{"id":8474,"date":"2022-04-23T10:17:32","date_gmt":"2022-04-23T08:17:32","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8474"},"modified":"2022-04-23T13:01:37","modified_gmt":"2022-04-23T11:01:37","slug":"jak-nie-walczyc-z-zamachem-terrorystycznym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/04\/23\/jak-nie-walczyc-z-zamachem-terrorystycznym\/","title":{"rendered":"Jak nie walczy\u0107 z zamachem terrorystycznym"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re straci\u0142y \u017cycie w zamachu terrorystycznym w Rosji na prze\u0142omie XIX i XX w., by\u0142 jeden z pierwszych jej premier\u00f3w Piotr Sto\u0142ypin, posta\u0107 do\u015b\u0107 niejednoznaczna, z jednej strony gor\u0105cy zwolennik reform i liberalizacji w autokratycznym mocarstwie, z drugiej kontrrewolucjonista stosuj\u0105cy brutalne metody represji. Zmar\u0142 na skutek \u2013 \u0142agodnie m\u00f3wi\u0105c \u2013 zaniedba\u0144 carskiej ochrany.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Niestabiln\u0105 sytuacj\u0119 polityczn\u0105 w Rosji ko\u0144ca XIX w. opisuje w ksi\u0105\u017cce „Romanowowie. 1613-1918” brytyjski historyk Simon Sebag Montefiore. Pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy trzyma\u0142 wtedy jeszcze w r\u0119ku car – ku niezadowoleniu szerokich mas, zw\u0142aszcza za\u015b ruch\u00f3w narodowego, socjalistycznego i mniejszo\u015bci, takich jak oskar\u017cani o wszystko, co najgorsze, \u017bydzi i Polacy. Po zgonie w zamachu Aleksandra II (kt\u00f3ry w rzeczywisto\u015bci pr\u00f3bowa\u0142 wprowadzi\u0107 pewne reformy, ale powoli i wybi\u00f3rczo \u2013 nie dotyczy\u0142y cho\u0107by niecierpianych przez niego Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w) i \u015bmierci na zapalenie nerek przez lata niedbaj\u0105cego o zdrowie Aleksandra III, tw\u00f3rcy Ochrany, carskiej tajnej policji maj\u0105cej zapewni\u0107 w\u0142adcy, jego rodzinie i protegowanym bezpiecze\u0144stwo, na tron wst\u0105pi\u0142 m\u0142ody Miko\u0142aj II. W obliczu zgon\u00f3w tysi\u0119cy przedstawicieli pa\u0144stwa w zamachach poszed\u0142 na pewne ust\u0119pstwa, zgodzi\u0142 si\u0119 na konstytucj\u0119 i marionetkowy parlament.<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym z kilku powo\u0142anych przez Miko\u0142aja premier\u00f3w zosta\u0142 Piotr Arkadiejewicz Sto\u0142ypin (na zdj\u0119ciu powy\u017cej), kt\u00f3ry w sferze reform radzi\u0142 sobie ca\u0142kiem nie\u017ale. Niestety by\u0142 r\u00f3wnie\u017c zwierzchnikiem tajnych s\u0142u\u017cb, kt\u00f3re wys\u0142a\u0142y na \u015bmier\u0107, niekiedy pokazow\u0105, kolejne tysi\u0105ce ludzi, cz\u0119sto bez prawdziwego procesu. Kilkakrotnie prosi\u0142 cara o zwolnienie ze s\u0142u\u017cby, jednak Miko\u0142aj nie przyjmowa\u0142 dymisji. W Rosji to car decydowa\u0142, kiedy kto\u015b mo\u017ce odej\u015b\u0107 ze stanowiska. Pomimo podobno 17 nieudanych zamach\u00f3w i s\u0142abego zdrowia premier dalej sprawowa\u0142 urz\u0105d. W sierpniu 1911 carski ulubieniec, syberyjski kaznodzieja i mistyk Rasputin powiedzia\u0142 pono\u0107, \u017ce ze Sto\u0142ypinem jedzie \u015bmier\u0107 i ta akurat przepowiednia rzekomego jasnowidza mia\u0142a si\u0119 sprawdzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ochrana rozpracowywa\u0142a rewolucjonist\u00f3w w charakterystyczny spos\u00f3b. Op\u0142aca\u0142a agent\u00f3w wybieranych z samego \u015brodka terrorystycznych struktur, osoby g\u0142\u0119boko zaanga\u017cowane w antycarsk\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, kt\u00f3rych lojalno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem obu stron by\u0142a w efekcie niepewna. Do takich os\u00f3b nale\u017ca\u0142 m\u0142ody rewolucjonista \u017cydowskiego pochodzenia Dmitrij Bogrow (na zdj\u0119ciu poni\u017cej).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ten\u017ce Bogrow poinformowa\u0142 miejscowego szefa Ochrany, pu\u0142kownika Niko\u0142aja Kulabk\u0119, i jego prze\u0142o\u017conego gen. Aleksandra Spiridowicza o planowanym zamachu na premiera. Nast\u0105pi\u0107 mia\u0142 podczas opery Rimskiego-Korsakowa Bajka o carze Sa\u0142tanie w Teatrze Maryjskim w Kijowie, gdzie Sto\u0142ypin przebywa\u0142 wraz z carem i cz\u0119\u015bci\u0105 jego rodziny z okazji ods\u0142oni\u0119cia pomnika Aleksandra II. Jak poda\u0142 Bogrow, planuj\u0105cy mord zamachowiec ukrywa\u0142 si\u0119 na razie w jego mieszkaniu.<\/p>\n\n\n\n

Niezwi\u0105zany z tajnymi s\u0142u\u017cbami cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142by mniema\u0107, \u017ce w takiej sytuacji nale\u017ca\u0142oby uda\u0107 si\u0119 do mieszkania Bogrowa i uj\u0105\u0107 zamachowca. Agent zaproponowa\u0142 zupe\u0142nie inne rozwi\u0105zanie. Zaoferowa\u0142, \u017ce wska\u017ce terroryst\u0119 ju\u017c w teatrze, o ile Ochrana umo\u017cliwi mu wst\u0119p, wykupuj\u0105c bilet (wedle innej wersji skorzysta\u0142 z przepustki wsp\u00f3\u0142pracownika tajnej policji). Przes\u0142uchuj\u0105cy go funkcjonariusze przystali na to, a plan zyska\u0142 aprobat\u0119 wiceministra spraw wewn\u0119trznych gen. Paw\u0142a Kur\u0142owa, kt\u00f3ry odpowiada\u0142 za bezpiecze\u0144stwo carskiej podr\u00f3\u017cy do Kijowa.<\/p>\n\n\n\n

W Teatrze Maryjskim premier siedzia\u0142 w pierwszym rz\u0119dzie w bia\u0142ym mundurze o z\u0142otych naramiennikach w towarzystwie innych cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du, w swojej lo\u017cy obecny by\u0142 te\u017c Miko\u0142aj II z dwiema ze swoich czterech c\u00f3rek. Tymczasem funkcjonariusze wypatrywali zamachowca, kt\u00f3rego d\u0142ugo nie mogli znale\u017a\u0107. Widzieli tylko Bogrowa, kt\u00f3ry przebywa\u0142 sam, obiecywa\u0142 jednak, \u017ce wspominany przez niego terrorysta wkr\u00f3tce si\u0119 pojawi. Miejscowy szef Ochrany nakaza\u0142 w ko\u0144cu swemu agentowi wr\u00f3ci\u0107 do domu i pilnowa\u0107 zamachowca.<\/p>\n\n\n\n

Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce informator m\u00f3wi\u0142 prawd\u0119: zamach rzeczywi\u015bcie by\u0142 planowany i terrorysta rzeczywi\u015bcie mieszka\u0142 w mieszkaniu Bogrowa. Rzeczony agent wbrew poleceniu nie wyszed\u0142 z teatru, a skierowa\u0142 si\u0119 do pierwszego rz\u0119du, gdzie premier rozmawia\u0142 z ministrem baronem W\u0142adimirem Frederiksem. Zdziwiony Sto\u0142ypin spojrza\u0142 na zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 Bagrowa, kt\u00f3ry wyci\u0105gn\u0105\u0142 pistolet i dwukrotnie strzeli\u0142, trafiaj\u0105c premiera w r\u0119k\u0119 i klatk\u0119 piersiow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej zamachowiec zosta\u0142 zatrzymany, a na miejsce (niezbyt rozs\u0105dnie) przyby\u0142 Miko\u0142aj.\u00a0Zd\u0105\u017cy\u0142 zobaczy\u0107 zakrwawiony bia\u0142y mundur premiera, kt\u00f3ry uczyni\u0142 r\u0119k\u0105 znak krzy\u017ca, po czym szepn\u0105\u0142, \u017ce umiera za cara. O w\u0142asnych si\u0142ach doszed\u0142 do karetki. Jego stan na kr\u00f3tko si\u0119 poprawi\u0142, ale p\u00f3\u017aniej, 5 wrze\u015bnia 1911 (18 wrze\u015bnia wedle kalendarza gregoria\u0144skiego), zmar\u0142 na skutek zaka\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj, uprzednio skonfliktowany ze zbyt liberalnym wzgl\u0119dem jego pogl\u0105d\u00f3w premierem, przerazi\u0142 si\u0119 i \u017ca\u0142owa\u0142 sporu (na kr\u00f3tko, nied\u0142ugo po zamachu wr\u00f3ci\u0142 do zaplanowanego przebiegu uroczysto\u015bci). Zadowalaj\u0105c si\u0119 skazaniem na \u015bmier\u0107 Bagrowa, powo\u0142a\u0142 co prawda komisj\u0119, kt\u00f3ra stwierdzi\u0142a niekompetencj\u0119 funkcjonariuszy, nie zdecydowa\u0142 si\u0119 jednak na wi\u0119ksze \u015bledztwo w sprawie roli Ochrany i proces. Mog\u0142oby zaszkodzi\u0107 interesom tajnych s\u0142u\u017cb. Wola\u0142 pozosta\u0107 przy wersji, wedle kt\u00f3rej maj\u0105cy go ochrania\u0107 funkcjonariusze umo\u017cliwili wst\u0119p do teatru opisuj\u0105cemu planowany przez siebie zamach terrory\u015bcie z g\u0142upoty.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n