawno gdzie indziej<\/a>. Najbardziej skr\u00f3towo: badania genetyczne wykaza\u0142y, \u017ce \u0142\u0105czone przez dekady ssaki owado\u017cerne nie tworz\u0105 \u017cadnej sp\u00f3jnej grupy, a pozorne cechy wsp\u00f3lne wynikaj\u0105 z przystosowa\u0144 do podobnego trybu \u017cycia. We w\u0142a\u015bciwych owado\u017cernych zostawiono je\u017cowate, kretowate, ryj\u00f3wkowate i egzotyczne almiki, natomiast tenrekowate i z\u0142otokretowate przeniesiono do odr\u0119bnego rz\u0119du o nieco absurdalnej nazwie afrosorkowc\u00f3w (bo \u017cyj\u0105 w Afryce i przypominaj\u0105 ryj\u00f3wki, \u0142aci\u0144skie Sorex<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Tenrekowca wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 korona i grzebie\u0144 z jaskrawych, \u017c\u00f3\u0142tych kolc\u00f3w na ciemniejszym tle. Ssak u\u017cywa ich do obrony. Zagro\u017cony najch\u0119tniej ucieka, a gdy nie ma dok\u0105d, stroszy kolce i macha g\u0142ow\u0105 w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142. Niekt\u00f3re kolce osadzone s\u0105 lu\u017ano i w razie potrzeby mog\u0105 pozosta\u0107 w ciele agresora. Ponadto tenrekowiec syczy i otwiera niewielk\u0105 paszcz\u0119, gotowy gry\u017a\u0107. W przeciwie\u0144stwie do wi\u0119kszo\u015bci tenrekowatych, prowadz\u0105cych nocny i samotny tryb \u017cycia, tenrekowiec pr\u0119gowany aktywny jest tak\u017ce w dzie\u0144 i mo\u017ce \u017cy\u0107 w grupach rodzinnych licz\u0105cych po kilkana\u015bcie zwierz\u0105t, a nieraz nawet ponad 20 z trzech r\u00f3\u017cnych pokole\u0144. W razie zagro\u017cenia potrafi\u0105 wszystkie razem uderzy\u0107 na agresora, wystawiaj\u0105c go na pastw\u0119 swych kolc\u00f3w. Je\u017cokret, kt\u00f3ry w odr\u00f3\u017cnieniu od je\u017ca i kreta ch\u0119tnie ucieka na drzewa, potrafi r\u00f3wnie\u017c zwin\u0105\u0107 si\u0119 w kolczast\u0105 kul\u0119. Dzia\u0142a to na wi\u0119kszo\u015b\u0107 potencjalnych drapie\u017cnik\u00f3w. Tylko duzi drapie\u017ccy jak fossa czy boa radz\u0105 sobie z kolczastym ssakiem (boa po\u0142yka go w ca\u0142o\u015bci).<\/p>\n\n\n\n

Inn\u0105 dziwaczn\u0105 cech\u0105 tenrekowca jest narz\u0105d strydulacyjny (wydaj\u0105cy d\u017awi\u0119k przez pocieranie kolc\u00f3w, podobnie jak to czyni\u0105 cykady). S\u0142u\u017cy prawdopodobnie porozumiewaniu si\u0119 zwierz\u0105t z jednej grupy. W nowym terenie wydaj\u0105 one tak\u017ce dziwne klikni\u0119cia j\u0119zykiem, by\u0107 mo\u017ce pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 echolokacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jedz\u0105 g\u0142\u00f3wnie d\u017cd\u017cownice i pasikoniki. Mog\u0105 zachowywa\u0107 aktywno\u015b\u0107 ca\u0142y rok b\u0105d\u017a zapada\u0107 w sen zimowy. Samica wychowuje m\u0142ode w przypadku tenrekowca w norze, u je\u017cokreta w dziupli na drzewa, na wysoko\u015bci co najmniej 2 m.<\/p>\n\n\n\n

Poza nimi rodzina tenrekowatych liczy ok. 30 gatunk\u00f3w, zwykle o mniej imponuj\u0105cym wygl\u0105dzie, przypominaj\u0105cych raczej ryj\u00f3wki. Nie ka\u017cdy mo\u017ce nosi\u0107 koron\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n