{"id":8709,"date":"2022-10-26T14:20:04","date_gmt":"2022-10-26T12:20:04","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8709"},"modified":"2022-10-26T18:13:12","modified_gmt":"2022-10-26T16:13:12","slug":"szczezuja-od-fengszuja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/10\/26\/szczezuja-od-fengszuja\/","title":{"rendered":"Szcze\u017cuja od fengszuja"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kilka dni temu zaprowadzi\u0142em student\u00f3w nad Wis\u0142\u0119, \u017ceby pokaza\u0107 im elementy pracy terenowej. Na pla\u017cy zauwa\u017cy\u0142em muszl\u0119 ma\u0142\u017ca nieco inn\u0105 ni\u017c zwykle.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Od razu zastrzeg\u0119, \u017ce nie jestem bieg\u0142y w rozpoznawaniu ma\u0142\u017cy. Owszem, racicznice<\/a> s\u0105 charakterystyczne, ale ju\u017c szcze\u017cuje i sk\u00f3jki sprawiaj\u0105 mi problem. Pewnie z dobrym kluczem i miark\u0105 co\u015b tam bym obstawi\u0142, ale zwykle nie mam ich pod r\u0119k\u0105. Nawet specjali\u015bci miewaj\u0105 k\u0142opot, gdy poka\u017ce im si\u0119 samo zdj\u0119cie. Uzna\u0142em, \u017ce to dobra okazja do przetestowania aplikacji, o kt\u00f3rej kiedy\u015b pisa\u0142em<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Aplikacja do\u015b\u0107 zdecydowanie stawia\u0142a na szcze\u017cuj\u0119 chi\u0144sk\u0105 (Sinanodonta woodiana<\/em>), zw\u0142aszcza w przypadku zdj\u0119cia od boku (od strony zamka nabiera\u0142a w\u0105tpliwo\u015bci). Wynika to z bardziej czerwonego koloru i (p\u00f3\u0142)kolistego kszta\u0142tu ni\u017c u polskich szcze\u017cuj i sk\u00f3jek. Skontaktowa\u0142em si\u0119 z Ann\u0105 Mari\u0105 \u0141ab\u0119ck\u0105, kt\u00f3ra zna si\u0119 na tym gatunku jak ma\u0142o kto – potwierdzi\u0142a. Nie by\u0142em zaskoczony. Szcze\u017cuja chi\u0144ska pod koniec ubieg\u0142ego wieku by\u0142a w Polsce ciekawostk\u0105 znan\u0105 z jezior koni\u0144skich o wodach stale podgrzanych, bo s\u0142u\u017c\u0105cych za ch\u0142odnice elektrowni. Wyst\u0119puj\u0105 tam organizmy znane z basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego czy Oceanu Indyjskiego, ale wiele z nich nie ma du\u017cej szansy na ekspansj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Szcze\u017cuja chi\u0144ska to nie jest nurzaniec \u015brubowy, kt\u00f3ry wymaga stale podgrzanej jak na \u015brodkowoeuropejskie warunki wody. Mo\u017ce przetrwa\u0107 w ch\u0142odniejszym \u015brodowisku, a nawet si\u0119 rozmno\u017cy\u0107. W XXI w. odkrywano wi\u0119c kolejne siedliska. Pocz\u0105tkowo g\u0142\u00f3wnie w dorzeczu Noteci, Warty i wreszcie Odry, zgodnie z sieci\u0105 hydrograficzn\u0105, w kt\u00f3rej le\u017c\u0105 koni\u0144skie jeziora. Nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107, \u017ceby pojawi\u0142y si\u0119 w reszcie kraju, nawet w ch\u0142odniejszych rejonach, jak pogranicze mazowiecko-podlaskie. S\u0105 podejrzenia, \u017ce elektrownia Ostro\u0142\u0119ka pomog\u0142a im si\u0119 utrzyma\u0107. Zasadniczo cz\u0119\u015bciej mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107 tego gatunku w cieplejszych okolicach, raczej pod Rzeszowem czy Wroc\u0142awiem ni\u017c pod Suwa\u0142kami czy Chojnicami, ale ju\u017c klimat Beskid\u00f3w nie stanowi problemu.<\/p>\n\n\n\n

Nazwa szcze\u017cuja chi\u0144ska ma sens. To nie jest taki przypadek jak mi\u0142orz\u0105b japo\u0144ski, kt\u00f3ry naturalnie \u017cy\u0142 w Chinach, a w Japonii jest r\u00f3wnie obcy co w Polsce. Za jej ojczyste siedlisko uznaje si\u0119 dorzecza Amuru i Jangcy, czasem rozszerzane w stron\u0119 Indochin. Klimat Amuru nie jest szczeg\u00f3lnie gor\u0105cy, wi\u0119c szcze\u017cuja chi\u0144ska, podobnie jak ryby z tego regionu – amury i to\u0142pygi – cho\u0107 woli cieplejsze rejony, daje sobie rad\u0119 w Polsce, a nawet w cieplejszych kawa\u0142kach Szwecji.<\/p>\n\n\n\n

Amury i to\u0142pygi nie s\u0105 wymieniane przypadkiem. Szcze\u017cuja chi\u0144ska potrzebuje ich do rozwoju i rozprzestrzeniania. Co prawda nie jest wybredna i potrafi wykorzysta\u0107 europejskie gatunki ryb karpiowatych. Larwy szcze\u017cui (nie tylko chi\u0144skiej) to glochidia – nazwa nawi\u0105zuje do greckiego grotu, bo maj\u0105 haczyki. S\u0142u\u017c\u0105 do przyczepiania si\u0119 do ryb, na kt\u00f3rych larwy paso\u017cytuj\u0105. Doros\u0142e szcze\u017cuje, jak to ma\u0142\u017ce, mimo osiad\u0142ego trybu \u017cycia potrafi\u0105 troch\u0119 pe\u0142za\u0107, ale praktycznie ca\u0142y ci\u0119\u017car dyspersji spoczywa na larwach, a w\u0142a\u015bciwie ich \u017cywicielach. Wszystko wskazuje na to, \u017ce szcze\u017cuje chi\u0144skie w\u0142a\u015bnie w takiej postaci trafi\u0142y do Polski. \u015alady prowadz\u0105 do W\u0119gier w latach 80. i transportu materia\u0142u zarybieniowego – w\u0142a\u015bnie amur\u00f3w i to\u0142pyg.<\/p>\n\n\n\n

Transport z materia\u0142em zarybieniowym to podstawowy \u015brodek dyspersji szcze\u017cui chi\u0144skiej. Odra, Wis\u0142a, nawet Narew to miejsca, gdzie j\u0105 mo\u017cna spotka\u0107, ale najcz\u0119\u015bciej znajduje si\u0119 j\u0105 w stawach hodowlanych. Udokumentowany jest bodaj jeden przypadek celowego wprowadzenia szcze\u017cui chi\u0144skiej do europejskiego zbiornika w celu produkcji pere\u0142. Wszystkie inne to wprowadzenia nie\u015bwiadome. Rybacy, czyli g\u0142\u00f3wni odpowiedzialni za jej rozprzestrzenianie, wcale nie chc\u0105 tego robi\u0107, ale najwyra\u017aniej nie zadaj\u0105 sobie do\u015b\u0107 trudu, \u017ceby temu przeciwdzia\u0142a\u0107 (larwy s\u0105 mikroskopijne, nie wystarczy rzut okiem). W cieplejszych regionach mo\u017ce si\u0119 to na nich m\u015bci\u0107, bo cho\u0107 z regu\u0142y glochidia s\u0105 sta\u0142ym elementem, z kt\u00f3rym ryby musz\u0105 \u017cy\u0107 i najcz\u0119\u015bciej ich paso\u017cytnictwo jest zno\u015bne, to czasem przyczepi si\u0119 ich tak du\u017co, \u017ce odbija si\u0119 na produkcji rybnej.<\/p>\n\n\n\n

Przyrodnik\u00f3w bardziej martwi to, \u017ce szcze\u017cuja chi\u0144ska wypar\u0142a europejskie szcze\u017cuje cho\u0107by z Balatonu. Jest te\u017c inna kwestia. Interakcje ma\u0142\u017cy i ryb nie sprowadzaj\u0105 si\u0119 do paso\u017cytnictwa glochidi\u00f3w i zjadania ma\u0142\u017cy, zw\u0142aszcza mniejszych, przez ryby. We wn\u0119trzu ma\u0142\u017cy rozwijaj\u0105 si\u0119 larwy r\u00f3\u017canki, ryby w Polsce bardzo pospolitej, ale w skali Europy zagro\u017conej. Europejskie ma\u0142\u017ce znosz\u0105 to z godno\u015bci\u0105, tymczasem szcze\u017cuja chi\u0144ska wypluwa ikr\u0119 r\u00f3\u017canki, nie pozwalaj\u0105c jej si\u0119 rozmno\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Na razie w Polsce, mimo cech inwazyjno\u015bci, szcze\u017cuja chi\u0144ska nie stanowi du\u017cego zagro\u017cenia dla rodzimych ma\u0142\u017cy i ryb. Mimo wszystko warunki cieplne jej nie sprzyjaj\u0105, zw\u0142aszcza w wodach o bardziej naturalnym charakterze. Niemniej inwazyjno\u015b\u0107 jest faktem (jeszcze kilka lat temu w Wi\u015ble by\u0142a notowana albo na po\u0142udniu, albo w Zbiorniku W\u0142oc\u0142awskim, a teraz ju\u017c te\u017c pomi\u0119dzy) i nie wiadomo, do czego doprowadzi.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

fot. Piotr Panek. licencja <\/em>CC BY-SA 4.0<\/em><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szcze\u017cuja chi\u0144ska wyst\u0119puje m.in. w Wi\u015ble.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8710,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43],"tags":[219,354,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8709"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8709"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8709\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8717,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8709\/revisions\/8717"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8710"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}