{"id":8719,"date":"2022-11-09T07:30:09","date_gmt":"2022-11-09T06:30:09","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8719"},"modified":"2022-11-09T20:56:36","modified_gmt":"2022-11-09T19:56:36","slug":"dynastia-z-przypadku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/11\/09\/dynastia-z-przypadku\/","title":{"rendered":"Dynastia z przypadku"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pisa\u0142em ostatnio o post\u0119puj\u0105cym od wiek\u00f3w odchodzeniu wiernych od Ko\u015bcio\u0142a<\/a>. Mamy tu zapewne do czynienia z procesami dziejowymi, o kt\u00f3rych pisa\u0142 niegdy\u015b prof. Stomma. W jednej z ksi\u0105\u017cek zwraca\u0142 jednak uwag\u0119, w jak du\u017cym stopniu histori\u0105 rz\u0105dz\u0105 przypadki.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Stomma opisywa\u0142 histori\u0119 Joanny d\u2019Arc. Dziewica orlea\u0144ska w czasie rz\u0105d\u00f3w Karola VI zwanego Szalonym podnios\u0142a morale francuskich wojsk, dzi\u0119ki czemu uda\u0142o si\u0119 wyprze\u0107 z Francji Anglik\u00f3w. Dzi\u0119ki czemu angielscy w\u0142adcy pozostali po swojej stronie Kana\u0142u, z biegiem czasu zacz\u0119li m\u00f3wi\u0107 po angielsku i obecnie nie musimy uczy\u0107 si\u0119 dziwacznych francuskich czas\u00f3w u\u017cywanych jedynie w pi\u015bmie (cho\u0107 zamieszka\u0142emu we Francji Stommie to by pewnie akurat nie przeszkadza\u0142o).<\/p>\n\n\n\n

Podobnych przypadk\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej. Anglik\u00f3w trzeba by\u0142o wypiera\u0107 z Francji po sukcesie, jaki odnie\u015bli pod Azincourt pod dow\u00f3dztwem Henryka V Lancastera. Konflikt Anglii i Francji, zwany wojn\u0105 stuletni\u0105, zacz\u0105\u0142 si\u0119 jednak du\u017co wcze\u015bniej. Po \u015bmierci wszystkich syn\u00f3w Filipa IV Pi\u0119knego (z Francji) pretensje do tronu zg\u0142osi\u0142 jego zi\u0119\u0107 Edward III (z Anglii)<\/a>, wyj\u0105tkowo p\u0142odny w\u0142adca. Kiedy jego ogarni\u0119ty paranoj\u0105 i pr\u00f3buj\u0105cy zaprowadzi\u0107 totalitarne rz\u0105dy wnuk Ryszard II (syn najstarszego syna Edwarda II, Edwarda zwanego Czarnym Ksi\u0119ciem, ca\u0142y czas Anglia), zosta\u0142 odsuni\u0119ty od w\u0142adzy i (to oficjalna wersja) z \u017calu zag\u0142odzi\u0142 si\u0119 na \u015bmier\u0107, tron obj\u0105\u0142 najwi\u0119kszy z mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w – hrabia Lancaster (i czterech innych hrabstw) Henryk (od tej chwili IV) pochodz\u0105cy od Jana z Gandawy, trzeciego syna Edwarda III (linia jego drugiego syna Lionela pozostawi\u0142a tylko potomk\u00f3w w linii \u017ce\u0144skiej). Ten\u017ce Henryk IV sp\u0142odzi\u0142 Henryka V, kt\u00f3ry, rozzuchwalony zwyci\u0119stwem, zg\u0142asza\u0142 pretensje do tronu Francji, bo go rzekomo odziedziczy\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Na razie zadowoli\u0142 si\u0119 francusk\u0105 \u017con\u0105 Katarzyn\u0105 z Valois (na rycinie powy\u017cej) z rodu, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 po wymarciu g\u0142\u00f3wnej linii francuskich Kapetyng\u00f3w, c\u00f3rki Karola VI pochodz\u0105cego od m\u0142odszego brata Filipa Pi\u0119knego Karola Walezjusza. Henryk V \u017cywi\u0142 zapewne nadziej\u0119 na formalne odziedziczenie tronu po te\u015bciu. W tamtych czasach g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0105 kr\u00f3lowej by\u0142o natomiast urodzenie potomka i Katarzyna wype\u0142ni\u0142a zadanie, wydaj\u0105c na \u015bwiat ch\u0142opca imieniem Henryk. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej Henryk V zmar\u0142. Henryk VI wst\u0105pi\u0142 na tron, ale jako dziecko nie rz\u0105dzi\u0142 samodzielnie, wymaga\u0142 regencji.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem rol\u0119 Katarzyny uznano za zako\u0144czon\u0105. W czasie wojny z Francj\u0105 nie do pomy\u015blenia by\u0142y rz\u0105dy kr\u00f3lowej matki. Katarzyn\u0119 odsuni\u0119to i nie przejmowano si\u0119 zbytnio, gdy znalaz\u0142a pocieszenie w ramionach, jak to m\u00f3wiono, walijskiego przyb\u0142\u0119dy o imieniu Owen pochodz\u0105cego z ma\u0142o znacz\u0105cego walijskiego rodu o niewymawialnym nazwisku Tewdwr. C\u00f3\u017c kogo obchodzi\u0142 \u015blub kr\u00f3lowej matki i jej kolejne dzieci, skoro kr\u00f3lestwo sta\u0142o w obliczu znacznie powa\u017cniejszych problem\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c zdolno\u015b\u0107 Henryka VI do panowania nie wzros\u0142a znacznie, kiedy dor\u00f3s\u0142. Jego rz\u0105dy za najlepszych czas\u00f3w polega\u0142y na wys\u0142uchiwaniu wszystkich po kolei i przyznawaniu ca\u0142kowitej racji temu, kto wypowiada\u0142 si\u0119 ostatni, niekiedy ze zdziwieniem i wezwaniem pomocy \u015bwi\u0119tych. Niestety prawdopodobnie Katarzyna przekaza\u0142a dziecku podatno\u015b\u0107 na chorob\u0119 psychiczn\u0105, na kt\u00f3r\u0105 cierpia\u0142 jej ojciec Karol Szalony, i Henryk VI wpad\u0142 w katatoni\u0119. Miesi\u0105cami siedzia\u0142 na krze\u015ble, patrzy\u0142 przed siebie i nie reagowa\u0142 na otaczaj\u0105c\u0105 go rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b musia\u0142 przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119. Powsta\u0142y dwa obozy. Jeden z nich naturalne rozwi\u0105zanie widzia\u0142 w powierzeniu rz\u0105d\u00f3w lordowi protektorowi w osobie najpot\u0119\u017cniejszego mo\u017cnow\u0142adcy, hrabiego Yorku i potomka czwartego syna Edwarda III, tym bardziej \u017ce r\u00f3d York\u00f3w pochodzi\u0142 po k\u0105dzieli tak\u017ce od Lionela, drugiego syna Edwarda III. Przeciwstawny ob\u00f3z proponowa\u0142 regencj\u0119 \u017cony nieszcz\u0119snego Henryka VI, kr\u00f3lowej Ma\u0142gorzaty Andegawe\u0144skiej wspieranej przez r\u00f3d Beaufort\u00f3w, pochodz\u0105cych od drugiej \u017cony Jana z Gandawy, po\u015blubionej ju\u017c po urodzeniu potomstwa, uznanego p\u00f3\u017aniej za legalne, ale bez praw do dziedziczenia korony. Niestety Ma\u0142gorzata by\u0142a nie tylko kobiet\u0105 (co w owych czasach uwa\u017cano za okoliczno\u015b\u0107 wykluczaj\u0105c\u0105 rz\u0105dzenie), ale te\u017c Francuzk\u0105, co po kilku dekadach wywo\u0142anej przez Edwarda III wojny stuletniej z Francj\u0105 rokowa\u0142o jeszcze gorzej. Niesnaski pomi\u0119dzy Yorkami a Lancasterami powoli przesz\u0142y w konflikt zbrojny, eskaluj\u0105cy do najkrwawszej w historii Anglii wojny domowej, zwanej wtedy wojn\u0105 kuzyn\u00f3w, a po latach wojn\u0105 dw\u00f3ch r\u00f3\u017c (Yorkowie mieli w herbie r\u00f3\u017c\u0119 bia\u0142\u0105, Lancasterowie za\u015b czerwon\u0105).<\/p>\n\n\n\n

Syn Owena i Katarzyny, przyrodni brat kr\u00f3la, trzyma\u0142 oczywi\u015bcie stron\u0119 Lancaster\u00f3w. Jego r\u00f3d znacznie ur\u00f3s\u0142 na znaczeniu, a na \u015bwiat przychodzi\u0142y kolejne dzieci. Jednego z syn\u00f3w Owena i Katarzyny o\u017ceniono z dziedziczk\u0105 Beaufort\u00f3w Ma\u0142gorzat\u0105. Pomimo bardzo m\u0142odego wieku wyda\u0142a na \u015bwiat syna imieniem (jak\u017ceby inaczej) Henryk.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Kiedy Yorkowie i Lancasterowie pourywali sobie g\u0142owy, szans\u0119 na tron otrzyma\u0142 kto\u015b inny. Najbli\u017cszy \u017cyj\u0105cy m\u0119ski krewny zmar\u0142ego Henryka VI pochodzi\u0142 z drugiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa Jana z Gandawy. Dziedzic Lancaster\u00f3w, wygnaniec z rodu bez praw do korony, powr\u00f3ci\u0142 na czele armii z\u0142o\u017conej z kogo si\u0119 da\u0142o, by pokona\u0107 pozosta\u0142o\u015bci dawnej pot\u0119gi York\u00f3w. M\u0142ody Henryk pokona\u0142 ostatniego kr\u00f3la z York\u00f3w, wzi\u0105\u0142 za \u017con\u0119 ksi\u0119\u017cniczk\u0119 El\u017cbiet\u0119 z tego rodu i celem zjednoczenia rozbitego wojn\u0105 kraju jako Henryk VII przyj\u0105\u0142 za herb r\u00f3\u017c\u0119 bia\u0142o-czerwon\u0105. Zapocz\u0105tkowa\u0142 now\u0105 dynasti\u0119, r\u00f3d zwany ju\u017c nie po walijsku, ale pod zangielszczonym mianem Tudor\u00f3w. Po nim panowa\u0142 jego syn Henryk VIII, o „zas\u0142ugach” kt\u00f3rego na polu rz\u0105d\u00f3w, relacji z kobietami i religii uczy si\u0119 powszechnie w szko\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n