{"id":8517,"date":"2022-06-05T21:05:34","date_gmt":"2022-06-05T19:05:34","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8517"},"modified":"2022-06-07T17:30:37","modified_gmt":"2022-06-07T15:30:37","slug":"o-co-chodzi-w-stranger-things","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/06\/05\/o-co-chodzi-w-stranger-things\/","title":{"rendered":"O co chodzi w „Stranger Things”?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Mimo komentarzy zarzucaj\u0105cych nam zajmowanie si\u0119 bzdurami zamiast powa\u017cn\u0105 nauk\u0105 pozwol\u0119 sobie poruszy\u0107 kolejn\u0105. W ostatnich dniach rekordy popularno\u015bci bije czwarty sezon serialu „Stranger Things”. Podczas gdy przemy\u015blnie pozostawieni przez Netflixa w \u015brodku sezonu zadaj\u0105 sobie pytanie, jak to si\u0119 sko\u0144czy<\/em>, reszta mo\u017ce si\u0119 raczej zastanawia\u0107: o co chodzi<\/em>?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\u0179r\u00f3de\u0142 sukcesu tego nie najm\u0105drzejszego wszak\u017ce serialu poszukiwano ju\u017c w setkach tekst\u00f3w. (Czytelnikom nietrawi\u0105cym dziewczynek ratuj\u0105cych \u015bwiat oszcz\u0119dz\u0119 streszczenia, mo\u017cna je znale\u017a\u0107 w Wikipedii, a w wersji angloj\u0119zycznej nawet szczeg\u00f3\u0142owe streszczenie ka\u017cdego odcinka. Nie wiem, jak to si\u0119 ma do za\u0142o\u017cenia encyklopedii, ale takie streszczenia to u nich powszechny zwyczaj). Generalnie wskazywano nostalgi\u0119 za latami 80., kiedy starsi ogl\u0105daj\u0105cy byli m\u0142odzi (bo m\u0142odzie\u017c i tak obejrzy z uwagi na potwory).<\/p>\n\n\n\n

W tamtej dekadzie ludzie naprawd\u0119 wierzyli, \u017ce ameryka\u0144ski rz\u0105d skrywa z\u0142owrogie tajemnice, robi eksperymenty na ludziach, a mo\u017ce i przetrzymuje UFO. Sami Amerykanie byli podejrzliwi, mimo \u017ce po drugiej stronie \u017celaznej kurtyny nieufno\u015b\u0107 w stosunku do imperialistycznego rz\u0105du by\u0142a wr\u0119cz urz\u0119dowa. Potem si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce eksperymenty na ludziach istotnie wykonywano, ale zupe\u0142nie jawnie, za to bez polotu, a zwykle nawet zgodnie z prawem, a sygnali\u015bci pokazali, \u017ce rz\u0105d nie jest wybitne skuteczny w ukrywaniu istotnych informacji. Ameryka\u0144ski, bo np. o polskim po upublicznieniu tajnych informacji z maili wysokiej rangi urz\u0119dnika szkoda gada\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ludzie jednak ca\u0142y czas doszukuj\u0105 si\u0119 ukrytych intencji, bo tak ich stworzy\u0142a ewolucja. Bo my\u015blenie intencjonalne w przeciwie\u0144stwie do fizycznego czy funkcjonalnego jest znacznie szybsze. Kt\u00f3\u017c si\u0119 nie w\u015bcieka na drukark\u0119, jakby rzeczywi\u015bcie z\u0142o\u015bliwie z\u017cera\u0142a papier? W \u015brodowisku adaptacji ewolucyjnej, kiedy \u017cyli\u015bmy w niewielkich grupach \u0142owc\u00f3w-zbieraczy, osobniki potrafi\u0105ce domy\u015bli\u0107 si\u0119 spisk\u00f3w w grupie radzi\u0142y sobie lepiej ni\u017c naiwne, \u0142atwowierne. W grupie szympans\u00f3w \u017cycie samca to ci\u0105g\u0142e spiski w walce o w\u0142adz\u0119, a w zmieniaj\u0105cej si\u0119 hierarchii spo\u0142ecznej musi si\u0119 orientowa\u0107 ca\u0142a grupa.<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d teorii spiskowych dzi\u015b kr\u00f3luj\u0105 chipy w szczepionkach i 5G, natomiast te sprzed \u0107wier\u0107 wieku wydaj\u0105 si\u0119 \u015bmieszne. Jako dzieci wielu ba\u0142o si\u0119 „Z Archiwum X:, natomiast dzi\u015b rewelacji agenta Muldera o kosmitach s\u0142ucha si\u0119 raczej z politowaniem. Znacznie \u0142atwiej strawi\u0107 podobne fantastyczne nonsensy, gdy ogl\u0105da si\u0119 je z perspektywy dziecka. Jak w „Stranger Things”.<\/p>\n\n\n\n

Sam tytu\u0142 oznacza rzeczy dziwniejsze, obce, nieznajome<\/em>… Boimy si\u0119 tego, czego nie znamy. Tak\u017ce ludzi z obcych grup. Po spostrze\u017ceniu twarzy m\u0119\u017cczyzny o innym ni\u017c w\u0142asny kolorze sk\u00f3ry po kilkudziesi\u0119ciu milisekundach dochodzi do aktywacji cia\u0142a migda\u0142owatego, struktury m\u00f3zgu odpowiadaj\u0105cej za l\u0119k i gniew. Ale przecie\u017c nie wszyscy jeste\u015bmy rasistami? Przez kilkaset milisekund wszyscy \u2013 nast\u0119pnie u wi\u0119kszo\u015bci na szcz\u0119\u015bcie w ocen\u0119 sytuacji w\u0142\u0105cza si\u0119 kora przedczo\u0142owa, kt\u00f3ra hamuje absurdalny l\u0119k przed innym.<\/p>\n\n\n\n

Nauczyli\u015bmy si\u0119 nie ba\u0107 obcokrajowc\u00f3w (przynajmniej wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas), ale nikt nie uczy\u0142 nas nie ba\u0107 si\u0119 innych twarzy. A cz\u0142owiek zwraca na twarz szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119. Istnieje nawet osobna cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgu s\u0142u\u017c\u0105ca do rozpoznawania twarzy, fusiform face area<\/em> zwana po polsku zakr\u0119tem wrzecionowatym (ten sam, kt\u00f3ry jako gyrus fusiformis<\/em> wspominany jest w krymina\u0142ach Nesbo). I znowu bardziej si\u0119 op\u0142aca doszukiwa\u0107 twarzy tam, gdzie ich nie ma (w chmurach, zaciekach itp., to tzw. pareidolie). A wi\u0119c ma twarz, ale jak\u0105\u015b inn\u0105, obc\u0105<\/em>, wi\u0119c traktujemy go jako osobnika z obcej grupy. A je\u015bli ma z\u0142e zamiary?<\/em> Mimo ca\u0142ego absurdu hominoidalny potw\u00f3r w XXI w. ci\u0105gle straszy.<\/p>\n\n\n\n

Ci, kt\u00f3rzy na afryka\u0144skiej sawannie skuteczniej wykrywali zagro\u017cenia i adekwatniej reagowali na nie lekiem, prze\u017cywali. W \u015brodowisku, gdy na ka\u017cdym kroku grozi\u0142a \u015bmier\u0107, l\u0119k pe\u0142ni\u0142 wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119. Bezpieczniej by\u0142o 10 razy przestraszy\u0107 si\u0119 niezasadnie, ni\u017c raz zbagatelizowa\u0107 zagro\u017cenie. Obecnie l\u0119k cz\u0119sto wydaje si\u0119 nieadekwatny, kiedy jest nadmierny, m\u00f3wi si\u0119 wr\u0119cz o zaburzeniach l\u0119kowych. Istnieje te\u017c zaburzenie zwi\u0105zane z deficytem l\u0119ku: to antyspo\u0142eczne zaburzenie osobowo\u015bci, zwane w mediach psychopati\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze jeden element przyci\u0105gaj\u0105cy uwag\u0119: biedne, skrzywdzone dzieci. Wzbudzaj\u0105ce empati\u0119 miny g\u0142\u00f3wnej bohaterki (kt\u00f3ra w pierwszym sezonie prawie nie m\u00f3wi, to jeszcze lepiej, bo nie palnie \u017cadnej bzdury obna\u017caj\u0105cej absurd sytuacji), dramat porwanego ch\u0142opca, kt\u00f3rego cierpienie ka\u017cdy sobie mo\u017ce wyobrazi\u0107… Z drugiej strony w ostatnim sezonie straszne, zimne, niezwracaj\u0105ce uczu\u0107 dziecko, niepozwalaj\u0105ce na dost\u0119p do swego umys\u0142u, na wsp\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 i wsp\u00f3lne emocje, b\u0119d\u0105ce przeto innym, obcym, a zarazem nietraktuj\u0105ce opiekuna jako drugiego cz\u0142owieka… Oboj\u0119tne, odwrotnie ni\u017c w rodzinach patologicznych – to ono skrajnie uniewa\u017cnia, wr\u0119cz odcz\u0142owiecza, reifikuje opiekuna. Inny, kt\u00f3rego mo\u017cemy spotka\u0107 w \u015brodku w\u0142asnej grupy.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie dzieci takie widzieli\u015bmy ju\u017c wcze\u015bniej. I humanoidalne potwory, i rz\u0105dowe spiski. Widzieli\u015bmy, podoba\u0142o si\u0119 b\u0105d\u017a nie, ale widz\u0105c po raz kolejny, widz rozpoznaje w okropno\u015bciach znane wzorce. To kolejna cecha, w kt\u00f3rej specjalizuje si\u0119 ludzki i nie tylko ludzki m\u00f3zg, bardziej og\u00f3lna ni\u017c poprzednio wymienione. Rozpoznaje niekiedy z trudem i mo\u017ce by\u0107 z siebie zadowolony. Nieprzypadkowo przemys\u0142 rozrywki od dawna bazuje na schemacie Widzieli\u015bcie? To zobaczcie jeszcze raz<\/em>. To prowadzi nas te\u017c do odpowiedzi na pytanie zadawane sobie przez widz\u00f3w: jak si\u0119 ten serial sko\u0144czy?<\/em> Jeszcze nie wiemy. Ale na pewno ju\u017c to widzieli\u015bmy. I z ch\u0119ci\u0105 zobaczymy jeszcze raz.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak si\u0119 ten serial sko\u0144czy? Ju\u017c to widzieli\u015bmy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8532,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11,2],"tags":[934,902,935,933,246,592,593],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8517"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8517"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8517\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8534,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8517\/revisions\/8534"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8532"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8517"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8517"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8517"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}