{"id":8549,"date":"2022-07-08T07:07:29","date_gmt":"2022-07-08T05:07:29","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8549"},"modified":"2022-07-08T13:57:06","modified_gmt":"2022-07-08T11:57:06","slug":"czemu-zwykle-kolejne-sezony-seriali-sa-gorsze-od-poprzednich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/07\/08\/czemu-zwykle-kolejne-sezony-seriali-sa-gorsze-od-poprzednich\/","title":{"rendered":"Czemu zwykle kolejne sezony seriali s\u0105 gorsze od poprzednich?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Sytuacje, gdy Netflix zacina si\u0119 pod naporem widz\u00f3w szturmuj\u0105cych serwis w poszukiwaniu fina\u0142u nowego sezonu uwielbianego przez nich serialu<\/a>, zdarzaj\u0105 si\u0119 rzadko. Znacznie cz\u0119\u015bciej serial systematycznie obni\u017ca loty. Zjawisko to uwieczniono ju\u017c nawet w memach. Czemu tak si\u0119 dzieje?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Wbrew pozorom nie z winy tw\u00f3rc\u00f3w. Tak po prostu dzia\u0142a statystyka. Dok\u0142adnie: regresja do \u015bredniej.<\/p>\n\n\n\n

Samo zjawisko, opisywane zw\u0142aszcza w przypadku wynik\u00f3w sportowych, polega na tym, \u017ce w razie powt\u00f3rki pomiaru pewnej cechy cz\u0119\u015b\u0107 populacji, kt\u00f3ra wcze\u015bniej uzyska\u0142a wyniki skrajne, w kolejnym pomiarze uplasuje si\u0119 bli\u017cej \u015bredniej. Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

Zastan\u00f3wmy si\u0119, co przes\u0105dza o sukcesie sportowca. Koszykarz ma wysoko rozwini\u0119te pewne cechy organizmu i przewy\u017csza w tym wzgl\u0119dzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji \u2013 wzrostem, ale te\u017c og\u00f3ln\u0105 sprawno\u015bci\u0105, kondycj\u0105, celno\u015bci\u0105 itd. Ale gdy rzuca pi\u0142k\u0105 do kosza, tor jej lotu zale\u017cy od bardzo wielu zmiennych: si\u0142y, pr\u0119dko\u015bci i momentu p\u0119du, jakie nadaje pi\u0142ce, zale\u017cnych cz\u0119\u015bciowo od chwilowego stanu organizmu, a wi\u0119c mo\u017cliwo\u015bci, ale i przem\u0119czenia, stanu psychicznego, ostatniego posi\u0142ku, jak te\u017c od czynnik\u00f3w od koszykarza niezale\u017cnych, takich jak cho\u0107by ruchy powietrza itd. Ruch pi\u0142ki opisuj\u0105 skomplikowane r\u00f3wnania r\u00f3\u017cniczkowe i z naszej perspektywy, podobnie jak w przypadku rzutu monet\u0105, w pewnym stopniu za wynik odpowiada przypadek.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli zbierzemy wyniki rzut\u00f3w w ca\u0142ym meczu czy nawet sezonie rozgrywek, otrzymamy zbi\u00f3r danych, za kt\u00f3re po cz\u0119\u015bci odpowiadaj\u0105 zdolno\u015bci poszczeg\u00f3lnych zawodnik\u00f3w, a po cz\u0119\u015bci szereg innych, w du\u017cej mierze przypadkowych czynnik\u00f3w, opisem kt\u00f3rych rz\u0105dzi statystyka.<\/p>\n\n\n\n

Co przes\u0105dza o wyj\u0105tkowo dobrym wyniku sportowym? Zazwyczaj splot wyj\u0105tkowych zdolno\u015bci i szcz\u0119\u015bliwych okoliczno\u015bci. Wyniki mo\u017cna postrzega\u0107 jako pewien zakres ze \u015bredni\u0105 wyznaczan\u0105 mo\u017cliwo\u015bciami sportowca, wy\u017csz\u0105 u lepszych sportowc\u00f3w, ni\u017csz\u0105 u s\u0142abszych (zak\u0142adaj\u0105c rozk\u0142ad normalny, zakres ten mo\u017cemy zdefiniowa\u0107 w uproszczeniu jako rzeczona \u015brednia\u00a0plus-minus dwa odchylenia standardowe). Natomiast miejsce konkretnego wyniku w obr\u0119bie zakresu zale\u017cy od czynnik\u00f3w losowych, podobnie jak wyniki rzucania lotk\u0105 do tarczy, l\u0105duj\u0105c\u0105 gdzie\u015b ko\u0142o \u015brodka. S\u0142aby sportowiec ma marne szanse na podium, kt\u00f3re le\u017cy daleko od jego \u015bredniej, cho\u0107 niekiedy ma szcz\u0119\u015bcie i uplasuje si\u0119 wysoko. Z champion\u00f3w o podobnie wysokich \u015brednich wygrywa raz ten, raz tamten, zale\u017cnie od tego, kto mia\u0142 akurat wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia (chyba \u017ce kto\u015b wybija si\u0119 tak znacznie<\/a>, \u017ce jego zakres zaz\u0119bia si\u0119 z zakresami rywali w niewielkim stopniu).<\/p>\n\n\n\n

Podobnie jest z serialami: aktor mimo pr\u00f3b gra raz lepiej, raz gorzej, re\u017cyser ma lepszy albo gorszy pomys\u0142, upodobania widz\u00f3w przewidziano lepiej albo mniej adekwatnie itd. Efekt mn\u00f3stwa celowych dzia\u0142a\u0144 wielu os\u00f3b opisuje statystyka. Najwi\u0119kszy sukces wynika z wybitnej pracy w po\u0142\u0105czeniu z przypadkowym zbiegiem pozytywnych okoliczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku kolejnych zawod\u00f3w sportowych dawny champion ca\u0142y czas mo\u017ce charakteryzowa\u0107 si\u0119 wysok\u0105 \u015bredni\u0105, ale czynniki losowe roz\u0142o\u017c\u0105 si\u0119 inaczej. Kto\u015b inny z czo\u0142\u00f3wki b\u0119dzie mia\u0142 wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia, a dotychczasowy lider osi\u0105gnie s\u0142abszy wynik. W ten sam spos\u00f3b osoby z najgorszym wynikiem w poprzednich zawodach (s\u0142aba \u015brednia plus niesprzyjaj\u0105ce czynniki losowe) osi\u0105gn\u0105 statystycznie wynik lepszy.<\/p>\n\n\n\n

Ten sam mechanizm zachodzi\u0107 powinien w przypadku seriali. Stworzenie hitu wymaga zar\u00f3wno talentu (wysoka \u015brednia), jak i szcz\u0119\u015bcia (losowy traf w g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zakresu). W drugim sezonie, pr\u00f3cz zaniku efektu \u015bwie\u017co\u015bci, talent zostaje, ale czynniki losowe rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 inaczej. Efekt wychodzi gorszy.<\/p>\n\n\n\n

Ale chwileczk\u0119, czy \u015brednia z drugiego sezonu nie powinna by\u0107 taka sama? Przecie\u017c regresja do \u015bredniej dzia\u0142a w obie strony?<\/p>\n\n\n\n

Istotnie. Ale rozpatrze\u0107 nale\u017cy jeszcze, w jaki spos\u00f3b te seriale oceniamy. Oceny wyra\u017caj\u0105 mianowicie najcz\u0119\u015bciej ci, kt\u00f3rzy serial obejrzeli. Do kolejnego sezonu hitu zasiadaj\u0105, jak w przypadku \u201eStranger Things<\/a>\u201d czy \u201eGry o tron<\/a>\u201d, t\u0142umy. Kt\u00f3re, nie\u015bwiadome efektu regresji do \u015bredniej, b\u0119d\u0105 oczekiwa\u0107 zn\u00f3w wspania\u0142ej serii i pomstowa\u0107, \u017ce nie spe\u0142ni\u0142a oczekiwa\u0144 (mo\u017ce troch\u0119 tak, jak pomstujemy na obecne czasy, wspominaj\u0105c wyobra\u017cony raj, z\u0142oty wiek czy krytajug\u0119). W przypadku s\u0142abego sezonu wi\u0119kszo\u015b\u0107 widz\u00f3w po prostu nast\u0119pnego nie obejrzy.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, nastawiony na zarabianie pieni\u0119dzy serwis kolejnego sezonu po prostu nie wykupi. Po nieudanej serii serial mo\u017ce z rynku wylecie\u0107. Statystycznie z uwagi na regresj\u0119 do \u015bredniej kolejny sezon by\u0142by nieco lepszy (tak jak wielu fan\u00f3w \u201eGry o tron\u201d m\u00f3wi\u0142o po emisji \u00f3smego, \u017ce gorszego ju\u017c si\u0119 zrobi\u0107 nie da), gdyby powsta\u0142. Regresja w g\u00f3r\u0119 nie ma wtedy szansy zadzia\u0142a\u0107 albo jej efekt zauwa\u017c\u0105 nieliczni. Co kogo obchodz\u0105 nieudane seriale? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 skupi si\u0119 na regresji w d\u00f3\u0142 produkcji wielbionych przez p\u00f3\u0142 \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie, jak to w statystyce – mechanizm nie zawsze zachodzi. Zdarza si\u0119 par\u0119 reszek z rz\u0119du. Zdarzaj\u0105 si\u0119 seriale trzymaj\u0105ce form\u0119 przez wiele sezon\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce na skutek przewagi talentu tw\u00f3rc\u00f3w nad czynnikami losowymi, a mo\u017ce w pewnej mierze dzi\u0119ki szcz\u0119\u015bliwym trafom. Zamiast utyskiwa\u0107 na nieuchronny spadek jako\u015bci seriali, pozostaje przyj\u0105\u0107 dzia\u0142anie statystyki do wiadomo\u015bci i cieszy\u0107 si\u0119 z tych nielicznych przypadk\u00f3w, gdy kolejny sezon zn\u00f3w okazuje si\u0119 nadspodziewanie dobry.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ilustracja: Inductiveload, Rozk\u0142ad normalny o zadanych \u015brednich \u03bc i odchyleniach standardowych \u03c3, za <\/em>Wikimedia Commons<\/em><\/a>, w domenie publicznej<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z kolejnymi sezonami serial obni\u017ca loty. Czemu tak si\u0119 dzieje?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8577,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,111],"tags":[468,942,592,166,593],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8549"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8549"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8549\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8580,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8549\/revisions\/8580"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8577"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8549"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8549"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}