{"id":85,"date":"2007-07-12T15:13:54","date_gmt":"2007-07-12T13:13:54","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=85"},"modified":"2013-02-23T23:35:59","modified_gmt":"2013-02-23T22:35:59","slug":"why-chromosome","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2007\/07\/12\/why-chromosome\/","title":{"rendered":"Why chromosome?"},"content":{"rendered":"

\"anne_mclaren_200.jpg\"Nie \u017cyje Anne McLaren, jedna z najwi\u0119kszych wsp\u00f3\u0142czesnych embriolog\u00f3w, kt\u00f3ra wspaniale \u0142\u0105czy\u0142a prac\u0119 teoretyczn\u0105 i eksperymentaln\u0105.<\/span>
<\/p>\n

Anne McLaren by\u0142a jednym z najwi\u0119kszych wsp\u00f3\u0142czesnych embriolog\u00f3w<\/a>. W\u0142a\u015bnie embriolog\u00f3w, czyli przedstawicieli specjalno\u015bci znacznie szerszej ni\u017c biologia rozwoju czy genetyka – te dziedziny zast\u0105pi\u0142y dzi\u015b w\u0142a\u015bnie poczciw\u0105 embriologi\u0119. Zgin\u0119\u0142a w wypadku samochodowym w sobot\u0119 7 lipca w wieku 80 lat wraz ze swoim by\u0142ym m\u0119\u017cem, z kt\u00f3rym przyja\u017ani\u0142a si\u0119 od czasu rozwodu z roku 1959<\/a>. Oboje rozbili si\u0119 o drzewo w drodze z Cambridge do Londynu<\/a>.<\/p>\n

Zatytu\u0142owa\u0142em wspomnienie o dr McLaren „Why chromosome?” poniewa\u017c pod takim w\u0142a\u015bnie has\u0142em zapami\u0119ta\u0142em t\u0119 wielk\u0105, cho\u0107 obdarzon\u0105 bardzo drobn\u0105 postur\u0105, dam\u0119 brytyjskiej nauki. W roku 1986 w Andover w stanie New Hampshire w USA na Gordon Conference na temat zap\u0142odnienia i wczesnego rozwoju myszy Anne MacLaren wyg\u0142asza\u0142a wyk\u0142ad na temat roli chromosomu Y w tym\u017ce rozwoju tytu\u0142owej dla konferencji myszy. M\u00f3wi\u0142a pi\u0119kn\u0105, klarown\u0105 angielszczyzn\u0105, jak na c\u00f3rk\u0119 barona Aberconway przysta\u0142o<\/a>. Oczywi\u015bcie gdy opowiada\u0142a o chromosomie Y, co chwil\u0119 pada\u0142y s\u0142owa: „Y chromosome”. Dla mojego niewprawnego ucha brzmia\u0142o to zupe\u0142nie tak, jakby ci\u0105gle pyta\u0142a „why chromosome?” – czyli „dlaczego chromosom?”. A \u017ce McLaren bardzo charakterystycznie akcentowa\u0142a wa\u017cne s\u0142owa, wra\u017cenie to by\u0142o jeszcze bardziej pot\u0119gowane. S\u0142uchaj\u0105c jej wyk\u0142adu nie mog\u0142em op\u0119dzi\u0107 si\u0119 od tego co jawi\u0142o mi si\u0119 jako my\u015bl „przewodnia” – dlaczego ludzie badaj\u0105 chromosomy, geny, nukleotydy. Nie by\u0142o to oczywi\u015bcie zamierzone przez Anne McLaren. I by\u0142em w\u00f3wczas na tej sali zapewne jedynym s\u0142uchaczem maj\u0105cym takie nieuporz\u0105dkowane my\u015bli, kt\u00f3re zreszt\u0105 zaprz\u0105taj\u0105 mi g\u0142ow\u0119 do dzi\u015b.<\/p>\n

<\/p>\n

Anne McLaren bywa\u0142a kilka razy w Zak\u0142adzie Embriologii Uniwersytetu Warszawskiego<\/a>, gdzie pracowa\u0142em nad doktoratem. Przyja\u017ani\u0142a si\u0119 z promotorem mojej pracy doktorskiej, prof. Andrzejem K. Tarkowskim<\/a>. Nie by\u0142o mi jednak dane spotka\u0107 jej w Warszawie. Pomimo to niekt\u00f3re z jej publikacji, r\u00f3wnie jak wyk\u0142ady klarowne i czytelne, zna\u0142em prawie na pami\u0119\u0107. Starsi koledzy z Zak\u0142adu Embriologii mieli szcz\u0119\u015bcie odbywa\u0107 w jej laboratorium sta\u017ce podoktorskie. Ich wynikiem by\u0142y prze\u0142omowe dla biologii rozwoju, a szczeg\u00f3lnie dla biologii rozwoju myszy, artyku\u0142y ukazuj\u0105ce si\u0119 w \u015bwietnych czasopismach naukowych. Kiedy ostatni raz przed kilku laty by\u0142em w Cambridge, w the Gurdon Institute<\/a>, gdzie Anne McLaren pracowa\u0142a pod koniec \u017cycia, nie spotka\u0142em jej. Ale pami\u0119tam, \u017ce pomimo to znowu nasz\u0142o mnie wywo\u0142ane przez ni\u0105, natr\u0119tne pytanie – „why chromosme?”.<\/p>\n

McLaren wsp\u00f3lnie z Johnem Biggersem i niezale\u017cnie od Andrzeja Tarkowskiego pracuj\u0105cego pod koniec lat 50. XX wieku w Warszawie, zainicjowa\u0142a hodowl\u0119 zarodk\u00f3w myszy poza organizmem samicy w hodowli laboratoryjnej. Bez tych pionierskich bada\u0144 nie by\u0142oby mo\u017cliwe przeprowadzenia zap\u0142odnienia in vitro u ludzi – dokonano tego po raz pierwszy w dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c w Wielkiej Brytanii. W roku 2002, wsp\u00f3lnie z prof. Tarkowskim odebra\u0142a<\/a> za te badania „Japo\u0144skiego Nobla<\/a>„. Wyr\u00f3\u017cnie\u0144, nagr\u00f3d i medali jej nie brakowa\u0142o<\/a>.<\/p>\n

Anne McLaren by\u0142a komunistk\u0105 i cz\u0142onkini\u0105 Brytyjskiej Partii Komunistycznej<\/a> – te\u017c jak na c\u00f3rk\u0119 angielskiego barona przysta\u0142o. W czasach zimnej wojny mia\u0142a zakaz wjazdu do USA. P\u00f3\u017aniej zakaz ten cofni\u0119to, gdy\u017c rz\u0105dowi USA zale\u017ca\u0142o bardziej na jej ekspertyzie ni\u017c na pokonaniu jej, jak si\u0119 okaza\u0142o naiwnych, przekona\u0144 politycznych. Za prezydentury Reagana, we wspomnianym roku 1986, wjazd do USA nie by\u0142 ju\u017c dla niej problemem.<\/p>\n

O osi\u0105gni\u0119ciach i wk\u0142adzie Anne McLaren w rozw\u00f3j embriologii i genetyki myszy mo\u017cna by pisa\u0107 tomy. Osobi\u015bcie za najwi\u0119kszy jej wk\u0142ad uwa\u017cam nie jedn\u0105 z prac eksperymentalnych, ale jej rozwa\u017cania teoretyczne. W roku 1987 na \u0142amach „Nature” opublikowa\u0142a artyku\u0142, w kt\u00f3rym zaproponowa\u0142a tez\u0119, \u017ce zarodki ssak\u00f3w \u0142o\u017cyskowych, do czasu wytworzenia cz\u0119\u015bci zarodkowej i pozazarodkowej (czyli tej, z kt\u00f3rej powstaje sam zarodek i tej, z kt\u00f3rej rozwin\u0105 si\u0119 tylko b\u0142ony p\u0142odowe i cz\u0119\u015b\u0107 \u0142o\u017cyska) nie jest w\u0142a\u015bciwie zarodkiem, a pre-zarodkiem (pre-embryo). Koncept ten nie przyj\u0105\u0142 si\u0119 powszechnie w\u015br\u00f3d embriolog\u00f3w, a szkoda, gdy\u017c ma on bardzo g\u0142\u0119boki sens. Ot\u00f3\u017c – do czasu wy\u0142onienia si\u0119 grupy kom\u00f3rek daj\u0105cych wy\u0142\u0105cznie cia\u0142o zarodka a nast\u0119pnie cia\u0142o ca\u0142ego organizmu, rozw\u00f3j pre-zarodka nie ma odpowiednika u zarodk\u00f3w innych grup kr\u0119gowc\u00f3w – p\u0142az\u00f3w, gad\u00f3w czy ptak\u00f3w. \u017badna z kom\u00f3rek zarodka tych ostatnich nie tworzy czego\u015b innego ni\u017c cia\u0142o przysz\u0142ego organizmu. Tylko kom\u00f3rki pre-zarodka ssak\u00f3w \u0142o\u017cyskowych s\u0105 w stanie utworzy\u0107 b\u0142ony p\u0142odowe i jest to nieodzowny warunek ich rozwoju. Ta zasadnicza r\u00f3\u017cnica powoduje, \u017ce doszukiwanie si\u0119 wsp\u00f3lnych mechanizm\u00f3w tworzenia np. osi cia\u0142a u 2-, 4-, 8- czy 16-komork\u00f3wego zarodka myszy i np. \u017caby nie ma \u017cadnego sensu biologicznego. A wielu biolog\u00f3w szuka w\u0142a\u015bnie takiego kamienia filozoficznego i pr\u00f3buje dowie\u015b\u0107, \u017ce o\u015b taka wykszta\u0142ca si\u0119 u ssak\u00f3w w stadium 2 lub nawet 1-kom\u00f3rkowym podobnie jak u p\u0142az\u00f3w. Wystarczy poczyta\u0107 prace Anne McLaren, aby dowiedzie\u0107 si\u0119, jak pokr\u0119tne lub wr\u0119cz absurdalne s\u0105 to insynuacje.<\/p>\n

McLaren obdarzona by\u0142a rzadko spotykanym umys\u0142em potrafi\u0105cym prowadzi\u0107 syntez\u0119 informacji eksperymentalnych i teoretycznych. Ostatnio zasiada\u0142a w licznych komisjach etycznych i publikowa\u0142a eseje i krytyki na temat etycznych skutk\u00f3w wprowadzania nowych technologii rozrodu w medycynie (klonowanie zarodk\u00f3w, trwa\u0142e modyfikowanie gen\u00f3w u ludzi, leczenie chor\u00f3b dziedzicznych z zastosowaniem kom\u00f3rek macierzystych). By\u0142 to bardzo wa\u017cny g\u0142os, gdy\u017c dzi\u015b my\u015blenie teoretyczne i filozofowanie w biologii na tak wysublimowanym poziomie intelektualnym nie zdarza si\u0119 cz\u0119sto. Dlatego warto zastanowi\u0107 si\u0119 cho\u0107 przez chwil\u0119 nad tym „why chromosome?”.<\/p>\n

Jacek Kubiak<\/span>
<\/p>\n

Fot. The Science and Technology Foundation of Japan<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie \u017cyje Anne McLaren, jedna z najwi\u0119kszych wsp\u00f3\u0142czesnych embriolog\u00f3w, kt\u00f3ra wspaniale \u0142\u0105czy\u0142a prac\u0119 teoretyczn\u0105 i eksperymentaln\u0105. Anne McLaren by\u0142a jednym z najwi\u0119kszych wsp\u00f3\u0142czesnych embriolog\u00f3w. W\u0142a\u015bnie embriolog\u00f3w, czyli przedstawicieli specjalno\u015bci znacznie szerszej ni\u017c biologia rozwoju czy genetyka – te dziedziny zast\u0105pi\u0142y dzi\u015b w\u0142a\u015bnie poczciw\u0105 embriologi\u0119. Zgin\u0119\u0142a w wypadku samochodowym w sobot\u0119 7 lipca w wieku 80 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=85"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2542,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85\/revisions\/2542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=85"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=85"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=85"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}