{"id":8426,"date":"2022-03-24T10:30:21","date_gmt":"2022-03-24T09:30:21","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8426"},"modified":"2022-03-24T12:28:55","modified_gmt":"2022-03-24T11:28:55","slug":"jak-nie-mroz-to-susza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/03\/24\/jak-nie-mroz-to-susza\/","title":{"rendered":"Jak nie mr\u00f3z, to susza"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Norma\u0144skie osadnictwo na Grenlandii zawsze budzi\u0142o emocje u os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 zmianami klimatu. Samo w sobie dowodzi tej zmienno\u015bci i tego, \u017ce naprawd\u0119 wp\u0142ywa ona na \u017cycie i \u015bmier\u0107 ludzi. Jednak w szczeg\u00f3\u0142ach tkwi diabe\u0142.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Wed\u0142ug os\u00f3b bagatelizuj\u0105cych wp\u0142yw cz\u0142owieka na zmiany klimatu mit Zielonego Kraju \u015bwiadczy o tym, \u017ce obecne ocieplenie jest znikome w por\u00f3wnaniu z tym, czego do\u015bwiadczali nasi przodkowie. Poza tym to nic z\u0142ego, bo pozwala na kolonizacj\u0119 niego\u015bcinnych dot\u0105d teren\u00f3w. Pierwszy argument traci na mocy z dw\u00f3ch przyczyn – po pierwsze, \u015bredniowieczne ocieplenie widoczne m.in. na Grenlandii wcale nie by\u0142o globalne, a po drugie, wzrost temperatury przyspiesza tak, \u017ce ju\u017c nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, \u017ce kiedy\u015b by\u0142o jeszcze cieplej. Dotyczy to przynajmniej os\u00f3b, kt\u00f3re nie zatrzyma\u0142y si\u0119 na wiedzy sprzed \u0107wier\u0107wiecza.<\/p>\n\n\n\n

Dla os\u00f3b zajmuj\u0105cych bardziej pesymistyczne stanowisko upadek skandynawskiego osadnictwa na Grenlandii jest przestrog\u0105. Do tej przestrogi dodawane s\u0105 obrazy Skandynaw\u00f3w marzn\u0105cych w lnianych ubraniach i Inuit\u00f3w lepiej wyposa\u017conych do przetrwania och\u0142odzenia.<\/p>\n\n\n\n

Dotychczasowe scenariusze opiera\u0142y si\u0119 na analizach wielko- i \u015brednioskalowych na podstawie szacunk\u00f3w zmiany temperatury pr\u0105d\u00f3w oceanicznych i zapisanych w rdzeniach lodowych z wn\u0119trza Grenlandii. Ostatnio badacze przyjrzeli si\u0119 szczeg\u00f3\u0142owszym danym z rzeczywistych okolic dawnych osad. Jako \u015bwiadectwo temperatury przyj\u0119li wsp\u00f3\u0142czynnik metylacji brGDGT, czyli rozga\u0142\u0119zionych tetraeter\u00f3w glicerolowo-dialkilowo-glicerolowych. S\u0105 to lipidy wyst\u0119puj\u0105ce w b\u0142onach bakterii, kt\u00f3re nie najgorzej zachowuj\u0105 si\u0119 w osadach jeziornych. Wsp\u00f3\u0142czynnik ich metylacji do\u015b\u0107 dobrze koreluje ze \u015bredni\u0105 temperatur\u0105 roczn\u0105. Oczywi\u015bcie dok\u0142adne wykalibrowanie nie jest \u0142atwe, bo szczeg\u00f3\u0142y zale\u017c\u0105 od takich niuans\u00f3w jak odczyn gleby czy nas\u0142onecznienie stoku, ale gdy badamy jedn\u0105 seri\u0119 z jednego miejsca, r\u00f3\u017cne zmienne okazuj\u0105 si\u0119 sta\u0142e\u00a0i mo\u017cna by\u0107 pewnym przynajmniej zmian wzgl\u0119dnych.<\/p>\n\n\n\n

Okazuje si\u0119, \u017ce w du\u017cej skali okolice zajmowane przez osadnik\u00f3w och\u0142adza\u0142y si\u0119 w czasie funkcjonowania kolonii. Jednak w krytycznym momencie wcale nie by\u0142a to du\u017ca zmiana. Wynika to z \u0142agodz\u0105cego wp\u0142ywu oceanu – o ile w g\u0142\u0119bi Grenlandii zmiany by\u0142y wi\u0119ksze, o tyle w okolicach zasiedlonych na prze\u0142omie tysi\u0105cleci przez Skandynaw\u00f3w wcale nie by\u0142o du\u017co cieplej ni\u017c w po\u0142owie drugiego tysi\u0105clecia.<\/p>\n\n\n\n

Osady jeziorne zawieraj\u0105 jeszcze inne \u015bwiadectwa zmian klimatycznych. Sk\u0142ad izotop\u00f3w wodoru w wosku z kutykuli li\u015bci zale\u017cy od wilgotno\u015bci. Okazuje si\u0119, \u017ce jej zmiana w tym rejonie by\u0142a wyra\u017aniejsza. Zasadniczo przez ca\u0142y czas osadnictwa wilgotno\u015b\u0107 zmniejsza\u0142a si\u0119, a w okresie krytycznym by\u0142a szczeg\u00f3lnie niska. Zatem to nie tyle och\u0142odzenie, ile susze zawa\u017cy\u0142y na upadku gospodarki opartej na pasterstwie. Przynajmniej je\u015bli m\u00f3wimy o tej konkretnej kolonii na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Grenlandii. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce sezon wegetacyjny jest tam tak kr\u00f3tki, a zimy tak ci\u0119\u017ckie, \u017ce wed\u0142ug relacji wiosenny wypas nie wygl\u0105da\u0142 jak nasz redyk z przep\u0119dzaniem owiec na dalekie hale, tylko pasterze zanosili wyczerpane zimowaniem zwierz\u0119ta na pastwisko w\u0142asnymi r\u0119kami. Oczywi\u015bcie temperatura i wilgotno\u015b\u0107 to nie s\u0105 parametry zmieniaj\u0105ce si\u0119 bez wzajemnego zwi\u0105zku, zw\u0142aszcza na styku oceanu i l\u0105du.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

ilustracja: Christian Krohg, domena publiczna<\/em><\/p>\n\n\n\n