{"id":8691,"date":"2022-10-16T16:42:44","date_gmt":"2022-10-16T14:42:44","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8691"},"modified":"2022-10-16T19:35:42","modified_gmt":"2022-10-16T17:35:42","slug":"nagly-upadek-wiary-od-wielu-wiekow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/10\/16\/nagly-upadek-wiary-od-wielu-wiekow\/","title":{"rendered":"Nag\u0142y upadek wiary od wielu wiek\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Przeczyta\u0142em z uwag\u0105 kolejny tekst Jana Hartmana „Do\u015b\u0107 tych gronostaj\u00f3w! Uniwersytet ma by\u0107 \u015bwiecki, a nie \u015bredniowieczny\u201d<\/a> i obawiam si\u0119, \u017ce kolejny raz musz\u0119 si\u0119 nie zgodzi\u0107. Nie z g\u0142\u00f3wn\u0105 tez\u0105, bo w przeciwie\u0144stwie do najwy\u017cszej \u2013 w znaczeniu niedos\u0142ownym \u2013 w\u0142adzy w Polsce nie marzy mi si\u0119 powr\u00f3t do \u015bredniowiecznych niby-dyskusji z zaplanowanym wnioskiem „mistrz mia\u0142 (zawsze) racj\u0119” i scholastycznego dzielenia (anielskiego) w\u0142osa na czworo.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Pisze natomiast Hartman, \u017ce przez 1500 lat na terenach opanowanych przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 ca\u0142a ludno\u015b\u0107 znajdowa\u0142a si\u0119 pod naj\u015bci\u015blejsz\u0105 kontrol\u0105 we wszystkich aspektach \u017cycia, a za ka\u017cde odst\u0119pstwo od panuj\u0105cej ideologii b\u0105d\u017a nawet uchylanie si\u0119 od obowi\u0105zku regularnego uni\u017conego oddawania czci w\u0142adzy ko\u015bcielnej karano torturami i \u015bmierci\u0105. Ot\u00f3\u017c nie do ko\u0144ca tak by\u0142o, a zaprezentowa\u0142a przez kulowskiego profesora wizja jest raczej efektem propagandy, tyle \u017ce ko\u015bcielnej.<\/p>\n\n\n\n

Zagadnienie to omawia dok\u0142adniej francuski historyk Georges Minois w „Historii ateizmu”. Ukazuje w niej zgo\u0142a inny obraz minionych wiek\u00f3w, ni\u017c to si\u0119 nam zwykle wydaje.<\/p>\n\n\n\n

Oto my\u015blimy zwykle, \u017ce \u015bredniowiecze to by\u0142y ciemne wieki, panowa\u0142 idea\u0142 mnicha, najlepiej m\u0119czennika, kt\u00f3remu \u017cycie schodzi\u0142o w biedocie na mod\u0142ach i \u015bpiewach. Uczono o tym w szko\u0142ach. Inny idea\u0142 \u2013 rycerza broni\u0105cego s\u0142abszych, zw\u0142aszcza sierot i wd\u00f3w \u2013 zosta\u0142 ju\u017c w du\u017cym stopniu zdekonstruowany. No dobrze, ale pr\u00f3cz niego by\u0142 ca\u0142y biedny lud, \u015blepo pod\u0105\u017caj\u0105cy za wskazaniami miejscowego proboszcza…<\/p>\n\n\n\n

A gdzie\u017cby znowu. Jak pisze Minois, postawy by\u0142y zupe\u0142nie inne. Nie tylko w\u015br\u00f3d wy\u017cszych warstw spo\u0142ecznych, poprzednik\u00f3w inteligencji, gdzie zawsze pojawia\u0142y si\u0119 pogl\u0105dy deistyczne (b\u00f3g bezosobowy, absolut, tw\u00f3rca i prawodawca nieingeruj\u0105cy w konkretne sprawy \u015bwiata) i zr\u00f3wnuj\u0105ce wszystkie religie. O tym ostatnim zreszt\u0105 jako czym\u015b wr\u0119cz niemo\u017cliwym, bo grzesznym i heretyckim, te\u017c Hartman pisa\u0142 – w tek\u015bcie „B\u00f3g i Kubu\u015b Puchatek”<\/a>. Istotnie uznawano ten pogl\u0105d za grzech i herezj\u0119, a poruszano ten problem w\u0142a\u015bnie z powodu jego mniejszego (wcze\u015bniej) lub wy\u017cszego (p\u00f3\u017aniej) rozpowszechnienia.<\/p>\n\n\n\n

Co do szerokich mas spo\u0142ecznych. Pisze Minois o \u015bredniowiecznych parafiach, w kt\u00f3rych \u2013 wedle ko\u015bcielnej dokumentacji (innej nie by\u0142o) \u2013 po kilkaset os\u00f3b nie ucz\u0119szcza\u0142o do ko\u015bcio\u0142a. Niekiedy przez d\u0142ugie lata, niekiedy nigdy. O rzeszach nieprzyst\u0119puj\u0105cych do \u017cadnych sakrament\u00f3w. O parafiach, w kt\u00f3rych ksi\u0105dz zna\u0142 jako tako podstawy \u0142aciny (wyuczy\u0142 si\u0119 czasem kilku podstawowych zwrot\u00f3w), nie czyta\u0142 Biblii (bo potrzeba do tego zar\u00f3wno Biblii, jak i umiej\u0119tno\u015bci czytania) i gada\u0142 podczas kaza\u0144 nie wiadomo o czym, ale na pewno nie przedstawia\u0142 nauczania Ko\u015bcio\u0142a (musia\u0142by je zna\u0107).<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c od \u015bredniowiecza z\u017cymano si\u0119 nad upadkiem wiary. Z ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 epok\u0105 by\u0142o jednak coraz gorzej. Co w \u015bredniowieczu odbywa\u0142o si\u0119 po cichu, w renesansie zacz\u0119\u0142o by\u0107 tajemnic\u0105 poliszynela, w kolejnych za\u015b epokach zacz\u0119to praktykowa\u0107 jawnie. Ateist\u00f3w w dzisiejszym znaczeniu by\u0142o istotnie niewielu, s\u0142owa tego u\u017cywano raczej jako wyzwiska na wszystkich innych \u2013 agnostyk\u00f3w, muzu\u0142man\u00f3w, deist\u00f3w, zwolennik\u00f3w Arystotelesa i Epikura, protestant\u00f3w (w ustach katolik\u00f3w) i w ko\u0144cu katolik\u00f3w (w ustach protestant\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, w roli wyzwiska funkcjonowa\u0142 sam Epikur, staro\u017cytny grecki filozof, kt\u00f3ry nie w\u0105tpi\u0142 co prawda w istnienie bog\u00f3w, stwierdzi\u0142 jednak, \u017ce je\u015bli istniej\u0105, to nie interesuj\u0105 si\u0119 \u015bwiatem. Dopiero jego nast\u0119pcy, w\u015br\u00f3d nich wspominany przez Minoisa Lukrecjusz, zanegowali ich istnienie.<\/p>\n\n\n\n

To w\u0142a\u015bnie takie postawy stanowi\u0142y przyczyn\u0119 dowodzenia przez licznych autor\u00f3w istnienia Boga. Nie dowodzi si\u0119 zwykle czego\u015b, co nie podlega w\u0105tpliwo\u015bci. Dlatego Anzelm z Canterbury wymy\u015bli\u0142 dow\u00f3d ontologiczny, z kt\u00f3rego, nie nazywaj\u0105c go po imieniu, tak na\u015bmiewa si\u0119 Hartman. W skr\u00f3cie: B\u00f3g jest najdoskonalszym z byt\u00f3w, a poniewa\u017c byt istniej\u0105cy doskonalszy jest od nieistniej\u0105cego, przeto B\u00f3g musi istnie\u0107. Wynika to z samej Boga istoty. Dow\u00f3d Anzelma (jak i wszystkie inne) obalono. My\u015blenie o jakim\u015b bycie nie powo\u0142uje go jeszcze do istnienia. Rozumowanie Anzelma ma charakter b\u0142\u0119dnego ko\u0142a. Je\u015bli B\u00f3g w rozumieniu chrze\u015bcija\u0144skim istnieje, to nie spos\u00f3b logicznie twierdzi\u0107, \u017ce nie istnieje. Istotnie trudno si\u0119 z tym nie zgodzi\u0107. Ale \u017caden dow\u00f3d to nie jest.<\/p>\n\n\n\n

Dow\u00f3d istnienia danego bytu le\u017cy po stronie dowodz\u0105cej istnienie tego\u017c. Inaczej dochodzimy do absurdu (vide:<\/em> czajniczek Russela, Lataj\u0105cy Potw\u00f3r Spaghetti; Hartma\u0144ski Kubu\u015b Puchatek nie jest wcale tak oryginalnym wymys\u0142em). Z drugiej strony wszyscy mamy jakie\u015b przyjmowane bez dowodu przekonania na \u015bwiat. Jedni wierz\u0105 w boga \/ bog\u00f3w w takiej czy innej formie i liczbie, inni w si\u0142y nadprzyrodzone. A niekt\u00f3rzy w \u017cadne. By\u0142o tak zawsze, tak\u017ce w \u015bredniowieczu rz\u0105dzonym przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. Kt\u00f3rego luminarze jednak o tym nie wspominaj\u0105, skar\u017c\u0105c si\u0119 na niespotykany i nag\u0142y upadek wiary.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n