{"id":8683,"date":"2022-10-01T09:32:05","date_gmt":"2022-10-01T07:32:05","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8683"},"modified":"2022-10-01T11:07:25","modified_gmt":"2022-10-01T09:07:25","slug":"lewa-lewa-lewa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/10\/01\/lewa-lewa-lewa\/","title":{"rendered":"Lewa, lewa, lewa"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Osoby tak jak ja wychowane na polskiej muzyce rockowej, i to w nie najbardziej popowej wersji, mog\u0105 kojarzy\u0107 paramilitarne frazy tytu\u0142owe wykrzykiwane w refrenach piosenek: „Hej, naprz\u00f3d marsz” (Proletaryat), „Lew\u0105 marsz” (Pid\u017cama Porno, ale wystarczy zna\u0107 poezj\u0119 Majakowskiego). Ale na koncertach nikt nie maszeruje, tylko podskakuje mniej wi\u0119cej na swoim miejscu.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

To „mniej wi\u0119cej” rozk\u0142ada si\u0119 r\u00f3\u017cnie. Na typowym koncercie ostrzejszej muzyki rockowej (metal, punk, oi) im dalej od sceny i bli\u017cej \u015bcian (te\u017c bocznych), tym podskakiwanie s\u0142absze, przechodzi w podrygiwanie, a w ko\u0144cu w bezruch (albo niezwi\u0105zany wprost z prze\u017cywaniem koncertu ruch do baru, toalety itp.). W pobli\u017cu sceny opr\u00f3cz ruch\u00f3w w pionie uczestnicy przesuwaj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cne strony o wektorze poziomym. Przy okazji wymachuj\u0105 g\u0142ow\u0105 i ko\u0144czynami i zderzaj\u0105 si\u0119 wzajemnie. Cz\u0119sto te zderzenia s\u0105 jak najbardziej zamierzone. Im wi\u0119ksze zag\u0119szczenie, tym trudniej o swobod\u0119; ruch konkretnego uczestnika jest bardziej determinowany przez t\u0142um. Taki rodzaj ta\u0144ca okre\u015blany jest jako pogo, mosh itp. Nie b\u0119d\u0119 wnika\u0142 w typologi\u0119 jego odmian.<\/p>\n\n\n\n

Wzajemne zderzanie i przepychanie si\u0119 w ramach pogowania cz\u0119sto przybiera form\u0119 tzw. m\u0142yna, kiedy uczestnicy tworz\u0105 co\u015b na kszta\u0142t wiru. W\u0142a\u015bciwie to jest wir. Kilka lat temu grupa badaczy podj\u0119\u0142a nawet pr\u00f3b\u0119 opisania tego typu zachowa\u0144, przyjmuj\u0105c, \u017ce w gruncie rzeczy najlepiej u\u017cy\u0107 do tego aparatu poj\u0119ciowego z mechaniki gaz\u00f3w, a konkretnie rozk\u0142adu Maxwella-Boltzmanna. Ka\u017cdy uczestnik pogowania zachowuje si\u0119 w miar\u0119 niezale\u017cnie i chaotycznie, ale t\u0142um u\u015brednia te zachowania do ca\u0142kiem przewidywalnych mechanizm\u00f3w. W zwyk\u0142ym pogo ruch jest nieuporz\u0105dkowany, jak przy ch\u0142odnym gazie z ruchami Browna, a m\u0142yny przypominaj\u0105 uporz\u0105dkowane wiry gor\u0105cego gazu.<\/p>\n\n\n\n

Badacze, analizuj\u0105c nagrania z koncert\u00f3w, znale\u017ali potwierdzenie tej tezy, ale nie zgodzi\u0142a si\u0119 jedna rzecz. Wed\u0142ug modeli fizycznych wiry z takim samym prawdopodobie\u0144stwem powinny by\u0107 prawo- lub lewoskr\u0119tne. Tymczasem tylko 5 proc. koncertowych m\u0142yn\u00f3w kr\u0119ci si\u0119 zgodnie z ruchem wskaz\u00f3wek zegara (patrz\u0105c od g\u00f3ry), a\u017c 95 proc. przeciwnie. To zjawisko niezale\u017cne od geografii (cho\u0107 na forach punkowych oczywi\u015bcie pe\u0142no \u017cart\u00f3w, jakoby na drugiej p\u00f3\u0142kuli by\u0142o odwrotnie), ale badacze, publikuj\u0105c wyniki w pi\u015bmie fizycznym, a nie antropologicznym, nie podj\u0119li pr\u00f3b jego wyja\u015bnienia.<\/p>\n\n\n\n

Zrobili to inni, zreszt\u0105 te\u017c fizycy. Badali osoby swobodnie chodz\u0105ce po prostok\u0105tnej sali. Chodzi\u0142o o zbadanie zachowa\u0144 zwi\u0105zanych z potrzeb\u0105 dwumetrowego dystansu spo\u0142ecznego, ale potwierdzi\u0142o si\u0119, \u017ce je\u017celi w grupie przewa\u017caj\u0105 osoby prawor\u0119czne (a tak jest globalnie), to ostatecznie t\u0142um cz\u0119\u015bciej skr\u0119ca w lewo. Najwyra\u017aniej nawet metalowcy deklaruj\u0105cy indywidualizm i chaos albo punkowcy deklaruj\u0105cy anarchizm w swoim ikonicznym zachowaniu, jakim jest pogo, podlegaj\u0105 determinizmowi wynikaj\u0105cemu z uwarunkowa\u0144 psychofizycznych.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. Piotr Panek. licencja <\/em>CC BY-SA 4.0<\/em><\/a><\/p>\n\n\n\n