{"id":8753,"date":"2022-12-04T11:46:34","date_gmt":"2022-12-04T10:46:34","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=8753"},"modified":"2022-12-04T20:23:08","modified_gmt":"2022-12-04T19:23:08","slug":"czego-brakuje-mezczyznie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2022\/12\/04\/czego-brakuje-mezczyznie\/","title":{"rendered":"Czego brakuje m\u0119\u017cczy\u017anie"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Cz\u0142owiek, nauczywszy si\u0119 jakiej\u015b partii materia\u0142u, uwa\u017ca j\u0105 cz\u0119sto za co\u015b oczywistego i nie zastanawia si\u0119 nad ni\u0105 g\u0142\u0119biej. Tym bardziej ucze\u0144 czy student przygotowuj\u0105cy si\u0119 do egzaminu. A tak\u017ce badacz niewystawiaj\u0105cy nosa poza w\u0142asn\u0105 dziedzin\u0119. Tak wi\u0119c pocz\u0105tkowo na lekcjach biologii w szko\u0142ach uczniowie ucz\u0105 si\u0119 pobie\u017cnie ludzkiej anatomii, w tym (pewnie ju\u017c nied\u0142ugo) budowy m\u0119skich narz\u0105d\u00f3w rozrodczych. Wiedz\u0119 t\u0119 znacznie szczeg\u00f3\u0142owiej przyswajaj\u0105 studenci medycyny. C\u00f3\u017c, pr\u0105cie, jakie jest, ka\u017cdy widzi. Ani w szkole, ani na studiach medycznych nie pada informacja, \u017ce ludzki narz\u0105d rozrodczy jest w\u015br\u00f3d ssak\u00f3w niezwyk\u0142y.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Szkielety ssak\u00f3w generalnie s\u0105 podobne. Olbrzymi wieloryb<\/a> ma cztero- b\u0105d\u017a pi\u0119ciopalczast\u0105 ko\u0144czyn\u0119 g\u00f3rn\u0105. Poszczeg\u00f3lne ko\u015bci szkieletu p\u0142etwy odpowiadaj\u0105 ko\u015bciom nietoperza czy ryj\u00f3wki. Troch\u0119 wi\u0119cej zmienno\u015bci przedstawiaj\u0105 czaszki, ale odmienno\u015bci dotycz\u0105 zwykle kilku wyst\u0119puj\u0105cych lub utraconych, a najcz\u0119\u015bciej zlanych w jedno ko\u015bci. W podr\u0119cznikach zwierz\u0119cej anatomii mo\u017cna jednak znale\u017a\u0107 w\u015br\u00f3d ssaczych ko\u015bci i tak\u0105 niemaj\u0105c\u0105 u cz\u0142owieka \u017cadnego odpowiednika. Baculum<\/em>, inaczej os penis<\/em>. Os<\/em> to po \u0142acinie ko\u015b\u0107 (patrz osteologia, nauka o ko\u015bciach), dope\u0142niacza t\u0142umaczy\u0107 chyba nie trzeba, gdy\u017c jest lepiej znany ni\u017c prawid\u0142owy polski termin anatomiczny – pr\u0105cie.<\/p>\n\n\n\n

Przegl\u0105daj\u0105c same rysunki w podr\u0119czniku, mo\u017cna mniema\u0107, \u017ce to jakie\u015b anatomiczne kuriozum, rzadko spotykany wybryk ewolucji stanowi\u0105cy co najwy\u017cej ciekawostk\u0119. Prawda jest inna: wi\u0119kszo\u015b\u0107 ssak\u00f3w, w tym prawie wszystkie naczelne, ma ko\u015b\u0107 pr\u0105cia. To cz\u0142owiek jest ewenementem. Nie s\u0142yszeli\u015bmy o\u00a0baculum<\/em> na przyk\u0142adzie cz\u0142owieka, niejako wzoru ssaka czy nawet kr\u0119gowca, tego zwierz\u0119cia stoj\u0105cego na ostatnim ziemskim szczeblu tomistycznej drabiny stworzenia, nad kt\u00f3rym ju\u017c tylko anio\u0142y i sam B\u00f3g. Albo niejako ze wzgl\u0119du na u\u017cytkowy charakter anatomii, s\u0142u\u017c\u0105cej medycynie i w taki spos\u00f3b wyk\u0142adanej setkom student\u00f3w przypadaj\u0105cym na ka\u017cdy rok zwyk\u0142ej uczelni medycznej, znacznie liczniejszym ni\u017c adepci biologii, opisywanej przez lekarzy w czasopismach i ksi\u0105\u017ckach medycznych. Nawet artyku\u0142 o baculum<\/em> w Wikipedii<\/a> ma w bibliografii… podr\u0119cznik anatomii ludzkiej. Cho\u0107 to jeden z nielicznych gatunk\u00f3w bez tej ko\u015bci! Miejsce na wiedz\u0119 o pewnym \u2013 mo\u017cna powiedzie\u0107 \u2013 wybrakowaniu kojarzonego z m\u0119stwem narz\u0105du si\u0119 nie znalaz\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Dok\u0142adniejszy przegl\u0105d wiedzy stawia cz\u0142owieka w niewielkim gronie naczelnych bez ko\u015bci pr\u0105cia – wraz z po\u0142udniowoameryka\u0144skimi czepiakami oraz niewielkimi wyrakami, niegdy\u015b uwa\u017canymi za ma\u0142piatki. Pytanie: co si\u0119 sta\u0142o z ludzk\u0105 ko\u015bci\u0105 pr\u0105cia?<\/p>\n\n\n\n

Wyra\u017ane wybrakowanie m\u0119\u017cczyzny w\u015br\u00f3d samc\u00f3w innych ssak\u00f3w porusza\u0142o wyobra\u017ani\u0119 nie tylko zwierz\u0119cych anatom\u00f3w. W 2001 r. Scott Gilbert i Ziony Zevit, biolog i biblista, opublikowali w czasopi\u015bmie naukowym list z do\u015b\u0107 nieortodoksyjn\u0105 hipotez\u0105, wedle kt\u00f3rej brak baculum<\/em> wyja\u015bnia ju\u017c Ksi\u0119ga Rodzaju. Przywo\u0142uj\u0105 histori\u0119 stworzenia Ewy z cia\u0142a Adama. Nad popularn\u0105 interpretacj\u0105 z \u017cebrem pastwi\u0105 si\u0119 niemi\u0142osiernie, wskazuj\u0105c, \u017ce nawet dziecko wie, \u017ce m\u0119\u017cczyzna ma parzyst\u0105 liczb\u0119 \u017ceber, tyle samo co kobieta, wi\u0119c \u017cadnego mu nie brak. By\u0142o to zapewne jasne te\u017c dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105clecia temu, kiedy spisywano Genesis<\/em>. Co wi\u0119cej, jakie jest znaczenie \u017cebra? To po prostu nieciekawy kostny pr\u0119t. Paleontolog, widz\u0105c izolowane \u017cebra, wzdycha cicho, nie ciesz\u0105c si\u0119, jakby znalaz\u0142 czaszk\u0119 czy cho\u0107by ko\u015b\u0107 udow\u0105. Nie da si\u0119 na podstawie \u017cebra zidentyfikowa\u0107 taksonu. To jedna z najnudniejszych ko\u015bci. Poza wspomnieniem w Biblii bez istotnej symboliki, nieobecna w kulturze. Czemu wi\u0119c B\u00f3g mia\u0142by tworzy\u0107 z niej Ew\u0119?<\/p>\n\n\n\n

Autorzy zauwa\u017caj\u0105, \u017ce hebrajskie tzela<\/em>, t\u0142umaczone zwykle jako \u017cebro, jest bardziej wieloznaczne. To zreszt\u0105 cecha bardzo wielu s\u0142\u00f3w w tym j\u0119zyku, podlegaj\u0105cego \u017cywej ewolucji, gdy potrzebuj\u0105ce niewielkiego zasobu s\u0142ownictwa pasterskie plemiona stworzy\u0142y oryginaln\u0105 osiad\u0142\u0105 kultur\u0119 – ze stworzonych przez nie poj\u0119\u0107 korzystamy do dzi\u015b. Tzela<\/em> to zatem tak\u017ce kolumna, pie\u0144 drzewa podtrzymuj\u0105cy dach, a nawet element wzg\u00f3rza. A tak\u017ce ko\u015b\u0107 d\u0142uga, pe\u0142ni\u0105ca w organizmie funkcj\u0119 podporow\u0105… W biblijnym hebrajskim nie istnia\u0142o s\u0142owo okre\u015blaj\u0105ce pr\u0105cie, pojawi\u0142o si\u0119 dopiero w j\u0119zyku rabinicznym. Rzeczony narz\u0105d nazywano wi\u0119c za pomoc\u0105 jakiego\u015b om\u00f3wienia. Podobnie znacznie p\u00f3\u017aniej w \u0142acinie i analogicznie w polskim zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 s\u0142owa membrum<\/em> \/ cz\u0142onek, oznaczaj\u0105cego wcze\u015bniej po prostu cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a (np. ko\u0144czyna g\u00f3rna to po \u0142acinie membrum superius<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Gilbert i Zevit wskazuj\u0105, \u017ce interpretacja z \u017cebrem pojawi\u0142a si\u0119 znacznie p\u00f3\u017aniej, a pierwotny \u017cydowski tekst traktowa\u0142 o stworzeniu Ewy z pewnej ko\u015bci m\u0119\u017cczyzny. Przywo\u0142uj\u0105 symboliczne znaczenie pr\u0105cia, zwi\u0105zanego bezsprzecznie z powstawaniem \u017cycia, i tam w\u0142a\u015bnie upatruj\u0105 zabranej m\u0119\u017cczy\u017anie ko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Odk\u0142adaj\u0105c doszukiwanie si\u0119 poda\u0144 etiologicznych w Biblii na bok, brak ko\u015bci w m\u0119skim pr\u0105ciu rzeczywi\u015bcie przyci\u0105gn\u0105\u0142 uwag\u0119 biolog\u00f3w. Utrata jakiego\u015b narz\u0105du zwykle upo\u015bledza funkcjonowanie organizmu, chyba \u017ce przestaje pe\u0142ni\u0107 swoj\u0105 funkcj\u0119 b\u0105d\u017a przeszkadza w innej, wa\u017cniejszej. Walenie utraci\u0142y tylne ko\u0144czyny<\/a> kosztem op\u0142ywowego kszta\u0142tu cia\u0142a. Zwierz\u0119ta jaskiniowe<\/a> nie wykszta\u0142caj\u0105 energoch\u0142onnych oczu, bo w ciemno\u015bciach i tak nie da si\u0119 nic zobaczy\u0107. Trudno jednak si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce ko\u015b\u0107 stanowi\u0105ca podpor\u0119 pr\u0105cia u wi\u0119kszo\u015bci ssak\u00f3w u cz\u0142owieka nagle przesta\u0142a by\u0107 przydatna…<\/p>\n\n\n\n

Jest jeszcze jedna hipoteza. Z ekonomicznego i praktycznego punktu widzenia cechy takie jak ogon pawia czy ogromne poro\u017ce jelenia to absurd. Ich budowa kosztuje mn\u00f3stwo energii, mocno utrudniaj\u0105 \u017cycie. To efekt doboru p\u0142ciowego: samice wybieraj\u0105 samce z najokazalszym ogonem, bo prze\u017cycie z takim baga\u017cem wymaga wybitnie dobrych gen\u00f3w (teoria upo\u015bledzenia) albo dlatego, \u017ce wyb\u00f3r samca po\u017c\u0105danego przez inne samice zwi\u0119ksza szanse na wydanie na \u015bwiat atrakcyjnych syn\u00f3w<\/a>, kt\u00f3rzy sp\u0142odz\u0105 wielu wnuk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku pr\u0105\u0107 Dawkins proponowa\u0142 pierwsz\u0105 z hipotez: niezabezpieczony ko\u015bci\u0105 penis wymaga utwardzania hydraulicznego, przez nap\u0142ywaj\u0105c\u0105 krew, a to z kolei wymaga dobrej kondycji (w \u015brodowisku adaptacji ewolucyjnej kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy lat temu viagry nie by\u0142o). Dawkins nie wzi\u0105\u0142 jednak pod uwag\u0119 stabilno\u015bci ewolucyjnej braku baculum<\/em>: samce oszu\u015bci z atawistycznym wzmocnionym ko\u015bci\u0105 pr\u0105ciem szybko znale\u017aliby przewag\u0119 nad nowoczesnymi, mi\u0119kkimi konkurentami.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze inna hipoteza wychodzi od por\u00f3wnania ludzkiego pr\u0105cia z homologami u innych naczelnych. Okazuje si\u0119, \u017ce cz\u0142owiek, cho\u0107 pozbawiony ko\u015bci, mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 jednym z najwi\u0119kszych narz\u0105d\u00f3w rozrodczych – znacznie prze\u015bciga wi\u0119kszego goryla. Mo\u017ce to si\u0119 wi\u0105za\u0107 z ewolucj\u0105 dwuno\u017cno\u015bci, kt\u00f3ra zmieni\u0142a budow\u0119 \u017ce\u0144skiego narz\u0105du rozrodczego, podnosz\u0105c macic\u0119, wyd\u0142u\u017caj\u0105c drogi rodne i utrudniaj\u0105c dostanie si\u0119 do szyjki (nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o drodze p\u0142odu w drug\u0105 stron\u0119 podczas porodu). Samce z wi\u0119kszymi narz\u0105dami rozrodczymi sprawniej przenosi\u0142y tam plemniki i osi\u0105gn\u0119\u0142y wi\u0119kszy sukces ewolucyjny. Z drugiej strony wi\u0119ksza ko\u015b\u0107 pr\u0105cia by\u0142aby tak\u017ce ci\u0119\u017csza. Zmiana pozycji wywo\u0142ana pionizacj\u0105 dotyczy\u0142a te\u017c m\u0119\u017cczyzn. U\u017cywanie w trakcie stosunku, ale i samo noszenie ci\u0119\u017ckiej ko\u015bci z przodu ud, nad moszn\u0105, by\u0142oby nie tylko niepor\u0119czne, ale i ma\u0142o bezpieczne. Du\u017ca ko\u015b\u0107 zwi\u0119ksza\u0142a podatno\u015b\u0107 na urazy, zauwa\u017cane u niekt\u00f3rych ssak\u00f3w o du\u017cych os penis<\/em>, takich jak ku\u0142an morski.<\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119, \u017ce nieobecno\u015b\u0107 ko\u015bci pr\u0105cia nie jest przejawem upo\u015bledzenia, ale raczej dostosowania, przewagi szk\u00f3d nad korzy\u015bciami w przypadku umieszczenia ko\u015bci w obr\u0119bie wzgl\u0119dnie du\u017cego pr\u0105cia, niezb\u0119dnego w przypadku chodz\u0105cej na dw\u00f3ch nogach samicy o d\u0142ugich drogach rodnych. Po\u0142owa populacji cz\u0142owieka rozumnego mo\u017ce odetchn\u0105\u0107 z ulg\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n